နေဝင်ဆည်းဆာ ညနေခင်းအချိန်သည် တစ်နေ့တာ၏ အလုပ်ကိစ္စများကို ရပ်နားကာ မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရန် အကောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရဟန်းသံဃာတော်များအတွက် ဤအချိန်သည် မိမိ၏ ရဟန်းဘဝ၊ မိမိ သုံးစွဲခဲ့သော ပစ္စည်းလေးပါးနှင့် မိမိ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို တိတ်ဆိတ်စွာ ပြန်လည်ရှုမြင်ရမည့် အချိန်အခါလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ရဟန်းတော်များ၏ ဘဝရပ်တည်မှု အနှစ်သာရနှင့် ပတ်သက်၍ အစဉ်အလာအရ လက်ခံထားကြသော အလွဲများကို ဖယ်ရှားပြီး၊ ပိဋကတ်တော်လာ အမှန်တရားနှင့် လက်တွေ့ကျသော သံဝေဂတရားများကို မီးမောင်းထိုးပြရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။
ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်လာပြီဆိုသည်နှင့် ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ဟူသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်လာပါသည်။ ထိုပစ္စည်းလေးပါးကို ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများက လာရောက် လှူဒါန်းကြသည့်အခါ၊ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ “ငါ့မှာ ဘုန်းကံရှိလို့၊ ငါ့မှာ သီလရှိလို့ လာလှူကြတာပဲ” ဟု ထင်မြင်မိတတ်ကြပါသည်။ သို့သော် အမှန်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းကြည့်လျှင် ဤအလှူဒါနများသည် မိမိဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိ၏ အရည်အချင်းကြောင့် ရလာသည်ထက်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇော်နှင့် ဘုရားရှင် ချမှတ်ခဲ့သော ‘သင်္ကန်း’ ဟူသည့် ယူနီဖောင်း၏ ကျေးဇူးကြောင့်သာ ရရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရပါမည်။ ဒါယကာများသည် ရဟန်းတစ်ပါး၏ အတွင်းစိတ်ကို မြင်ရ၍ လှူသည်မဟုတ်ဘဲ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သားတော်ဟူသော အမှတ်အသားကို ကြည်ညို၍ လှူဒါန်းကြခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် ရဟန်းတစ်ပါး သုံးစွဲနေသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ရရှိနေသော အရာများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤနေရာတွင် အလွန်အရေးကြီးသော ပိဋကတ်တော်လာ စံနှုန်းတစ်ခု ရှိပါသည်။ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတစ်ပါးသည် တရားမရသေးဘဲ၊ သီလကိုသာ အခြေခံ၍ ပစ္စည်းလေးပါးကို သုံးဆောင်နေခြင်းကို “ဣဏပရိဘောဂ” (အကြွေးယူ၍ သုံးဆောင်ခြင်း) ဟု သတ်မှတ်ပါသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ မြတ်စွာဘုရားထံမှအကြွေးယူ၍ စားသောက်နေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အကြွေးဖြစ်သည့်အတွက် တစ်နေ့နေ့တွင် ပြန်လည်ပေးဆပ်ရပါမည်။ မပေးဆပ်နိုင်ပါက သံသရာတစ်ကွေ့တွင် ထိုအကြွေးအတွက် ကြီးစွာသော ဒုက္ခများကို ခံစားရမည် ဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိဘဝတွင်လည်း အကြွေးဆပ်ဖို့ စိတ်ကူးမရှိသော လူယုတ်မာ စာရင်းတွင် ဝင်မည်ဖြစ်ပါသည်။
ဤအကြွေးကို မည်သို့ ပြန်ဆပ်မည်နည်း။ ဤနေရာတွင် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ လောက၌ ကြီးမားသော အယူအဆ အလွဲကြီးတစ်ခု အမြစ်တွယ်နေပါသည်။ ရဟန်းများအနေဖြင့် ဤကျေးဇူး၊ ဤအကြွေးကို ပြန်ဆပ်ရန်အတွက် ဘုရားတည်ခြင်း၊ ကျောင်းဆောက်ခြင်း၊ လူတွေကို တရားဟောပြခြင်း၊ လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ထင်မှတ်နေကြပါသည်။ အချို့က ပို၍ပင် လွဲချော်စွာဖြင့် ရဟန်းများ၏ တာဝန်သည် သာသနာကြီး အဓွန့်ရှည်တည်တံ့အောင် လုပ်ဆောင်ရန်၊ လူဝတ်ကြောင်များ အရိယာဖြစ်အောင် လမ်းညွှန်ပြသရန်ဟု ယူဆထားကြပါသည်။
