ကျွန်တော် ဒီစာကို စရေးတဲ့အချိန်မှာ စာဖတ်သူအချို့အတွက် နားခါးကောင်း ခါးပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆေးခါးမှ အနာကျက်မယ် ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ပဲ ကျွန်တော် မြင်သမျှ၊ တွေးမိသမျှ အမှန်တရားတွေကို တင်ပြချင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ကြားမှာ ရေပက်မဝင်အောင် ယုံကြည်ထားကြတဲ့ အယူအဆတချို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြန်လည် ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။
စကားလုံး နှင့် အဓိပ္ပာယ် ပြဿနာများ
ပထမဆုံး ကျွန်တော် ပြောချင်တာက “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုတဲ့ စကားလုံး အကြောင်းပါ။ ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံးအမကို “ဘာသာ” (Religion) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်ကို သွတ်သွင်းလိုက်ကတည်းက ပြဿနာတွေ စတက်တော့တာပါပဲ။ ကမ္ဘာမှာ Religion လို့ ပြောလိုက်ရင် ဘာတွေ ပါလာသလဲ။ ဖန်ဆင်းရှင်၊ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု၊ ဆုတောင်းပသမှု၊ ယုံကြည်မှု (Belief) သက်သက်နဲ့ သွားတဲ့ လမ်းစဉ်တွေ ပါလာတယ်။
ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်က အဲဒါတွေနဲ့ လုံးဝ မဆိုင်ပါဘူး။ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်က “ဝိဘဇ္ဇဝါဒ” (ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့ ဝါဒ) ပါ။ “သစ္စာဓမ္မ” (အမှန်တရား) ပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာတော့ ဘာသာရေး ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်လိုက်တာနဲ့ နတ်တွေ၊ သိကြားတွေ၊ ဘိုးတော်တွေ၊ ဗေဒင်တွေ၊ ယတြာတွေက အကုန် ရောပါလာတယ်။ ဘုရားကျောင်းဆောင်ပေါ်မှာ ဘုရားနဲ့အတူ ဘိုးတော်ပုံတွေ တင်ကိုးကွယ်လာကြတယ်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေမှာ ဗေဒင်ဟော၊ ယတြာချေ လုပ်လာကြတယ်။
ဒါကို ဘယ်သူကမှ “ဒါ ဘာသာရေး မဟုတ်ဘူး၊ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ် မဟုတ်ဘူး” လို့ ထောက်ပြမယ့်သူ မရှိသလောက် နည်းပါးနေတယ်။ ရဟန်းတွေ ကိုယ်တိုင်ကလည်း စာပေတွေ အများကြီး သင်နေကြပေမယ့် ဒီကိစ္စကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြားမပြကြဘူး။ ဒီအတိုင်းပဲ ရောထွေးပြီး သွားနေကြတာပါပဲ။
တရားအားထုတ်မယ့်သူ၊ သံသရာလွတ်ကြောင်း ရှာမယ့်သူ (သေက္ခဖြစ်လာမယ့်ပုဂ္ဂိုလ်) တွေအတွက်တော့ ဒီလို ရောထွေးနေတာတွေက အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေပါတယ်။ နတ်ကြောက်ရ၊ ဘိုးတော်ကြောက်ရ၊ လာဘ်ပိတ်မှာ ကြောက်ရနဲ့ ကြောက်စိတ်တွေ၊ လောဘတွေ ရောပြွမ်းနေရင် တရားအားထုတ်တဲ့နေရာမှာ ရူးသွပ်သွားတဲ့အထိ ပြဿနာ တက်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်ကတော့ ရှင်းရှင်းပဲ ပြောချင်တယ်။ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်မှာ အဲဒီ အမှိုက်သရိုက်တွေ မပါပါဘူး။
ခေတ်ပညာ၊ ယုတ္တိဗေဒ နှင့် အနောက်တိုင်း အမြင်
