ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်မည့် သူတိုင်း၊ ရှင်သာမဏေ ပြုမည့်သူတိုင်း ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံတွင် မဖြစ်မနေ ရွတ်ဆိုတောင်းခံရသည့် ပါဠိစာသားတစ်ခု ရှိပါသည်။ ထိုအရာကား “သဗ္ဗဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ” ဟူသော စကားရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာလို အဓိပ္ပာယ်မှာ “ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ထွက်မြောက်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်အလို့ငှာ (ဤသင်္ကန်းကို ပေးသနားတော်မူပါ)” ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။
ဤသည်မှာ သင်္ကန်းရုံမည့်သူ တစ်ဦးက သာသနာတော်ကို ပေးသည့် ကတိကဝတ် ဖြစ်သည်။ ထိုကတိကဝတ်ထဲတွင် “ကျောင်းကြီးတွေ ဆောက်ပါမည်”၊ “လူတွေကို လိုက်လံ ကယ်တင်ပါမည်”၊ “သာသနာကြီးကို အဓွန့်ရှည်အောင် ထိန်းသိမ်းပါမည်” ဟူသော စကားလုံးများ လုံးဝ (လုံးဝ) မပါဝင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်လာပြီဆိုလျှင် သူ၏ တစ်ခုတည်းသော တာဝန်သည် ထိုသင်္ကန်းတောင်းစဉ်က ပေးခဲ့သော ကတိအတိုင်း ပထမမဂ် (သောတာပတ္တိမဂ်) ကို ရရှိအောင် အားထုတ်ရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။ အခြားသော တာဝန် လုံးဝ မရှိပါ။
ပညတ် နှင့် ပရမတ် ကို ကွဲပြားစွာ ရှုမြင်ခြင်း
လူဝတ်ကြောင်ဘဝမှ သင်္ကန်းဝတ်လိုက်သောအခါ “လူ” ဟူသော အမည်မှ “ရဟန်း” ဟူသော အမည်သို့ ပြောင်းလဲသွားပါသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ် ပြောင်းလဲသွားသည်မှာ “ပညတ်” (ခေါ်ဝေါ်သမုတ်မှု) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ပရမတ် (အမှန်တရား) သဘောအရ ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ထိုရဟန်း၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် စိတ်၊ စေတသိတ်၊ ရုပ် ဟူသော ပရမတ္တ တရားများသာ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
“သတ္တဝါ” ဆိုတာ ဘယ်တုန်းကမှ မရှိခဲ့သလို၊ ယခုလည်း မရှိပါ။ “လူ” ဆိုတာ မရှိသလို “ရဟန်း” ဆိုသည့် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါလည်း အစစ်အမှန် မရှိပါ။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာသော ရုပ်နာမ် အစုအဝေးသာ ဖြစ်ပါသည်။ ရဟန်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ထိုပညတ်နှင့် ပရမတ်ကို ရောစပ်မနေဘဲ၊ မိမိသည် “ရဟန်းတစ်ပါး” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိ (မိမိကိုယ်မိမိ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါဟု ထင်မြင်ယူဆမှု) ကို ဖယ်ခွာကာ ပရမတ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ရန် ကြိုးစားရပါမည်။ “ငါသည် ရဟန်းဖြစ်သည်၊ ငါသည် သာသနာပြုနေသည်” ဟု ခံယူထားသရွေ့ ထိုအရာများသည် အတ္တဒိဋ္ဌိ နယ်ပယ်ထဲတွင်သာ လည်ပတ်နေပြီး၊ သင်္ကန်းတောင်းစဉ်က ကတိကို ဖောက်ဖျက်နေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။
တရားအားထုတ်ခြင်းမှ တပါး အခြားနည်းလမ်းမရှိ
သင်္ကန်းတောင်းစဉ်က ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်အတွက် “တရားအားထုတ်ခြင်းမှ တပါး အခြားနည်းလမ်းမရှိ” ပါ။ စာပေပရိယတ္တိများကို အလွတ်ကျက်မှတ်နေရုံဖြင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မရနိုင်ပါ။ ရဟန်းတို့၏ အဓိက လုပ်ငန်းခွင်သည် မိမိခန္ဓာတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်၊ စေတသိတ် တို့၏ “ဖြစ်ပျက်” နေမှုကို သဘောပေါက်နားလည်အောင် စောင့်ကြည့်ရသည့် ဝိပဿနာ အလုပ်သာ ဖြစ်သည်။
