ဗုဒ္ဓအဆုံးအမဆိုတာ အင်မတန် လက်တွေ့ကျပါတယ်။ မျက်စိမှိတ် ယုံကြည်ရတဲ့၊ မမြင်ရတာတွေကို ခန့်မှန်းကြည်ညိုနေရတဲ့ အလကားပေး ယုံကြည်မှုမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ အရာရာကို အကြောင်းအကျိုးနဲ့ မေးခွန်းထုတ်ခွင့်၊ စမ်းသပ်ခွင့် ရှိပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားဟာ “တခွန်းတည်းနှင့် အမြဲမှန်သော စကားကိုသာ ဆိုလေ့ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်နဲ့အညီ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်အစွမ်းနဲ့ သတ္တဝါတွေ သံသရာက လွတ်မြောက်ရေးကိုသာ အဓိကထား လမ်းညွှန်ခဲ့တာပါ။ ဒီနေရာမှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အယူအမှားတချို့ကို အရင်ရှင်းလင်းဖို့ လိုပါတယ်။ သာသနာ ၂၅၀၀ ပါ၊ ၅၀၀၀ ပါ ဆိုတဲ့ သက်တမ်းသတ်မှတ်ချက်တွေဟာ ဘုရားဟော လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အလားတူပဲ “ဆုတ်ကပ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာလည်း ပါဠိတော်မှာ မရှိပါဘူး။ ဖြစ်ကပ် နဲ့ ပျက်ကပ်သာ ရှိပါတယ်။ ပျက်ကပ်ဖြစ်နေရင် ဖြစ်ကပ်ဖြစ်အောင်…

ထေရဝါဒ သာသနာဆိုသည်မှာ ပထမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲတွင် မဟာသာဝက မထေရ်ကြီးများက “မည်သည့်အရာကိုမျှ ထပ်မံဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း မလုပ်တော့ဘဲ မူလအတိုင်းသာ ထားရှိမည်” ဟု သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည့် မူဝါဒကို တိတိကျကျ လိုက်နာသော အစုအဖွဲ့ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထေရဝါဒ သာသနာသည် အင်မတန်မှ တန်ဖိုးကြီးမားလှပါသည်။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်စဉ်က သုတ် နှင့် ဝိနည်း ဟူ၍သာ သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ မပြောင်းလဲပါဘူးဟု ခံယူထားသည့်ကြားမှ နောင်အခါတွင် အသစ်ထည့်သွင်း ပြောင်းလဲထားမှုများ၏ လက်စလက်နများကို တွေ့မြင်နေရပါသည်။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲမှုများထဲတွင် အဘိဓမ္မာကို ထည့်သွင်းလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အထူးတလည် ကန့်ကွက်လိုခြင်း မရှိပါ။ တရားတော်များ ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်းကိုပင် ကျေးဇူးတင်ရမည် ဖြစ်ကာ၊ အဘိဓမ္မာကို လက်မခံသူများထဲတွင် ကျနော် လုံးဝ မပါဝင်ပါ။…

ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံးအမတွေနဲ့ ပတ်သက်လာရင် စကားလုံးအသစ်တွေ တီထွင်သုံးနှုန်းတာကို ကျနော် သိပ်သဘောမကျပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ငယ်ငယ်ကတည်းက ခံစားခဲ့ရတဲ့ အသိတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ဗုဒ္ဓဘာသာ” ဆိုတာဟာ တခြားဘယ်ဘာသာတရားနဲ့မှ လုံးဝကို မတူညီဘူး၊ သီးသန့်ကြီးကို ခွဲထွက်နေတယ် ဆိုတာပါပဲ။ နားမလည်နိုင်သေးတဲ့ အရွယ်၊ ဘာသာမဲ့လို ဖြစ်နေတဲ့ အချိန်မှာတောင် ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံးအမကို ပစ်ပယ်တာမျိုး၊ မထေမဲ့မြင်လုပ်တာမျိုး မရှိခဲ့ဘဲ၊ ကိုယ့်ဉာဏ်မမီသေးတဲ့ ကိစ္စ၊ တကယ်သိချင်ရင် လက်တွေ့အားထုတ်မှု လိုအပ်တဲ့ ကိစ္စလို့ပဲ ခံယူခဲ့ပါတယ်။ သေချာ စဉ်းစားကြည့်တဲ့အခါ ဗုဒ္ဓအဆုံးအမဟာ တခြားဘာသာတွေနဲ့ လုံးဝ မတူရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းက “ဘာသာတရား (Religion)” မဟုတ်ဘဲ “သာသနာ (Sasana)” ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောရရင် “ဘာသာတရား” ဆိုတာ…