အမှန်တရားကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆိုရလျှင်၊ ရဟန်းများတွင် လူတွေ အရိယာဖြစ်ဖို့ တာဝန် လုံးဝမရှိပါ။ ထို့ထက်ပို၍ ဆိုရလျှင် သာသနာကြီး အဓွန့်ရှည်အောင် ထိန်းသိမ်းရမည် ဆိုသော တာဝန်မျိုးလည်း မရှိပါ။ ရဟန်းများ၏ တခုတည်းသော၊ အရေးအကြီးဆုံးသော၊ အခြားမည်သည့်အရာနှင့်မျှ အစားထိုး၍ မရသော တာဝန်မှာ “သံသရာမှ လွတ်မြောက်သော အရိယာ (အနည်းဆုံး သောတာပန်) ဖြစ်အောင် လုပ်ရန်” ပင် ဖြစ်ပါသည်။ (အရိယာရဟန်းများအတွက်မူ သာသနာအတွက် ကြောင့်ကြစိုက်ခြင်းကို မြတ်စွာဘုရား သာဓုခေါ်ပါသည်။ )
ရှင်သာမဏေ ပြုစဉ်ကတည်းက၊ ရဟန်းဘောင်သို့ တက်စဉ်ကတည်းက ဆိုခဲ့ရသော စကားမှာ “သဗ္ဗဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်အတွက် သင်္ကန်းကို တောင်းခံခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ “သာသနာကြီးကို စောင့်ရှောက်ပါမည်”၊ “လူတွေကို ကယ်တင်ပါမည်” ဟု ကတိပေးပြီး ရဟန်းပြုခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတစ်ပါး၏ တာဝန်သည် မိမိကိုယ်တိုင် ပုထုဇဉ်ဘဝမှ လွတ်မြောက်အောင် ရုန်းထွက်ရေးသာ ဖြစ်ပါသည်။
ပုထုဇဉ်ဘဝသည် အလွန်တရာ အန္တရာယ်များလှပါသည်။ မည်မျှပင် စာပေကျမ်းဂန်များကို တတ်ကျွမ်းနေစေကာမူ၊ မည်မျှပင် သီလစင်ကြယ်သည်ဟု ဆိုစေကာမူ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ မကင်းသေးသရွေ့ အပါယ်လေးပါးသို့ ကျရောက်နိုင်သော လမ်းကြောင်းသည် အမြဲတမ်း ပွင့်နေပါသည်။ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတစ်ပါးသည် မိုက်မဲမှုတစ်ခုခုကြောင့် အပါယ်ကျသွားပါက သူသင်ယူခဲ့သော စာပေများ၊ သူတည်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းကန်များက သူ့ကို ကယ်တင်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပါယ်ဘေးမှ မကယ်တင်နိုင်သေးဘဲ အခြားသူများကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးစားနေခြင်းသည် ယုတ္တိမတန်သော လုပ်ရပ်သာ ဖြစ်ပါသည်။
မြတ်စွာဘုရား၏ ပစ္စည်းလေးပါး အကြွေးကို ဆပ်ရန် တခုတည်းသော လမ်းကြောင်းမှာ ဝိပဿနာ တရား အားထုတ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဝိပဿနာ အလုပ်ပေးတရားကို လက်တွေ့ ရှုပွားပြီး၊ နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်မှ စတင်ကာ အဆင့်ဆင့်သော ဝိပဿနာဉာဏ်များကို ကျော်ဖြတ်၍ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်အောင် အားထုတ်ရပါမည်။ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုပြီး၊ သောတာပန် အရိယာ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသော အခိုက်အတန့်တွင်သာ ထိုရဟန်းသည် “ဣဏပရိဘောဂ” (အကြွေးစားခြင်း) မှ “ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ” (အမွေခံအဖြစ် စားသုံးခြင်း) သို့ ပြောင်းလဲသွားပါသည်။ အရိယာ ဖြစ်သွားသော ရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အစစ်အမှန် သားတော် (ရတနာသုံးပါးဝင် သံဃာရတနာ) ဖြစ်သွားပြီ ဖြစ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ပစ္စည်းများကို အမွေခံအနေဖြင့် ထိုက်ထိုက်တန်တန် သုံးစွဲခွင့် ရရှိသွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်သာလျှင် အကြွေးကျေသော၊ ဘုရားရှင်၏ ကျေးဇူးကို အမှန်တကယ် ဆပ်သော တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။
