ဘဝဆိုတာ သတ္တဝါဆိုတာဟာ သေသေချာချာ စဉ်းစားမယ်ဆိုရင် အတော်လေး စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်း ပါတယ်။ ကျနော်တို့ဟာ လူသတ္တဝါတို့ရဲ့ ဖြစ်တည်လာပုံအကြောင်းနဲ့ ပါတ်သက်ပြီး ရှင်းပြထားတာတွေ အတော် များများ ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက လူဆိုတာ သတ္တဝါဆိုတာ ဘယ်လိုဖြစ်လာသလဲ စကြဝဠာ ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ ဆိုတာနဲ့ ပါတ်သက်ပြီး ရှင်းပြထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာမှာလဲ ခြုံငုံသုံးသပ်ခြင်း ခန့်မှန်းမှု ပြုလုပ်ခြင်း ဆိုတာတွေ အများကြီးရှိနေပါတယ်။သိပ္ပံပညာရဲ့ ဆက်စပ် တွေးတောပုံကို အပြစ်မပြောချင် ပေမယ့် သိပ္ပံပညာဟာ သတ္တဝါနဲ့ ပါတ်သက်ပြီး လေ့လာတဲ့အခါမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်ဖြစ်တဲ့ သတ္တဝါ ဆိုသည်မှာ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းစပ်ထားမှု ဆိုတာနဲ့ ပါတ်သက်ပြီးတော့ သူတို့မှာ နာမ်နဲ့ ပါတ်သက်တဲ့ အကြောင်း၊ ရုပ်နဲ့…

ယနေ့ခေတ်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကြား၊ လူဝတ်ကြောင်တွေနဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေကြားမှာ အငြင်းပွားစရာ အဖြစ်ဆုံး ကိစ္စတစ်ခုကတော့ ဝိနည်းဖောက်ဖျက်မှု၊ ငွေကိုင်တွယ်သုံးစွဲမှု ပြဿနာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ရဟန်းတွေရဲ့ အားနည်းချက်ကို ထောက်ပြကြ၊ ဝေဖန်ကြ၊ အပြစ်တင်ကြနဲ့ သံသရာလည်နေကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီလို အပြစ်တင် ရှုတ်ချနေကြတာဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင် တကယ်အလိုရှိတဲ့ လမ်းစဉ် ဟုတ်၊ မဟုတ်ဆိုတာကို အားလုံး စိတ်အေးအေးထားပြီး ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်ဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။ဘုရားရှင်၏ မျက်နှာမလိုက်သော မဟာကရုဏာတော်ပထမဆုံး နားလည်ထားရမယ့် အချက်က လောကမှာ ဘယ်သူတွေက ဘယ်လောက်ပဲ ဝေဖန် အပြစ်တင်နေပါစေ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ မဟာကရုဏာတော်ကတော့ အလွန်ကို ကြီးမားကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ သီလစင်ကြယ်တဲ့ ရဟန်း၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေကိုမှ ရွေးချယ်ချစ်ခင်ပြီး၊ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဝိနည်းဖောက်ဖျက်မိတဲ့ ရဟန်း၊ အလဇ္ဇီ ဒုဿီလ ဖြစ်နေတဲ့…

မိတ်ဆွေများအားလုံး မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။ ကျနော်တို့ဆီမှာ အလှူတစ်ခုလုပ်ပြီဆိုရင် ဆွမ်းစားပြီးတာနဲ့ ဘုန်းကြီးရှေ့မှာ လက်အုပ်ချီ၊ ခေါင်းငုံ့ပြီး “ဆုတောင်း” စောင့်ကြတာဟာ ထုံးစံတစ်ခုလို ဖြစ်နေပါပြီ။ “စီးပွားလာဘ်လာဘ ပေါများပါစေ၊ ဘေးရန်ကင်းပါစေ၊ ကျန်းမာပါစေ” ဆိုတဲ့ စကားတွေကို ဘုန်းကြီးဆီက ကြားလိုက်ရမှပဲ အလှူအောင်ပြီလို့ ထင်နေကြတယ်။ ခင်ဗျားတို့ တစ်ခါလောက်ဖြစ်ဖြစ် စဉ်းစားဖူးသလား။ အဲဒီလို ဆုတောင်းပေးနေရုံနဲ့ တကယ်ရော ပြည့်သလား? ဒီနေ့ ကျနော်တို့ ခေါင်းထဲမှာ စွဲနေတဲ့ “ဆုတောင်းခြင်း” ဆိုတဲ့ မှော်အတတ်အယူအဆကို ခွဲစိတ်ကြည့်ကြရအောင်။ ၁။ ဝိနည်းတော်လာ မြတ်စွာဘုရား၏ မေးခွန်း ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော်မှာ ဒီအကြောင်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သမိုင်းကြောင်း ရှိပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်လက်ထက်က ရဟန်းတော်တွေ အနုမောဒနာပြုတဲ့အခါ လောကီဆုတောင်းတွေကို အကျယ်တဝင့် ရွတ်ဖတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဘုရားရှင်က…