တချို့က ဗုဒ္ဓအဆုံးအမကို လူသားကိုးကွယ်တဲ့ဝါဒ၊ ရုပ်တုဆင်းတုကိုးကွယ်တဲ့ဝါဒ၊ အုတ်ပုံကိုးကွယ်တဲ့ဝါဒလို့ အမျိုးမျိုး သမုတ်တတ်ကြ၊ အသားယူ ပြောဆိုတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သေချာနက်နက်နဲနဲ လေ့လာကြည့်ရင် ဒီအဆုံးအမဟာ “ဘာသာတရား (Religion)” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ထည့်သွင်းဖို့ မသင့်တော်လောက်အောင် ကွဲထွက်နေတာကို တွေ့ရပါမယ်။ တကယ်တမ်း ကျွန်တော်တို့ ခိုလှုံရာ၊ လဲလျောင်းရာ၊ ကိုးကွယ်ရာအစစ်ဟာ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မဟုတ်ပါဘူး။ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း “ပညာ” သက်သက်ကိုသာ ကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာလို့ အမည်တွင်နေတဲ့ ဒီအဆုံးအမမှာ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ တကယ်တမ်း မရှိတဲ့အတွက်၊ ကိုးကွယ်စရာ သတ္တဝါဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ပညာကိန်းတဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကိုသာ ကိုးကွယ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သရဏဂုံသုံးပါးကို…

မဟာဝါပါဠိတော်လာ ဆုတ်ယုတ်ကြောင်းတရား မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ မဟာဝါပါဠိတော်မှာ ရဟန်းတို့အတွက် မဆုတ်ယုတ်ကြောင်းတရား (အပရိဟာနိယတရား ၇-ပါး) ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကတော့ ‘မြတ်စွာဘုရား မပညတ်ခဲ့တာကို အသစ်မပညတ်ခြင်း၊ မြတ်စွာဘုရား ပညတ်ခဲ့ပြီးသားကို မပယ်ဖျက်ခြင်း’ ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစကားတော်အတိုင်း လိုက်နာနေသရွေ့ ရဟန်းတွေ ကြီးပွားတိုးတက်ခြင်းသာ ရှိမယ်၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိနိုင်ဘူးလို့ ဘုရားရှင် အတိအလင်း မိန့်မှာခဲ့တာပါ။ ဒါကို ပြောင်းပြန်လှန်ပြီး ကြည့်လိုက်ရင် မြတ်စွာဘုရား မပညတ်ခဲ့တာတွေကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် အသစ်တီထွင်ပြီး ပညတ်လာမယ်ဆိုရင်၊ ဒါဟာ ရဟန်းတို့ရဲ့ တိုက်ရိုက် ဆုတ်ယုတ်ကြောင်း၊ သာသနာတော် ဆုတ်ယုတ်ကြောင်း အစစ်အမှန်ပါပဲ။ ယနေ့ခေတ် သာသနာတော်မှာ တရားအားထုတ်ပြီး ခန္ဓာဉာဏ်ရောက်ဖို့ထက် အခြားသော အပိုအမောက်တွေ၊ အယူအဆအမှားတွေ…

တကယ်တော့ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ သာသနာဟာ သံသရာက လွတ်အောင် ကျင့်ကြံအားထုတ်လိုသူတွေအတွက်၊ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် အစွမ်းနဲ့ စား၊ ဝတ်၊ နေရေး မပူရလေအောင် ဘိက္ခုဆိုတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကို စီမံပေးထားတာပါ။ ဒီကမှတစ်ဆင့် သံသရာကလွတ်အောင် ကြိုးစားနေတဲ့ အစုအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့အတွက် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ အဆက်မပြတ် ပေါ်ထွက်နေမှာဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့ ထွက်ပေါ်လာသော သံဃာရတနာ (အရိယာသံဃာ) များကို ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာများအနေနဲ့ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းအားဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းအကျိုး၊ သုဂတိအကျိုးတို့ကို ရစေမယ့် သဘောမျိုး စီမံထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတော့ ဘိက္ခုအစုအဖွဲ့ထဲမှာ သက်တောင့်သက်သာနဲ့ ဟိုဘက်လှည့်လိုက် ဒီဘက်လှည့်လိုက် အချိန်ကုန်အောင် စောင့်နေသူတွေဆိုတာ လုံးဝ မရှိသင့်ပါဘူး။ အားလုံးဟာ “သံသရာက လွတ်အောင် လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒနဲ့ သင်္ကန်းလဲလာပြီး၊ လက်တွေ့…

သာသနာဆိုတာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဆုံးအမ သက်သက်ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ယနေ့ခေတ် အခြေအနေကို မြန်မာနိုင်ငံမှာပဲ ကြည့်ကြည့်၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာမှာပဲ ကြည့်ကြည့်၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဆုံးအမ အစစ်အမှန်တွေဟာ ခေတ်သစ် အယူဝါဒပေါင်းစုံ၊ လောကီပညာရပ် ပေါင်းစုံတို့ရဲ့ ကြားမှာ အတော်လေးကို မှေးမှိန် ညှိုးနွမ်းနေပြီလို့ ဆိုရပါမယ်။ ဘုရားတစ်ဆူ ပွင့်လာတဲ့ သာသနာနဲ့ ကြုံဆုံခွင့်ရတယ် ဆိုတာ အင်မတန် ရခဲလှတဲ့ ဒုလ္လဘတရားကြီးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီလို အဖိုးတန်တဲ့ အခွင့်အရေးကြီးကို “သောက်ဆေးကို လိမ်းဆေးအဖြစ် သုံးနေသလို” တလွဲ အသုံးချပြီး ပရမ်းပတာ ဖြစ်နေကြတာကို မြင်တွေ့နေရတာဟာ အမှန်တကယ်ပဲ ရင်လေးစရာ ကောင်းလှပါတယ်။ အနာသက်သာရုံ မီးကင်ခြင်းနှင့် ဒုစရိုက်သံသရာ တရားတော်ရဲ့ အနှစ်သာရအတိုင်း တည့်တည့်ပြောရရင်၊ ကောင်းရာသုဂတိကို ရောက်စေတတ်တဲ့ “ဒါန”…

ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အသိုင်းအဝိုင်းကို ပြန်လည် လေ့လာဆန်းစစ်ကြည့်လျှင် အလွန်တရာ လွဲမှားနေသော၊ အနှစ်သာရ ပျောက်ဆုံးနေသော မြင်ကွင်းများကို ရင်လေးဖွယ် တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် “ရဟန်း” ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ပတ်သက်၍ လူအများ၏ နားလည်လက်ခံထားမှုသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ မူလရည်မှန်းချက်နှင့် တက်တက်စင်အောင် လွဲချော်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးကို ရေးသားရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိ ရဟန်းလောက၏ အနာအဆာများကို ဖုံးကွယ်မထားဘဲ၊ အမှန်တရားကို သိမြင်စေရန် ဤအကြောင်းအရာကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဖော်ထုတ်ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ ၁။ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းက သတ်မှတ်သော ရဟန်း (သို့မဟုတ်) အပေါ်ယံ အခွံသက်သက် ယနေ့ခေတ်တွင်…

မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည့် ရဟန်းဘောင်ဟူသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရန်ဟူသော တိကျပြတ်သားသည့် ရည်မှန်းချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်လာရန် ဆံကေသာကို ပယ်ချကာ သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လူ့လောက၏ ကာမဂုဏ်အာရုံများ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများ၊ လောကီရေးရာ ချမ်းသာများကို ကျောခိုင်းစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီဟု ကြေညာလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထေရဝါဒ ရဟန်းလောက၏ လက်တွေ့အခြေအနေကို ပညာမျက်စိဖြင့် ထိုးထွင်းကြည့်ရှုမည်ဆိုလျှင် ထိုမူလရည်မှန်းချက်နှင့် လုံးဝ ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသော ရင်လေးဖွယ် အဖြစ်အပျက်များကို အထင်အရှား တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်သည်။ လွတ်မြောက်ရေးကို ကျောခိုင်းထားခြင်း ရဟန်းဟူသည် တရားအားထုတ်ခြင်းတည်းဟူသော တစ်ခုတည်းသော အလုပ်ကိုသာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ရမည့်သူများ ဖြစ်သည်။ မိမိ၏ စိတ်အစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော လောဘ၊ ဒေါသ၊…

သင်္ကန်းစတင်ဝတ်ရုံမယ့်အချိန်၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ရှေ့မှာ တောင်းပန်ခဲ့တဲ့ စကားလေးတစ်ခွန်းကို မှတ်မိကြဦးမယ် ထင်ပါတယ်။ “သဗ္ဗဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ…”ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ထွက်မြောက်၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုပါရစေ… ဒါဟာ ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်လာဖို့ အစပြုခဲ့တဲ့ မူလအသက်ဝိညာဉ်၊ မူလရည်မှန်းချက်ပါပဲ။ လူ့ဘဝရဲ့ သာယာမှုတွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး သင်္ကန်းခြုံခဲ့တာဟာ ဒီသံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ အပြီးတိုင် ရုန်းထွက်ချင်လို့ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ပါ။ ဒါပေမယ့် နှစ်တွေကြာလာတာနဲ့အမျှ၊ စာပေကျမ်းဂန်တွေ သင်အံလေ့ကျင့်ရင်း၊ နေ့စဉ် ပုံမှန်တာဝန်ဝတ္တရားတွေ၊ လူမှုရေးကိစ္စတွေကြားမှာ အဲဒီမူလကတိစကားလေး မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားတတ်ကြတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က သံသရာဝဋ်က လွတ်မြောက်ဖို့ တရားဟောခဲ့တာပါ။ ဘွဲ့တံဆိပ်တွေရဖို့၊ ကျောင်းကြီးကန်ကြီးတွေ တည်ဆောက်ဖို့၊ ဒါမှမဟုတ် ပူဇော်အထူးကို ခံယူဖို့ သက်သက်အတွက် ရဟန်းပြုခဲ့ကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အနှစ်သာရစစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ ‘လွတ်မြောက်ရေး’ ဆိုတဲ့ ဝိပဿနာအလုပ်ကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး၊…