ကျွန်တော်က နိုင်ငံခြားမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့သူ၊ ခေတ်ပညာကို လေ့လာလိုက်စားရတဲ့သူ တစ်ယောက်ပါ။ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းခွင်မှာ၊ ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ အနောက်တိုင်းသားတွေရဲ့ စဉ်းစားတွေးခေါ်ပုံကို ကျွန်တော် အတော် သဘောကျပါတယ်။ သူတို့မှာက “ငါ့ဆရာမို့ အကုန်မှန်တယ်” ဆိုပြီး မျက်စိမှိတ် ယုံတာမျိုး မရှိဘူး။ တကယ် အသုံးကျသလား၊ တကယ် ဟုတ်သလား ဆိုတာကို စမ်းစစ်တယ်။ Scientific Method (သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်နည်း) နဲ့ သွားတယ်။
ကျွန်တော်တို့ဆီမှာကတော့ ယုံကြည်မှု လွန်ကဲပြီး ဉာဏ်နည်းစွာ ဒုက္ခရှာနေတာတွေ အများကြီးပါ။ ဘာမဟုတ်တဲ့ ကိစ္စလေးတွေနဲ့ တစ်ဦးရဲ့ ဖြစ်တည်မှုကို တစ်ဦးက အလေးမထားဘဲ ပြဿနာ တက်နေကြတယ်။ အနောက်တိုင်းမှာတော့ Individual Rights (တစ်သီးပုဂ္ဂလ အခွင့်အရေး) နဲ့ Mutual Respect (အပြန်အလှန် လေးစားမှု) ကို တန်ဖိုးထားတာ တွေ့ရတယ်။ ဒါဟာ လောကီအမြင်အရ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်း တစ်ခုပါပဲ။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ စမ်းစစ်လေ့လာတတ်ပုံ၊ လိုအပ်ရင် ဘောင်ကျော်ပြီး စဉ်းစားနိုင်ပုံ (Out of the box thinking) တွေဟာ ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအတွက်လည်း အများကြီး အသုံးဝင်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဗုဒ္ဓတရားတော် ကိုယ်တိုင်က “ဧဟိပဿိကော” (လာလှည့်၊ ရှုလှည့်၊ စမ်းသပ်လှည့်) လို့ ဖိတ်ခေါ်ထားတဲ့ တရား ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ကိုယ့်ဘက်က ရှိရှိသမျှ အကုန်ပုံပြီး ယုံကြည်ရမယ့် ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်ယုံတာပေါ်မှာ ကိုယ်တာဝန်ယူပြီး စမ်းစစ်ရမယ့် ကိစ္စပါ။
“သာသနာပြုတယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကျွန်တော် မသုံးပါ
နောက်တစ်ချက် ကျွန်တော် အင်မတန် (Allergic) ဖြစ်တဲ့ စကားလုံးက “သာသနာပြုတယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးပါ။ ငယ်ငယ်ကတည်းက ဒီစကားလုံးကို ကြားရရင် သိပ်ဘဝင်မကျဘူး။ “သာသနာ” ဆိုတာ “အဆုံးအမ” (Instruction/Teaching) ပါ။ အဲဒီ အဆုံးအမကို ပြုလုပ်နိုင်သူ၊ တီထွင်နိုင်သူ၊ စီရင်နိုင်သူက “မြတ်စွာဘုရား” တစ်ပါးတည်းသာ ရှိပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးနဲ့ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဟောကြားခဲ့ပြီးသား၊ စီစဉ်ခဲ့ပြီးသား တရားတော်တွေကို ကျွန်တော်တို့လို ပုထုဇဉ် ဉာဏ်လေး တစ်ထွာတစ်မိုက်နဲ့ လူတွေက ဘာသွားပြီး “ပြု” (Make/Create) စရာ လိုသေးလဲ။ ပိုကောင်းအောင် ပြင်ပေးစရာ လိုသေးလား။
ကျွန်တော်တို့က ဘာမှလည်း မဟုတ်ဘဲနဲ့ “ငါတို့ သာသနာပြုနေတယ်” လို့ ပြောတာဟာ မတန်မရာ စကားကို ပြောရာ ရောက်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘုရားနဲ့ တန်းတူထားသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့ လုပ်နိုင်တာက “သာသနာပြုခြင်း” မဟုတ်ပါဘူး။ “သာသနာ ပြန့်ပွားအောင် လုပ်ခြင်း” (Propagation) နဲ့ “သာသနာ သန့်စင်အောင် လုပ်ခြင်း” (Purification) သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုရားရှင် ချမှတ်ခဲ့တဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ၊ ဝိနည်းတွေ၊ တရားတော်တွေကို ရှိရင်းစွဲအတိုင်း မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းမယ်၊ ဖြန့်ဝေမယ်၊ အမှားတွေ ဝင်မလာအောင် ကာကွယ်မယ်။ ဒါပဲ လုပ်လို့ရတာပါ။ ဒါကို သဘောမပေါက်ဘဲ “ငါ သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး” ဆိုပြီး လုပ်နေကြတာတွေကို မြင်ရတာ စိတ်မသက်မသာ ဖြစ်ရပါတယ်။
သရဏဂုံ စစ်မှန်ရေး (ဝိနည်းသံဃာ နှင့် အရိယာသံဃာ)
ဒီဆောင်းပါးရဲ့ အဓိက အနှစ်သာရကတော့ “သရဏဂုံ” ကိစ္စပါပဲ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီဆိုရင် သရဏဂုံ သုံးပါး ဆောက်တည်ကြတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ကို ကိုးကွယ်ကြတယ်။ ဒီနေရာမှာ “သံဃာ” ဆိုတာ ဘယ်သူ့ကို ပြောတာလဲ ဆိုတာ သေသေချာချာ ခွဲခြားသိဖို့ လိုလာပါပြီ။
ရတနသုတ်မှာ ဟောထားတဲ့၊ သရဏဂုံမှာ ပါဝင်တဲ့ “သံဃာရတနာ” ဆိုတာ “အရိယာသံဃာ” (Noble Sangha) ကို ရည်ညွှန်းတာပါ။ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ရပြီးသား ပုဂ္ဂိုလ်တွေကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့လောကမှာ ကျွန်တော်တို့ မြင်နေရတာက “ဝိနည်းသံဃာ” (သမုတိသံဃာ) တွေပါ။ သင်္ကန်းဝတ်ထားတယ်၊ ခေါင်းရိတ်ထားတယ်၊ ကျောင်းထိုင်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့အားလုံးဟာ အရိယာတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး။ ပုထုဇဉ်တွေပါ။
ပြဿနာက ဒီမှာ စတာပါ။ ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ပါတယ် ဆိုပြီး၊ ဝိနည်းသံဃာ ဖြစ်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဦးက မုဒိမ်းကျင့်တယ်၊ လူသတ်တယ်၊ လိမ်ညာတယ်၊ ပိုက်ဆံတွေ အတင်းတောင်းတယ် ဆိုရင်… အဲဒီ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကိုးကွယ်ခြင်းဟာ သရဏဂုံ မြောက်ပါ့မလား။
တချို့က ပြောကြတယ်။ “ပုဂ္ဂိုလ်မကြည့်နဲ့၊ သင်္ကန်းကို ကြည့်ပြီး ကိုးကွယ်” တဲ့။ ဒါဟာ အင်မတန် အန္တရာယ်များတဲ့ အယူအဆပါ။ သင်္ကန်းဝတ်ထားရုံနဲ့ လူသတ်သမား၊ မုဒိမ်းကောင်ကိုပါ ရတနာသုံးပါး စာရင်းသွင်းပြီး ဦးချနေရမယ် ဆိုရင်… ကျွန်တော်တို့ရဲ့ “သရဏဂုံ” (Refuge) ဆိုတာ ဘာလဲ။ အားကိုးရာ ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဒုက္ခပေးမယ့်သူကို အားကိုးရာအဖြစ် ယူမှတ်နေတာလား။
ရတနာသုံးပါး ဆိုတာ အမြတ်ဆုံး၊ အစင်ကြယ်ဆုံး အရာပါ။ အဲဒီ အစင်ကြယ်ဆုံး အရာထဲမှာ ဂျင်းပေါင်းစုံ (အကျင့်ပျက်သူများ) ပါဝင်နေတယ် ဆိုရင် ဒါဟာ ရတနာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အမှိုက်ပုံ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ပုထုဇဉ် အမိုက်ကလေးတွေက ရတနာသုံးပါးထဲကို ဂျင်းပေါင်းစုံနဲ့ ဝင်ချင်တိုင်း ဝင်ခွင့်ပြုထားတာကို ကျွန်တော်တို့ လက်ခံနေကြမှာလား။ ဒါဟာ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ၊ ဘိက္ခုတွေ အားလုံး အလေးအနက် စဉ်းစားရမယ့် ကိစ္စပါ။
