-
တရားပြကြတဲ့အခါမှာ အများအားဖြင့် အနိစ္စကို အဓိကထားပြီး ရှုခိုင်းကြပါတယ်။ အနိစ္စကို တကယ်မြင်တာနဲ့ ဒုက္ခရော အနတ္တပါ မြင်တာမို့ပါ။ ဒါကို ကျနော်လဲ ထောက်ခံပါတယ်။ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာ အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါလို့လဲ ဆရာတော်များ အကြိမ်ကြိမ် ဟောကြ ပြောကြပါတယ်။ ရုပ်နာမ်ကွဲတဲ့ ဉာဏ်နဲ့ ကြောင်းကျိုးသိမ်းဆည်းသိသော ဉာဏ်ရပြီဆိုရင် ဖြစ်ပျက်ကို စရှုရတော့တာပါပဲ။ ဖြစ်ပျက်လို့ ပြောပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ အပျက်ကိုမြင်ပြီး အနိစ္စလို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ ဖြစ်အောင် အားထုတ်တာပါပဲ။ ကြိုးစားတာက သမ္မာဝါယမ၊ သမ္မာသတိနဲ့ သမ္မာသမာဓိကတော့ နောက်လိုက် မဂ္ဂင်တွေပေါ့။ ဒီအပျက်ကို မြင်တဲ့ လမ်းအတိုင်းသွားတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ လိုရင်းအရောက်ဆုံးပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ကျနော့်အတွက်ကျတော့ အနတ္တဟာ မြင်ရခဲတယ် ကြားရခဲတယ်။ နားလည်ရခက်တယ် ဆိုပြီး အနတ္တကို နားလည်အောင်…
-
တစ်နေ့တာလုံး အလုပ်ခွင်မှာ၊ လူမှုရေးနယ်ပယ်မှာ ပြေးလွှားလှုပ်ရှားရင်း ခင်ဗျား ပင်ပန်းနေလောက်ပါပြီ။ ခန္ဓာကိုယ်က ညောင်းညာနေမယ်။ ဦးနှောက်က လေးလံနေမယ်။ စိတ်ထဲမှာ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ ပြဿနာတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေ၊ စိုးရိမ်မှုတွေ ကျန်ရစ်နေနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီညနေခင်းမှာ… ခင်ဗျားကို ကျွန်တော် မေးခွန်းလေး တစ်ခု မေးချင်ပါတယ်။“ခင်ဗျား ထမ်းထားတဲ့ အဲဒီ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ဘယ်အချိန်မှာ ချမှာလဲ” ၁။ ပင်ပန်းမှုသည် “ငါ” မဟုတ်ပါ အခုချိန်မှာ ခင်ဗျား ခံစားနေရတဲ့ “ပင်ပန်းတယ်” ဆိုတဲ့ ခံစားမှု (Vedana) ကို သတိလေး ကပ်ပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ ပင်ပန်းမှုဟာ… ခင်ဗျားရဲ့ လက်မောင်းမှာ ရှိနေတာလား။ ခင်ဗျားရဲ့ ကျောပြင်မှာ ရှိနေတာလား။ ခင်ဗျားရဲ့ ဦးခေါင်းထဲမှာ…
-
နိဒါန်း – အမြင်မှားခြင်း၏ အစ ရဟန်းရှင်လူ မိတ်ဆွေအပေါင်းတို့… ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်ရာ လောကကြီးမှာ အရာရာကို “အမြင်” နဲ့ ဆုံးဖြတ်လေ့ ရှိကြပါတယ်။ ရွှေရောင် တဖိတ်ဖိတ် တောက်နေတဲ့ စေတီကို မြင်ရင် “သာသနာ တောက်ပလိုက်တာ” လို့ ထင်ကြတယ်။ လူအုပ်ကြီး တိုးဝှေ့ပြီး လှူဒါန်းနေကြတာကို မြင်ရင် “သဒ္ဓါတရား ထက်သန်လိုက်တာ” လို့ ထင်ကြတယ်။ ထို့အတူပါပဲ… သင်္ကန်းဝတ်ထားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါးကို မြင်လိုက်ရင် “ဩော်… ရဟန်းပါလား၊ ဘုရားသားတော်ပါလား” ဆိုပြီး အလွယ်တကူ သတ်မှတ်လိုက်ကြတယ်။ ဒါဟာ လောကဝေါဟာရ အနေနဲ့ မှန်ကောင်း မှန်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ “ဓမ္မ” အမြင်၊ “သစ္စာ” အမြင်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့… ဒီအယူအဆဟာ အတော်လေး လိုအပ်ချက်…
-
လူအများစု တရားစအားထုတ်ကြပြီ ဆိုတာနဲ့ ပထမဆုံး လုပ်မိတဲ့ အမှားက “ငါ” ကို အရင် ရှေ့တန်းတင်လိုက်တာပါပဲ။ “ငါ တရားထိုင်မယ်။ ငါ စိတ်မပျံ့လွင့်အောင် ထိန်းမယ်။ ငါ ငြိမ်းချမ်းအောင် လုပ်မယ်…” စသဖြင့်ပေါ့။ ဒီလို “ငါ” ကနေ ဦးစီးပြီး လုပ်တဲ့အတွက် တရားထိုင်တာဟာ “ငါ့ အလုပ်” တစ်ခု ဖြစ်သွားတယ်။ ပင်ပန်းလာတယ်။ လိုချင်တာ မရရင် စိတ်ပျက်လာတယ်။ တကယ်တော့ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်ဟာ “အတ္တ” ကို တည်ဆောက်တဲ့ လမ်းစဉ် မဟုတ်ပါဘူး။ “အနတ္တ” (အတ္တမရှိဘူး ဆိုတာ) ကို ရှာဖွေတဲ့ လမ်းစဉ်ပါ။ ဒါကြောင့် တကယ့် တရားစစ် တရားမှန် ဆိုတာ “တရားအားထုတ်သူ မရှိသော တရားအားထုတ်ခြင်း” သာ…
-
ကျွန်တော်တို့က အရာရာကို “ငါ့အလိုကျ ဖြစ်ရမယ်” ဆိုပြီး စိတ်ထဲက အမိန့်ပေးနေတတ်ကြတယ်။“ဒီအလုပ် ပြီးကို ပြီးရမယ်”“ဟိုလူ ငါ့ကို ဒီလို မပြောသင့်ဘူး”“ကားမပိတ်သင့်ဘူး” စသဖြင့်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ပြန်မေးကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ဆံပင် ဖြူတာကိုရော ကိုယ်တားလို့ ရရဲ့လား? အခုချက်ချင်း ခေါင်းမကိုက်နဲ့လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရရဲ့လား?ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်တောင် ကိုယ်မပိုင်ရင်၊ ကိုယ့်ဘေးနားက လူတွေနဲ့ အခြေအနေတွေကို ပိုင်စိုးဖို့ ကြိုးစားနေတာဟာ ပင်ပန်းရုံပဲ ရှိပါလိမ့်မယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ “ဘာမှ မလုပ်ဘဲ လက်လွတ်စပယ် နေလိုက်တာ” မဟုတ်ပါဘူး။လုပ်စရာရှိတာကို အကောင်းဆုံး လုပ်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဖြစ်လာမယ့် ရလဒ်ကတော့ “သူ့သဘော (အကြောင်းအကျိုး) အတိုင်းပဲ ဖြစ်မယ်” ဆိုတာကို ကြိုပြီး လက်ခံထားလိုက်တာပါ။ အဲဒီလို လက်ခံလိုက်ရင် “ငါထင်သလို ဖြစ်မလာလို့” ဆိုပြီး…
-
