ကျွန်တော် ဒီစာကို ရေးရတာ အတော်လေး စွန့်စားရပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစု လက်ခံထားတဲ့ အယူအဆတွေကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်သလို ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အမှန်တရား ဆိုတာ လူကြိုက်များဖို့ မလိုပါဘူး။ မှန်ကန်ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့် “ရဟန်း” ဆိုတာ ဘာလဲ၊ သူတို့ရဲ့ တကယ့် တာဝန်က ဘာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ကျွန်တော်တို့ ပြန်မေးကြဖို့ လိုနေပါပြီ။
လူအများစုက ထင်နေကြတယ်။ ရဟန်းဆိုတာ သာသနာပြုဖို့၊ လူတွေကို တရားဟောဖို့၊ စာသင်ဖို့၊ သာသနာ အဓွန့်ရှည်အောင် စောင့်ရှောက်ဖို့ ဝတ်လာကြတာလို့ ထင်နေကြတယ်။ ကျွန်တော် ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောပါရစေ။ ဒါ လုံးဝ မှားပါတယ်။
ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ တာဝန်ဟာ သာသနာပြုဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ လူတွေကို ကယ်တင်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သာသနာ အဓွန့်ရှည်ရေး ဆိုတာ သူတို့ ခေါင်းထဲ ထည့်ထားရမယ့် ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ တာဝန်က တစ်ခုတည်းပါ။ တစ်ခုတည်းမှ တစ်ခုတည်းပါ။ အဲဒါကတော့… “သူတို့ကိုယ်တိုင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်အောင် (အရိယာဖြစ်အောင်) လုပ်ဖို့” ပါပဲ။
ကတိကဝတ်ကို ပြန်ကြည့်ခြင်း
ကျွန်တော် ဒီစကားကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် လျှောက်ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရဟန်းလောင်းတစ်ပါး သင်္ကန်းဝတ်တော့မယ်ဆိုရင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် ရှေ့မှာ ဆိုရတဲ့ “သင်္ကန်းတောင်း” စကားကို ပြန်ကြည့်ပါ။
“သဗ္ဗဒုက္ခနိဿရဏ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကရဏတ္ထာယ…” (အလုံးစုံသော ဆင်းရဲဒုက္ခရာ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ပါရခြင်း အကျိုးငှာ လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုပါရခြင်း အကျိုးငှာ လည်းကောင်း…) “ဣမံ ကာသာဝံ ဂဟေတွာ…” (ဤသင်္ကန်းကို ယူ၍…) “ပဗ္ဗာဇေထ မံ ဘန္တေ၊ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ” (သနားသောအားဖြင့် ဘုရားတပည့်တော်ကို ရှင်ပြုပေးတော်မူပါ ဘုရား။)
ဒါဟာ ရဟန်းလောင်းတစ်ပါးရဲ့ ကတိသစ္စာ (Vow) ပါပဲ။ သူက “တပည့်တော် သာသနာပြုချင်လို့ သင်္ကန်းပေးပါ” လို့ မတောင်းခဲ့ပါဘူး။ “တပည့်တော် စာချချင်လို့၊ ကျောင်းဆောက်ချင်လို့ သင်္ကန်းပေးပါ” လို့ မတောင်းခဲ့ပါဘူး။ “တပည့်တော် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်ချင်လို့၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ချင်လို့ သင်္ကန်းပေးပါ” လို့ တောင်းခဲ့တာပါ။
