ကျွန်တော်တို့ဟာ ဆင်းရဲဒုက္ခကို မလိုချင်ဘဲ ပျော်ရွှင်မှု၊ အေးချမ်းမှု၊ လွတ်လပ်မှု၊ မေတ္တာတရား စတဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ အရာတွေကိုပဲ အမြဲ တပ်မက်နေတတ်တယ်။ သေချာကြည့်ရင် အဲဒီ ကောင်းပါတယ်ဆိုတဲ့ အရာတွေဟာလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ပြန်ပျက်သွားတဲ့ နာမ်တရားတွေချည်းပါပဲ။ ဘယ်အရာမှ အမြဲတမ်း မတည်မြဲတဲ့အတွက်၊ ဖြစ်ပြီးပျက်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ ဘယ်အရာမှ အပြစ်ကင်းတယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ ဒါတွေကို အခိုင်အမာ ဆုပ်ကိုင်ထားမယ်ဆိုရင် တစ်ချိန်ချိန်မှာ ဆင်းရဲရတာပါပဲ။ အရှိကို အရှိအတိုင်း လက်ခံနိုင်ခြင်းကသာ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ရစေမှာပါ။ စိတ်ထဲမှာ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ ခံစားမှုလေး ပေါ်လာရင် အဲဒါလေးလည်း ချက်ချင်း ပျက်သွားတဲ့ သဘောရှိတယ်ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ပေးပါ။

အဓိကကတော့ လူသားအားလုံးဟာ လက်ရှိမှာ လုံးဝ မရှိတော့တဲ့ “အတိတ်” ကို တကယ်ရှိတယ်လို့ ညီညွတ်စွာ မှားယွင်းလက်ခံထားကြလို့ပါ။ ပြီးတော့ အဲဒီ မရှိတော့တဲ့ အတိတ်နဲ့ပဲ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် ပုံသေ ဆုံးဖြတ် သတ်မှတ်ကြတယ်။ ဘယ်သူ့ရဲ့ အတိတ်မှ အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ မရှိနေဘူးဆိုတဲ့ အမှန်တရားကိုသာ ညီညီညွတ်ညွတ် လက်ခံလိုက်နိုင်ရင်၊ ကျွန်တော်တို့အားလုံးအတွက် ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အနာဂတ်ဆိုတာ လက်တစ်ကမ်းမှာတင် ရှိနေမှာပါ။ လက်ရှိမှာ မရှိတော့တဲ့ အတိတ်အရိပ်တွေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ရော တခြားသူတွေကိုပါ ပူလောင်အောင် လုပ်နေသေးလားဆိုတာ ဆင်ခြင်ကြည့်ပါဦး။

အနတ္တဆိုတာ တကယ်တော့ ရုပ်နဲ့ နာမ်တွေဟာ သူ့အကြောင်းနဲ့သူ တိုက်ဆိုင်ပြီး ဖြစ်ပေါ် ပျက်စီးနေတဲ့ သဘောသက်သက်ပါ။ အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို နောက်ကွယ်ကနေ စီမံဖန်တီးပေးနေတဲ့ သတ္တဝါ၊ ဒါမှမဟုတ် “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တ ဘယ်နေရာမှာမှ မရှိပါဘူး။ ပိုဆိုးတာက “ငါ ရှိတယ်” လို့ ထင်မှတ်နေတဲ့ အသိလေး ကိုယ်တိုင်ကလည်း ချက်ချင်းဖြစ်ပြီး ချက်ချင်းပျက်သွားတဲ့ နာမ်ဓမ္မလေး တစ်ခုသာ ဖြစ်နေတာပါပဲ။ ဘာကိုမှ ထိန်းချုပ်လို့ မရဘူးဆိုတာ သိလိုက်ရင် စိတ်ဟာ အများကြီး ပေါ့ပါးသွားပါတယ်။ “ငါ” လို့ တွေးလိုက်တဲ့ အတွေးလေး ပေါ်လာရင် အဲဒါလေးဟာလည်း ပျက်သွားမယ့် သဘောတရားပါလားလို့ လေ့လာကြည့်ပါ။

လူတွေဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေတယ်၊ တည်မြဲနေတယ်လို့ ခံစားနေကြရတယ်။တကယ့်အရှိတရားကတော့ ရုပ်တရားဟာ တစ်စက္ကန့်လေးတောင် မနားဘဲ ဆက်တိုက် ဖောက်ပြန် ပျက်စီးနေပါတယ်။ နာမ်တရားကလည်း မရပ်မနား အစားထိုး ဖြစ်ပျက်နေတာပါ။ ဒီလို အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေတဲ့ သဘာဝကို ဉာဏ်နဲ့ သတိမထားမိဘဲ၊ “ငါ” ဆိုတာကြီး အခိုင်အမာ ရှိနေတယ်လို့ ထင်မှတ်နေတာဟာ ကြောင်တောင်ကန်းဖြစ်နေတဲ့ မောဟ သဘောပါပဲ။ မသိမှု ဖုံးလွှမ်းနေသရွေ့ အမှန်တရားကို တိုက်ရိုက် မြင်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။အခု ခန္ဓာကိုယ်မှာ အမြဲဆိုသလို (ပူရာကအေး၊ အေးရာကပူ၊ တင်းရာကလျော့၊ လျော့ရာကတင်း အစရှိသဖြင့်) ဖောက်ပြန်နေတဲ့ သဘောလေးတွေကို သတိလေးထားပြီး အကဲခတ်ကြည့်ပါလား။

ကျွန်တော်တို့တွေဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သီးခြားဖြစ်တည်နေတဲ့ ‘ငါ’၊ ဒါမှမဟုတ် ‘သူတစ်ပါး’ ဆိုပြီး အထင်ကြီးနေတတ်ကြတယ်။တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အက်တမ် အဆင့်လောက်အထိ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ရင်၊ အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ အက်တမ်အမှုန်တွေနဲ့ပဲ ဖွဲ့စည်းထားတာပါ။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်က အက်တမ်တွေနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်က အရာဝတ္ထုတွေဟာ အခြေခံသဘောတရားချင်း အတူတူပါပဲ။ ဒီလို သဘာဝတရား အစုအဝေးကြီးထဲမှာ သီးသန့်ဆန်လှတဲ့ ငါ၊ သီးသန့်ဖြစ်နေတဲ့ သူ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ဒီအမှန်တရားကို သိမြင်ရင် မာနတွေ၊ နှိုင်းယှဉ်မှုတွေ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားမှာပါ။ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို သီးခြားဖြစ်တည်နေတဲ့ အရာတစ်ခုလို့ ထင်နေတဲ့ အထင်မှားလေးကို ခဏလောက် ဖယ်ကြည့်ရအောင်။

ပိတ်ရက်မှာ ဘာအလုပ်မှ မရှိဘဲ အေးအေးဆေးဆေး ထိုင်နေတဲ့အချိန်ဟာ စိတ္တာနုပဿနာ လေ့လာဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်ပါပဲ။ဘာကိုမှ အတင်းအကျပ် အာရုံစိုက်နေစရာ မလိုပါဘူး။စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ ပေါ်လာရင် ပေါ်လာမှန်း သိလိုက်ပါ။ ပြီးရင် အဲဒီအတွေးလေး ဘယ်လို ပျောက်သွားလဲဆိုတာကို အသာလေး လိုက်ကြည့်နေပါ။ နားရက်မှာ တကူးတကကြီး ဖိစီးပြီး ထိန်းချုပ်မထားဘဲ၊ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စိတ်လေးတွေကို ဝင်မစွက်ဖက်ဘဲ ကြည့်နေခြင်းဟာ လက်တွေ့အကျဆုံး ရှုမှတ်နည်းပါပဲ။ စိတ်ဆိုတာ ဖမ်းဆုပ်ထားလို့ မရဘဲ သူ့အလိုလို ပြောင်းလဲနေတယ် ဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် တွေ့လာပါလိမ့်မယ်။အခု စာဖတ်နေရင်း ပေါ်လာတဲ့ စိတ်အခြေအနေလေးကို ဘာမှမလုပ်ဘဲ ဒီတိုင်းလေး ကြည့်နေပေးလို့ ရမလား။

ဒီတစ်ပတ်လုံးမှာ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်သဘော၊ အကြောင်းအကျိုး သဘောနဲ့ အနတ္တအကြောင်းတွေကို လေ့လာခဲ့ကြတယ်။ ကျနော်တို့ ဒီလို စာတွေ ရေးသားနေရတဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါပဲ။ ဒီအမှန်တရားတွေကို သိမြင်ဖို့ဆိုရင် ကိုယ်တိုင် ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ်၊ ပညာ ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရား တွေနဲ့ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ လက်တွေ့ ဆင်ခြင်လေ့လာဖို့ အထူး လိုအပ်ပါတယ်။ အရာရာဟာ အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဖြစ်လာတာမို့၊ ငါဆိုတာ ဘယ်နေရာမှ မရှိပါဘူးဆိုတာကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ သိမြင်လာတဲ့အထိ ကြိုးစားအားထုတ်ကြစေချင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ အေးအေးဆေးဆေး နေရင်း ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အကြောင်းအကျိုး သဘာဝလေးတွေကို တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ပါဦး။