သရဏဂုံ တည်တယ်ဆိုတာ သရဏဂုံမှာ ပါတဲ့ ရတနာသုံးပါး (အစစ်) ကို ဆည်းကပ်မှ တည်တာပါ။ အရိယာသံဃာ၊ သို့မဟုတ် သီလ သမာဓိ ပညာ ကျင့်ကြံနေတဲ့ သံဃာကောင်း သံဃာမြတ်ကို ဆည်းကပ်မှ ကုသိုလ်ရမှာပါ။ မုဒိမ်းကျင့်တဲ့ ကိုယ်တော်ကို သွားဆည်းကပ်ရင် ကိုယ့်အတွက် ကောင်းကျိုး မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
သာသနာ သန့်စင်ရေး (လှေဝမ်းပေါက်ကို ဖာထေးခြင်း)
ကျွန်တော် ဒီစကားတွေကို ပြောနေတာဟာ ဘုန်းကြီးတွေကို မုန်းလို့ ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သုညတသဘော (Anatta/Emptiness) ကို နားလည်ထားတဲ့သူ တစ်ယောက် အနေနဲ့ ဘယ်သူ့ကိုမှ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ မုန်းတီးစရာ၊ စွဲလမ်းစရာ အကြောင်း မရှိပါဘူး။ ပြင်းထန်တဲ့ ဒေါသတွေနဲ့ ပြောနေတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဥပမာ – ကျွန်တော်တို့ အားလုံး လှေတစ်စင်းတည်း အတူစီးနေကြတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလှေပေါ်မှာ လိုက်ပါလာတဲ့သူ တစ်ယောက်က လှေဝမ်းကို တူနဲ့ ထုပြီး ဖောက်နေတယ် ဆိုရင်… ခင်ဗျားတို့ ဘာလုပ်ကြမလဲ။ “သူ့ကံနဲ့သူပါလေ၊ မေတ္တာထားလိုက်ပါ” ဆိုပြီး လက်ပိုက် ကြည့်နေကြမှာလား။ ဒါမှမဟုတ် “ဟေ့လူ… ခင်ဗျား ဘာလုပ်တာလဲ၊ လှေနစ်လိမ့်မယ်” လို့ တားကြမလား။ လက်ညှိုးထိုးပြကြမလား။
အခု ကျွန်တော် လုပ်နေတာက အဲဒီ လှေဝမ်းပေါက်ကို လက်ညှိုးထိုးပြနေတာပါ။ သာသနာဆိုတဲ့ လှေကြီးပေါ်မှာ သင်္ကန်းဝတ်ထားပြီး သာသနာနဲ့ မလျော်ညီတာတွေ လုပ်နေတယ်၊ ဓမ္မကို အဓမ္မလို့ ပြောတယ်၊ အဓမ္မကို ဓမ္မလို့ ဟောတယ်၊ စီးပွားရှာတယ်၊ ကာမဂုဏ် ခံစားတယ် ဆိုရင်… သူတို့ဟာ လှေဝမ်းကို ဖောက်နေသူတွေပါပဲ။ သူတို့ကို မတားရင်၊ သူတို့ကို “သံဃာ” စာရင်းထဲကမထုတ်ရင်… သာသနာဆိုတဲ့ လှေကြီး နစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
တလှေတည်းစီးကြရင်တော့ လှေဝမ်းထိုင်ဖောက်နေသူကိုတော့ ကျွန်တော်ကတော့ လက်ညှိုးထိုးပြမိမှာပါပဲ။ ဒါဟာ ပူပန်မှုကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ မသေခင် ပြောသင့်တာတွေ ပြောပြခဲ့ချင်တဲ့ စေတနာ သက်သက်ပါပဲ။
နိဂုံး
မိတ်ဆွေတို့… သာသနာနဲ့ ကြုံရခဲပါတယ် ဆိုတဲ့ ဘဝမှာ သရဏဂုံ ဆိုတာ ဘာမှန်းတောင် သေချာမသိဘဲ၊ ရောသမမွှေ ကိုးကွယ်မှုတွေနဲ့ ပြီးဆုံးသွားရမယ် ဆိုရင် အတော်လေး ဆိုးရွားတဲ့ အခြေအနေပါ။ နှစ်ပေါင်း ရာနဲ့ချီပြီး ဒီလို အမှားတွေကြားမှာ လွတ်သင့်သားနဲ့ မလွတ်ဘဲ အပါယ်ကျကုန်ကြတာတွေ အများကြီး ရှိခဲ့ပါပြီ။
ကိုယ့်သံသရာ အတွက် ကိုယ့်မှာ တာဝန်ရှိတယ် ဆိုတာ မမေ့ပါနဲ့။ ဘုန်းကြီးဖြစ်တိုင်း ဦးမချပါနဲ့။ အရိယာ ဟုတ်မဟုတ်၊ အကျင့်သီလ ရှိမရှိ စောင့်ကြည့်ပါ။ သာသနာပြုတယ် ဆိုတဲ့ စကားလုံးကြီးတွေ အောက်မှာ ကိုယ့်အသိဉာဏ်ကို အပျောက်မခံပါနဲ့။ အမှန်တရား (သစ္စာ) ကို သိမှသာလျှင် သံသရာက လွတ်မှာပါ။ အမှန်တရားကို မဖုံးကွယ်သင့်ပါဘူး။ အမှန်ကို မှီပြီး အမှားတွေ မထည့်သင့်ပါဘူး။
ကျွန်တော်တို့ ဥပါသကာတွေ လုပ်နိုင်တာကတော့… ကိုယ့်တာဝန် ကိုယ်လုံအောင် နေရင်း၊ သာသနာ သန့်စင်အောင် ဝိုင်းဝန်း ထောက်ပြကြဖို့ပါပဲ။ ကျန်တာကတော့ ဘိက္ခု (ရဟန်း) တွေ ကိုယ်တိုင် သေချာ နားလည်ပြီး ပြင်ဆင်ကြဖို့ သူတို့ တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။
သေသေချာချာလေး စဉ်းစားတော်မူကြပါ။