ဒုက္ခဆိုတာ ရှောင်လွှဲလို့ မရတဲ့ သဘာဝတရားပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဒုက္ခကို “ငါ့ဒုက္ခ” လို့ သိမ်းပိုက်လိုက်မှ ပိုခံစားရတာပါ။ ခေါင်းကိုက်တာ၊ ညောင်းတာ၊ နာတာတွေကို သတိထားကြည့်ပါ။ ကိုယ်က “မနာနဲ့” လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရပါသလား? မရပါဘူး။ ရုပ်တရားက သူ့အကြောင်းတရားနဲ့သူ ဖောက်ပြန်နေတာပါ။ ကိုယ့်သဘောအတိုင်း တားဆီးမရ၊ ပြုပြင်မရတဲ့အရာကို “ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့ခန္ဓာ” လို့ စွဲလမ်းနေသရွေ့တော့ စိတ်ပင်ပန်းနေဦးမှာပါပဲ။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ ဌားနေတဲ့ အိမ်လိုပါပဲ။ ပျက်စီးယိုယွင်းလာရင် ပြုပြင်ရမယ်၊ ဂရုစိုက်ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ပိုင်တယ်လို့ သွားစွဲလမ်းပြီး စိတ်ဆင်းရဲမခံပါနဲ့။ဒီနေ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မအီမသာ ဖြစ်မှုတစ်ခုခု ကြုံလာရင် “ငါ နာနေတယ်” လို့ မတွေးဘဲ “နာကျင်မှု သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေတယ်” လို့ ပြောင်းတွေးကြည့်ပါ။…
-
လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ဘာလဲ? လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ကူးထဲမှာ “ငါ လွတ်မြောက်ပြီ” လို့ တွေးနေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် တကယ်တမ်း လောင်ကျွမ်းနေတဲ့ ကိလေသာမီးတွေ ငြိမ်းအေးသွားတာလား? လက်ရှိအချိန်မှာ ဦးမောင်မောင် (ပျဉ်းမနား) ရဲ့ ဟောပြောချက်တွေဟာ လူငယ်တွေနဲ့ ပညာတတ်အသိုင်းအဝိုင်းကြားမှာ ပျံ့နှံ့နေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အယူအဆတွေက “လွယ်ကူတယ်”၊ “ကျင့်စရာမလိုဘူး”၊ “သိရုံနဲ့ပြီးတယ်” ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်နေတဲ့အတွက် အလုပ်များတဲ့ ခေတ်လူတွေကြားမှာ နေရာရလာတာ မဆန်းပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီ “အလွယ်လမ်း” ဟာ တကယ်ပဲ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း ဟုတ်ပါရဲ့လား? ဒီဆောင်းပါးမှာ ဦးမောင်မောင်ရဲ့ အယူအဆတွေထဲက အဓိက အန္တရာယ်ကြီးမားတဲ့ အချက်တွေကို ထပ်မံဆန်းစစ် တင်ပြလိုပါတယ်။ ၁။ “သိရုံနဲ့ ပြီးတယ်” ဆိုတဲ့ ထောင်ချောက် ဦးမောင်မောင်က “မဂ်ဆိုတာ…
-
နိဒါန်း – အခမ်းအနားမှူး သက်သက် ဖြစ်နေသော ဘဝများရဟန်းရှင်လူ အပေါင်းတို့… ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ လောကမှာ နေ့စဉ် မြင်တွေ့နေရတဲ့ မြင်ကွင်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အလှူပွဲတွေ၊ ဥပုသ်နေ့တွေမှာ ဒကာ ဒကာမတွေက ဘုန်းကြီးရှေ့မှာ ဒူးထောက်၊ လက်အုပ်ချီပြီး “အရှင်ဘုရား… သရဏဂုံ သုံးပါးနှင့်တကွ…” ဆိုပြီး သီလတောင်းကြတယ်။ ဘုန်းကြီးတွေက ယပ်တောင်ကို ကိုင်၊ မြင့်မြတ်တဲ့ နေရာကနေ “ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ…” ဆိုပြီး ဦးဆောင် ရွတ်ဖတ်ပေးကြတယ်။ ဒကာ ဒကာမတွေကလည်း လိုက်ဆိုကြတယ်။ကြည့်လိုက်ရင်တော့ သိပ်ကို ကြည်ညိုစရာ ကောင်းတဲ့ သာသနာ့ မြင်ကွင်းပါပဲ။ ဒါပေမဲ့… ကျွန်တော် ဒီနေ့ ရဲရဲကြီး မေးခွန်းထုတ်ချင်တာကတော့… အဲဒီလို သူများတွေကို သရဏဂုံ တင်ပေးနေတဲ့၊ ရှေ့ကနေ…