ဤသို့ အားထုတ်ရာတွင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အသုံးချရမည် ဖြစ်ရာ၊ အထူးသဖြင့် သမ္မာသတိ နှင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ အခန်းကဏ္ဍကို တိတိကျကျ နားလည်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။

• သမ္မာသတိ: သာမန် လူမှုရေးကိစ္စများ၊ သာသနာရေး ကိစ္စများတွင် သတိထားနေခြင်းသည် တဏှာ မာန ဒိဋ္ဌိ နှင့် ယှဉ်သော မိစ္ဆာသတိ သာ ဖြစ်ပါသည်။ အစစ်အမှန် သမ္မာသတိ ဆိုသည်မှာ တရားအားထုတ်စဉ် မိမိခန္ဓာတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်နာမ်များအပေါ်၌သာ ကပ်နေသော သတိကို ဆိုလိုပါသည်။
• သမ္မာဒိဋ္ဌိ: ခန္ဓာပေါ်တွင် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ၊ အသုဘ ဟု မှန်ကန်စွာ မြင်ခြင်းကိုသာ မှန်ကန်သောအမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ဟု ခေါ်ပါသည်။ “သာသနာကြီး တိုးတက်လာပြီ၊ လူတွေ တရားသိလာပြီ” ဟူသော အမြင်များသည် လောကီပညတ် အမြင်များသာ ဖြစ်ပြီး ပရမတ်ကို ရှုမြင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဟုတ်ပါ။
  တစ်ခုတည်းသော တာဝန် (The ONLY Duty)
  ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် လူဝတ်ကြောင်များကို အရိယာဖြစ်အောင် လုပ်ပေးရန် တာဝန် မရှိပါ။ သာသနာတော် အဓွန့်ရှည်တည်တံ့အောင် လုပ်ဆောင်ရန် တာဝန်လည်း မရှိပါ။ ထိုအရာများသည် အတ္တဒိဋ္ဌိကို အခြေခံထားသော ပညတ်လောက၏ မျှော်လင့်ချက်များ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။
  ရဟန်းတို့၏ တခုတည်းသော၊ မရှိမဖြစ်သော တာဝန်သည် သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေး (အနည်းဆုံး သောတာပန် ဖြစ်ရေး) သာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။ ပထမမဂ် ကို မရရှိသေးသရွေ့၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို အကြွင်းမဲ့ မပယ်သတ်နိုင်သေးသရွေ့ ထိုရဟန်းသည် မိမိ၏ ကတိကဝတ်ကို မတည်သေးသူ၊ တာဝန် မကျေပွန်သေးသူသာ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိကိုယ်တိုင်က “သတ္တဝါ” ဟူသော အမြင်မှားထဲမှ မလွတ်မြောက်သေးဘဲ အခြားသူများကို လမ်းညွှန်ပြသနေခြင်း၊ လူမှုရေး ကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်ပတ်သက်နေခြင်းသည် ပန်းတိုင်ကို မျက်ကွယ်ပြုထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
  နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော်၊ သင်္ကန်းကို တောင်းခံရုံ၊ သင်္ကန်းကို ရုံထားရုံဖြင့် ရဟန်းအစစ် (အရိယာသံဃာ) မဖြစ်နိုင်ပါ။ ပညတ်၊ ပရမတ်ကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီး၊ “သတ္တဝါ မရှိ” ဟူသော ပရမတ္ထ အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် တရားအားထုတ်မှသာလျှင် သင်္ကန်းတောင်းစဉ်က ပေးခဲ့သော ကတိကဝတ်နှင့် ညီညွတ်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကတိကို တည်အောင် လုပ်ခြင်း၊ ပထမမဂ်ကို ရအောင် အားထုတ်ခြင်းသည်သာလျှင် ရဟန်းတို့၏ တခုတည်းမှ တခုတည်းသော တာဝန် ဖြစ်ပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။