ဒါဆိုရင် ရှင်းနေပါပြီ။ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ (အဓိက တာဝန်) ဟာ ကိုယ်လွတ်ရုန်းဖို့ပါပဲ။ ကိုယ့်မီး ကိုယ်ငြှိမ်းဖို့ပါပဲ။ အဲဒီ တာဝန်ကို မကျေဘဲနဲ့ တခြား အလုပ်တွေ (သာသနာပြုတာ၊ စာသင်တာ၊ ကျောင်းဆောက်တာ) လျှောက်လုပ်နေတယ် ဆိုရင်… အဲဒီရဟန်းဟာ ကတိဖျက်တဲ့သူ (Liar) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
လွဲမှားနေသော သာသနာ့တာဝန်
ယနေ့ခေတ်မှာ မြင်နေရတာက ရဟန်းတွေဟာ “စာသင်တိုက်” ဆိုတဲ့ စနစ်ကြီးအောက်မှာ ပိတ်မိနေကြတယ်။ ဘွဲ့ရဖို့၊ ဓမ္မကထိက ဖြစ်ဖို့၊ ကျောင်းထိုင်ဖြစ်ဖို့ ကြိုးစားနေကြတယ်။ “သာသနာ မပျောက်ပျက်အောင် စာပေ ကျမ်းဂန်တွေ သင်ကြားရမယ်” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး ကိုယ့်လွတ်မြောက်ရေးကို မေ့ထားကြတယ်။
တကယ်တော့ သာသနာ ဆိုတာ စာအုပ်တွေထဲမှာ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျမ်းဂန်တွေထဲမှာ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သာသနာ ဆိုတာ “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်” ပါ။ အဲဒီ လမ်းစဉ်အတိုင်း လျှောက်လှမ်းနေတဲ့ “လူ” (အရိယာ) တွေ ရှိနေမှ သာသနာ ရှိတာပါ။ စာတွေ ဘယ်လောက် သင်သင်၊ ပါမောက္ခတွေ ဘယ်လောက် ဖြစ်ဖြစ်… ကိုယ်တိုင် သောတာပန် မဖြစ်ဘူး၊ အရိယာ မဖြစ်ဘူး ဆိုရင် အဲဒီပုဂ္ဂိုလ်ဟာ သာသနာ့ဝန်ထမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ သာသနာ့ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး သက်သက်ပါပဲ။
ကျွန်တော်တို့ ဥပါသကာတွေဘက်က ကြည့်ရင်လည်း… ကျွန်တော်တို့ ဆွမ်းလောင်းတာ၊ ကျောင်းဆောက်ပေးတာဟာ ခင်ဗျားတို့ စာအုပ်ဖတ်ဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ ဘွဲ့ရဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါတို့ မလုပ်နိုင်တဲ့ တရားအားထုတ်ခြင်း အလုပ်ကို သူတို့ လုပ်နေကြတယ်၊ သူတို့ သံသရာက လွတ်ရင် ငါတို့ကိုလည်း လမ်းပြပေးနိုင်လိမ့်မယ်” ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ လှူဒါန်းနေကြတာပါ။ တကယ်လို့ ရဟန်းတွေက တရားအားမထုတ်ဘူး၊ သံသရာလွတ်ကြောင်း မလုပ်ဘူး ဆိုရင်… ဒါဟာ လူထုရဲ့ ယုံကြည်မှုကို အလွဲသုံးစား လုပ်ရာ ရောက်ပါတယ်။
တစ်ခုတည်းသော တာဝန်
ကျွန်တော် အလေးအနက် ပြောချင်တာက ရဟန်းတစ်ပါးအတွက် ဒုတိယ တာဝန် ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ “ပထမ တာဝန်က ကိုယ်တိုင် တရားရဖို့၊ ဒုတိယ တာဝန်က သာသနာပြုဖို့” လို့တောင် ခွဲခြားစရာ မလိုပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကိုယ်တိုင် တရားရဖို့ ကြိုးစားခြင်းသည်သာလျှင် စစ်မှန်သော သာသနာပြုခြင်း ဖြစ်လို့ပါပဲ။
စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ရဟန်းတစ်ပါးက တောထဲမှာ တစ်ပါးတည်း တရားအားထုတ်နေတယ်။ ဘယ်သူ့ကိုမှ တရားမဟောဘူး။ စာတစ်လုံးမှ မသင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူက ဝိပဿနာဉာဏ်တွေ ရင့်သန်ပြီး သောတာပန် ဖြစ်သွားတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ရဟန်းဟာ ဘာစကားမှ မပြောရင်တောင် သူ့ရဲ့ ဖြစ်တည်မှု ကိုက သာသနာကို စောင့်ရှောက်ပြီးသား ဖြစ်သွားပါပြီ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ “လောကမှာ အရိယာတွေ မဆိတ်သုဉ်းသေးဘူး” ဆိုတဲ့ သက်သေ ဖြစ်လာလို့ပါပဲ။ အဲဒီလို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို ကိုးကွယ်ခွင့်ရတဲ့ ဒကာ၊ ဒကာမတွေလည်း အပါယ်တံခါး ပိတ်နိုင်တယ်။
ပြောင်းပြန် အနေနဲ့… စာတွေ အများကြီးတတ်၊ တရားတွေ နိုင်ငံအနှံ့ လိုက်ဟောနေပေမယ့် ကိုယ်တိုင်က ပုထုဇဉ်၊ ကိုယ်တိုင်က ကိလေသာ မစင်ကြယ်ဘူး ဆိုရင်… အဲဒီ ပုဂ္ဂိုလ် လုပ်နေတာတွေဟာ “အပေါ်ယံ သာသနာပြုခြင်း” သက်သက်ပါပဲ။ မျက်ကန်းက မျက်ကန်းကို လမ်းပြနေသလိုပါပဲ။ နှစ်ယောက်စလုံး ချောက်ထဲ ကျဖို့ပဲ ရှိပါတယ်။
ဥပါသကာတို့၏ သဘောထား
ကျွန်တော်တို့ ဥပါသကာတွေ အနေနဲ့ ရဟန်းတွေကို တောင်းဆိုချင်တာ တစ်ခုပဲ ရှိပါတယ်။ “ကျေးဇူးပြုပြီး သာသနာပြုတယ် ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကြီးတွေ တပ်မနေပါနဲ့။ လူတွေကို ကယ်တင်ရှင်ကြီး လုပ်မနေပါနဲ့။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အရင် ကယ်တင်ကြပါ” ဆိုတာပါပဲ။
ခင်ဗျားတို့ ကိုယ်တိုင် ရေနစ်နေရင် ဘယ်သူ့ကိုမှ ဆွဲတင်ပေးလို့ မရပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ ကိုယ်တိုင် သောတာပန် မဖြစ်သေးရင် သူများကို သောတာပန်ဖြစ်အောင် လုပ်ပေးဖို့ ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် “ငါတို့က သာသနာ့တာဝန် ထမ်းဆောင်နေတာ” ဆိုတဲ့ မာနတွေကို ဘေးချထားပြီး၊ သင်္ကန်းတောင်းတုန်းက ကတိအတိုင်း “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေး” ကိုသာ ဦးတည်ကြပါ။
ရဟန်းတစ်ပါးက “ငါ တရားအားထုတ်နေတယ်၊ မဂ်ဖိုလ်ရအောင် ကြိုးစားနေတယ်” လို့ သိရရင် ကျွန်တော်တို့ ဥပါသကာတွေက ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ထောက်ပံ့ပါ့မယ်။ ပစ္စည်းလေးပါး မပူပါနဲ့။ လူသားအားလုံး တပြေးညီ လှူဒါန်းကြပါလိမ့်မယ်။ ငွေကြေး အကြီးအကျယ် အကုန်ခံရတဲ့ ရေပေါ်ဆီ ဘုန်းကြီးတွေ ဖြစ်စရာ မလိုပါဘူး။
နိဂုံး
ချုပ်ရရင်… ရဟန်းတို့ရဲ့ တာဝန်ဟာ လူတွေ အရိယာ ဖြစ်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သာသနာကြီး နှစ် ၅၀၀၀ ခံဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ တာဝန်က “သူတို့ကိုယ်တိုင် အရိယာ ဖြစ်ဖို့” ပါ။ ရဟန်းတစ်ပါး အရိယာ ဖြစ်သွားရင်၊ အဲဒီ အရိယာ တစ်ပါးကြောင့် သာသနာဟာ သူ့အလိုလို သန့်စင်သွားမှာပါ။ သူ့အလိုလို အဓွန့်ရှည်သွားမှာပါ။
ဒါကြောင့် သမုတိသံဃာများ အနေနဲ့… ကိုယ့်ဟာကိုယ် အရမ်း အထင်မကြီးကြပါနဲ့။ သာသနာ့ဝန်ထမ်း ဆိုတဲ့ ဂုဏ်ပုဒ်ကို ယူထားရင် အဲဒီ ဝန် (သံသရာဝန်) ကို ပေါ့အောင် လုပ်ကြပါ။ စာသင်ရုံ၊ ကျောင်းထိုင်ရုံနဲ့ တာဝန်ကျေပြီလို့ မယူဆပါနဲ့။ သင်္ကန်းဝတ်ထားပြီး တရားအားမထုတ်ရင်၊ သံသရာလွတ်ကြောင်း မလုပ်ရင်… ခင်ဗျားတို့ဟာ ကတိဖျက်တဲ့ ယောက်ျားဖျင်းတွေသာ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်တာက “သာသနာပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်” တွေကို မဟုတ်ပါဘူး။ “သံသရာဘေးကို ကြောက်ပြီး တိတ်တဆိတ် ကျင့်ကြံနေတဲ့ ရဟန်းစစ် ရဟန်းမှန်” တွေကိုသာ မျှော်လင့်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။