တစ်ပတ်လုံး အလုပ်တွေလုပ်ခဲ့ရလို့ ပင်ပန်းတဲ့အခါ၊ အနားယူချင်တဲ့ မျှော်လင့်ချက် စိတ်ကလေး ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ သေချာ ကြည့်ဖို့ လိုတာက၊ ပင်ပန်းနေတာက ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ရုပ်တရားနဲ့ ခံစားနေတဲ့ ဝေဒနာပါ။ အနားယူဖို့ မျှော်လင့်နေတာက ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နာမ်တရားပါ။ ပင်ပန်းခြင်းဟာလည်း ကိုယ် (ငါ) မဟုတ်သလို၊ အနားယူချင်နေတာကလည်း ကိုယ် (ငါ) မဟုတ်ပါဘူး။ သဘာဝတရားတွေက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး သူ့ဟာသူ လုပ်ဆောင်နေတာ သက်သက်ပါ။ ဒီလို ခွဲခြားမြင်လိုက်ရင် ပင်ပန်းမှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ စိတ်ညစ်ညူးမှုတွေ အများကြီး သက်သာသွားပါလိမ့်မယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ညောင်းညာမှုလေးကို ငါနဲ့ မသက်ဆိုင်တဲ့ သဘာဝအဖြစ် သက်သက်သာသာလေး စောင့်ကြည့်ပေးလို့ ရမလား။

ကျွန်တော်တို့ကို အများဆုံး ဒုက္ခပေးနေတာက ပြီးဆုံးသွားပြီ ဖြစ်တဲ့ အတိတ်ပါပဲ။ တကယ်တော့ အတိတ်ဆိုတာ အခု လက်ရှိအချိန်မှာ လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပေါ်လာတဲ့ သညာ ဖြစ်ပျက်လေးတွေကို “ငါ့ရဲ့ အတိတ်က တကယ်ရှိတယ်” လို့ မှားယွင်းစွာ မှတ်ယူထားတဲ့အတွက်၊ မရှိတော့တဲ့ အရာတွေရဲ့ ဖိစီးနှိပ်စက်ခြင်းကို ခံနေရတာပါ။ အတိတ်က နောင်တတွေ၊ ကြောက်ရွံ့မှုတွေဆိုတာ အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်လာတဲ့ သညာလေးတွေပဲလို့ အမှန်အတိုင်း လေ့လာသိမြင်လိုက်ရင်၊ အဲဒီ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။ စိတ်ထဲမှာ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေ ပေါ်လာတိုင်း ဒါဟာ အခုချက်ချင်း ပေါ်လာတဲ့ သညာသက်သက်ပဲလို့ အကဲခတ်ကြည့်ရအောင်။

အနတ္တဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ။ အလွယ်ဆုံး ပြောရရင် စိတ်တွေကို ကိုယ်ဖြစ်ချင်သလို အမိန့်ပေးလို့ မရတာပါပဲ။ ကိုယ်က အမြဲတမ်း စိတ်ချမ်းသာချင်ပေမယ့်၊ ဒေါသထွက်စရာ ကြုံလာရင် ဒေါသစိတ်က ပေါ်လာတာပါပဲ။ စိတ်ညစ်စရာ တွေးမိရင် စိတ်ညစ်တဲ့ ဝိဉာဏ်လေး ဖြစ်လာတာပါပဲ။ စိတ်တစ်ခုချင်းစီဟာ သူ့အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ သူပေါ်လာတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် “ငါ့စိတ်ကို ဒီလိုပဲ ဖြစ်စေရမယ်” လို့ ဘယ်လိုမှ ဖန်တီးလို့ မရပါဘူး။ ဒီလို အစိုးမရတဲ့ သဘောကို အနတ္တလို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါကို သေချာ သိမြင်ရင် အတင်း ထိန်းချုပ်ချင်နေတဲ့ အပင်ပန်းခံမှုတွေကနေ လွတ်မြောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်တိုင်း ပေါ်လာတဲ့ အတွေးလေးကို “မတွေးနဲ့” လို့ တားကြည့်လို့ ရမရ လက်တွေ့ စမ်းသပ်ကြည့်ပါလား။