နိဒါန်း – သန်းကြွယ်သူဌေး ဖြစ်ခွင့်ရတဲ့ စာအိတ်ကို ကိုင်ထားသူ ရဟန်းရှင်လူ မိတ်ဆွေအပေါင်းတို့… လောကမှာ သနားစရာ အကောင်းဆုံး လူတစ်ယောက်အကြောင်း ပြောပြချင်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အလုပ်က “စာပို့သမား”ပါ။ တစ်နေ့မှာ သူဟာ စာအိတ်တစ်အိတ်ကို သွားပို့ရတယ်။ အဲဒီစာအိတ်ထဲမှာ “ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၀ တန်တဲ့ ချက်လက်မှတ်” ပါပါတယ်။ စာပို့သမားဟာ အဲဒီစာအိတ်ကို လိုရာခရီးရောက်အောင် သွားပို့တယ်။ နေပူမရှောင် မိုးရွာမရှောင် သွားတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ စာလက်ခံသူ ဆီ ရောက်သွားတယ်။ စာလက်ခံသူက စာအိတ်ကို ဖောက်တယ်၊ ချက်လက်မှတ်ကို ထုတ်တယ်၊ ဘဏ်မှာ ငွေထုတ်ပြီး ချမ်းသာတဲ့ သူဌေးကြီး ဖြစ်သွားတယ်။ စာပို့သမားကတော့… “ငါ့တာဝန် ကျေပါပြီ” ဆိုပြီး ကျေနပ်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူကိုယ်တိုင်ကတော့…

နိဒါန်း – အမြင်မှားခြင်း၏ အစ ရဟန်းရှင်လူ မိတ်ဆွေအပေါင်းတို့… ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်ရာ လောကကြီးမှာ အရာရာကို “အမြင်” နဲ့ ဆုံးဖြတ်လေ့ ရှိကြပါတယ်။ ရွှေရောင် တဖိတ်ဖိတ် တောက်နေတဲ့ စေတီကို မြင်ရင် “သာသနာ တောက်ပလိုက်တာ” လို့ ထင်ကြတယ်။ လူအုပ်ကြီး တိုးဝှေ့ပြီး လှူဒါန်းနေကြတာကို မြင်ရင် “သဒ္ဓါတရား ထက်သန်လိုက်တာ” လို့ ထင်ကြတယ်။ ထို့အတူပါပဲ… သင်္ကန်းဝတ်ထားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါးကို မြင်လိုက်ရင် “ဩော်… ရဟန်းပါလား၊ ဘုရားသားတော်ပါလား” ဆိုပြီး အလွယ်တကူ သတ်မှတ်လိုက်ကြတယ်။ ဒါဟာ လောကဝေါဟာရ အနေနဲ့ မှန်ကောင်း မှန်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ “ဓမ္မ” အမြင်၊ “သစ္စာ” အမြင်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့… ဒီအယူအဆဟာ အတော်လေး လိုအပ်ချက်…

ဒီနေ့ခေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုကို ကြည့်ရတာ စိတ်မသက်မသာ ဖြစ်မိပါတယ်။ ဘုရားကျောင်းဆောင် ရှေ့ရောက်ရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စေတီပုထိုးတွေ ရောက်ရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် လူတွေ လုပ်နေကြတဲ့ ပုံစံက ဗုဒ္ဓကို “ဆရာတစ်ဆူ” (Teacher) အနေနဲ့ ဆက်ဆံတာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ တန်ခိုးရှင် “ဘုရားသခင်” (God) တစ်ပါးလို ဆက်ဆံနေကြလို့ပါပဲ။ကျွန်တော်တို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိထားရမှာက ဗုဒ္ဓဝါဒ ဟာ Theism (ဖန်ဆင်းရှင်ဝါဒ) မဟုတ်ပါဘူး။ Non-theistic (ဖန်ဆင်းရှင်မဲ့ဝါဒ) ပါ။ ဗုဒ္ဓက လောကကြီးကို ဖန်ဆင်းခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကံကြမ္မာကို ဖန်တီးပေးနိုင်သူ မဟုတ်ဘူး။ ဆုတောင်းရင် ပြည့်အောင် လုပ်ပေးမယ့်သူ မဟုတ်ဘူး။ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ ဘာဖြစ်နေသလဲ။ “စီးပွားတွေ တိုးတက်ပါစေ၊ ကျန်းမာပါစေ၊ ထီပေါက်ပါစေ၊ ရာထူးတက်ပါစေ”…