-
“ဘုရားလက်ထက်က လူတွေဟာ တရားနာရုံနဲ့တင် ဘာကြောင့် သောတာပန် ဖြစ်ကုန်ကြတာလဲ၊ ငါတို့ကျတော့ ဘာလို့ ခက်ခဲနေရတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ ဝိပဿနာနယ်ပယ်မှာ လူမေးအများဆုံး မေးခွန်းတစ်ခုပါ။တကယ်တော့ ဒါဟာ တန်ခိုးကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ဗိုလ်ငါးပါး (သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ) ညီညွတ်မျှတစွာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားခြင်းကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်။၁။ သဒ္ဓါဗိုလ် (ယုံကြည်မှု အင်အား)မြတ်စွာဘုရားနဲ့ လူကိုယ်တိုင် တွေ့ဆုံရတဲ့အခါ ဘုရားရှင်ရဲ့ မဟာပုရိသလက္ခဏာတော်တွေ၊ ကြည်ညိုဖွယ် အသရေတော်တွေကို မြင်ရုံနဲ့တင် တရားနာသူရဲ့ စိတ်မှာ “ဒါဟာ အစစ်အမှန် ဘုရားပဲ” ဆိုတဲ့ တုန်လှုပ်ချောက်ချားစရာမရှိသော ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါ) ဟာ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ အဲဒီ သဒ္ဓါဗိုလ်က ဦးဆောင်လိုက်တဲ့အတွက် တရားနာဖို့ အသင့်ဖြစ်နေတဲ့ စိတ်အခြေအနေ (Ready…
-
ဒီနေ့ခေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုကို ကြည့်ရတာ စိတ်မသက်မသာ ဖြစ်မိပါတယ်။ ဘုရားကျောင်းဆောင် ရှေ့ရောက်ရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စေတီပုထိုးတွေ ရောက်ရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် လူတွေ လုပ်နေကြတဲ့ ပုံစံက ဗုဒ္ဓကို “ဆရာတစ်ဆူ” (Teacher) အနေနဲ့ ဆက်ဆံတာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ တန်ခိုးရှင် “ဘုရားသခင်” (God) တစ်ပါးလို ဆက်ဆံနေကြလို့ပါပဲ။ကျွန်တော်တို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိထားရမှာက ဗုဒ္ဓဝါဒ ဟာ Theism (ဖန်ဆင်းရှင်ဝါဒ) မဟုတ်ပါဘူး။ Non-theistic (ဖန်ဆင်းရှင်မဲ့ဝါဒ) ပါ။ ဗုဒ္ဓက လောကကြီးကို ဖန်ဆင်းခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကံကြမ္မာကို ဖန်တီးပေးနိုင်သူ မဟုတ်ဘူး။ ဆုတောင်းရင် ပြည့်အောင် လုပ်ပေးမယ့်သူ မဟုတ်ဘူး။ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ ဘာဖြစ်နေသလဲ။ “စီးပွားတွေ တိုးတက်ပါစေ၊ ကျန်းမာပါစေ၊ ထီပေါက်ပါစေ၊ ရာထူးတက်ပါစေ”…