ကျွန်တော် ဒီစာကို ရေးရတာ အတော်လေး စွန့်စားရပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစု လက်ခံထားတဲ့ အယူအဆတွေကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်သလို ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အမှန်တရား ဆိုတာ လူကြိုက်များဖို့ မလိုပါဘူး။ မှန်ကန်ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့် “ရဟန်း” ဆိုတာ ဘာလဲ၊ သူတို့ရဲ့ တကယ့် တာဝန်က ဘာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ကျွန်တော်တို့ ပြန်မေးကြဖို့ လိုနေပါပြီ။လူအများစုက ထင်နေကြတယ်။ ရဟန်းဆိုတာ သာသနာပြုဖို့၊ လူတွေကို တရားဟောဖို့၊ စာသင်ဖို့၊ သာသနာ အဓွန့်ရှည်အောင် စောင့်ရှောက်ဖို့ ဝတ်လာကြတာလို့ ထင်နေကြတယ်။ ကျွန်တော် ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောပါရစေ။ ဒါ လုံးဝ မှားပါတယ်။ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ တာဝန်ဟာ သာသနာပြုဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ လူတွေကို ကယ်တင်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သာသနာ…

ကျွန်တော် ဒီစာကို စရေးတဲ့အချိန်မှာ စာဖတ်သူအချို့အတွက် နားခါးကောင်း ခါးပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆေးခါးမှ အနာကျက်မယ် ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ပဲ ကျွန်တော် မြင်သမျှ၊ တွေးမိသမျှ အမှန်တရားတွေကို တင်ပြချင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ကြားမှာ ရေပက်မဝင်အောင် ယုံကြည်ထားကြတဲ့ အယူအဆတချို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြန်လည် ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။စကားလုံး နှင့် အဓိပ္ပာယ် ပြဿနာများပထမဆုံး ကျွန်တော် ပြောချင်တာက “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုတဲ့ စကားလုံး အကြောင်းပါ။ ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံးအမကို “ဘာသာ” (Religion) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်ကို သွတ်သွင်းလိုက်ကတည်းက ပြဿနာတွေ စတက်တော့တာပါပဲ။ ကမ္ဘာမှာ Religion လို့ ပြောလိုက်ရင် ဘာတွေ ပါလာသလဲ။ ဖန်ဆင်းရှင်၊ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု၊ ဆုတောင်းပသမှု၊ ယုံကြည်မှု…

နိဒါန်း – လုံခြုံမှု အတုရဟန်းရှင်လူ အပေါင်းတို့… ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ လောကမှာ အင်မတန် ကြီးမားတဲ့ အထင်အမြင်လွဲမှားမှုကြီး တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့… “လူဝတ်ကြောင်နဲ့ နေရတာ အကုသိုလ်များတယ်၊ အပါယ်ကျဖို့ နီးစပ်တယ်။ သင်္ကန်းဝတ်ပြီး ရဟန်းဘောင် ဝင်လိုက်ရင်တော့ အပါယ်တံခါး ပိတ်သွားပြီ၊ သံသရာဘေးက လွတ်ကင်းသွားပြီ” လို့ ထင်မှတ်နေကြခြင်းပါပဲ။ဒါပေမဲ့… ဒါဟာ အမှန်တရား မဟုတ်ပါဘူး။ “သင်္ကန်း” ဆိုတာ အဝတ်အထည် တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ သင်္ကန်းက ခင်ဗျားကို အပါယ်ငရဲကနေ ဆွဲတင်ပေးနိုင်တဲ့ တန်ခိုးအာဏာ မရှိပါဘူး။ ပုထုဇဉ်မှန်သမျှ (ရဟန်းဖြစ်စေ၊ လူဖြစ်စေ) အပါယ်မျိုးစေ့ ရှိနေတုန်းပါပဲ။ ဒီအချက်ကို သတိမမူမိဘဲ “ငါ ဘုန်းကြီးပဲ” ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ပေါ့ဆနေမယ်…

မိတ်ဆွေ… ခင်ဗျားဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တစ်ယောက်လား။ ဒီမေးခွန်းကို မေးလိုက်ရင် လူတိုင်းက “ဟုတ်ပါတယ်” လို့ ဖြေကြမှာပါ။ “ဒါဆိုရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆိုတာ ဘာကို ယုံကြည်တာလဲ” လို့ ထပ်မေးရင်… “ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်ပါတယ်”၊ “ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းတာဖြစ်မယ်၊ မကောင်းတာလုပ်ရင် မကောင်းတာဖြစ်မယ် ဆိုတာကို လက်ခံပါတယ်” လို့ ဖြေကြပါလိမ့်မယ်။ဒီအဖြေဟာ မှန်သလား။ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့… “ဗုဒ္ဓဘာသာ စစ်စစ်” ဖြစ်ဖို့အတွက် ဒီလောက်နဲ့ မလုံလောက်သေးပါဘူး။ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောရရင်… “ကံ၊ ကံ၏ အကျိုး” ကို ယုံကြည်ခြင်းဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တစ်ခုတည်းမှာ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဂျိန်းဘာသာ နဲ့ တခြား အရှေ့တိုင်း ဘာသာတရား တော်တော်များများမှာလည်း…