ဝိပဿနာ အားထုတ်ရာတွင် အရေးကြီးဆုံးမှာ ခန္ဓာ၏ သဘောတရားကို အမှန်အတိုင်း ရှုမြင်နိုင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ ခန္ဓာငါးပါးသည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားများသာ ဖြစ်သည်။ “ငါ” မဟုတ်၊ “သူတပါး” မဟုတ်၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိဘဲ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရား (ရုပ် နှင့် နာမ်) များသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤနေရာတွင် အချို့က အနတ္တ (ငါမဟုတ်ခြင်း၊ အစိုးမရခြင်း) ကို အကြောင်းပြ၍ “ငါမဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး၊ ဖြစ်ချင်တာ ဖြစ်မှာပဲ” ဟူသော အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) ဖြင့် လက်မြှောက် အရှုံးပေးတတ်ကြပါသည်။ ဤသည်မှာ အနတ္တသဘောကို မှားယွင်းစွာ ကောက်ယူခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
အနတ္တသည် လက်လျော့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ အနတ္တဖြစ်မှန်း သိလျက်နှင့်ပင် ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော သဘောတရားများကို ထိုးထွင်းသိမြင်ရန်၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ပေါ်ပေါက်လာရန် အဓိပတိတရား (၄) ပါးကို ထိရောက်စွာ အသုံးချရပါမည်။
၁။ ဆန္ဒ – သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော၊ မဂ်ဖိုလ်ကို ရလိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒ ရှိရပါမည်။
၂။ စိတ္တ – ထိုရည်ရွယ်ချက်အပေါ်တွင် စိတ်ကို စူးစိုက်နှစ်မြှုပ်ထားရပါမည်။
၃။ ဝီရိယ – မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်များကို အဆက်မပြတ် ရှုမှတ်ရပါမည်။
၄။ ဝီမံသာ – ပညတ်နှင့် ပရမတ်ကို ခွဲခြားသိမြင်သော၊ အကြောင်းအကျိုးကို မှန်ကန်စွာ သုံးသပ်နိုင်သော ပညာ (ဝီမံသာ) ကို အသုံးချရပါမည်။
ဤ ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ ဆိုသည့် တရားများသည်လည်း ပရမတ္ထသဘောအရ အတ္တမဟုတ်သည်ကို သိရှိနားလည်ထားရပါမည်။ “ငါ” က လုပ်နေခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုအကြောင်းတရားများ ပေါင်းဆုံမှုကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်များ ရင့်ကျက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟူသော မှန်ကန်သည့် အမြင်ဖြင့် ခရီးဆက်ရပါမည်။
ထိုသို့ အားထုတ်၍ ဝိပဿနာဉာဏ်များ ရင့်သန်လာသောအခါ၊ တစ်ချိန်ချိန်တွင် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို ကျော်လွန်၍ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ပေါ်ပေါက်လာပါမည်။ ဤနေရာတွင် တိတိကျကျ သိထားရမည့် အချက်မှာ “နိဗ္ဗာန်” ဆိုသည်မှာ သာမန်အချိန်တွင် အမှန်တရားကို တွေးတောသိမြင်ရုံ၊ စိတ်လေး အေးချမ်းသွားရုံဖြင့် ရောက်ရှိသွားသော အရာမဟုတ်ပါ။ နိဗ္ဗာန် ဆိုသည်မှာ မဂ်အခိုက်၊ ဖိုလ်အခိုက်တွင်သာ အာရုံပြု၍ ရနိုင်သော အရာဖြစ်ပါသည်။ မဂ်စိတ် ဖိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထိုခဏ၌သာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအခိုက်အတန့်ကို ရရှိရန်အတွက်သာ ဝိပဿနာအလုပ်ကို မနားမနေ ကြိုးစားအားထုတ်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
သံသရာတစ်လျှောက်လုံး အမြစ်တွယ်နေခဲ့သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို ပထမမဂ် (သောတာပတ္တိမဂ်) ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်လိုက်နိုင်သောအခါ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပန် အရိယာ ဖြစ်သွားပါသည်။ သောတာပန် ဖြစ်သွားသော ရဟန်းသည် အပါယ်တံခါး အပြီးတိုင် ပိတ်သွားပြီ ဖြစ်သလို၊ မြတ်စွာဘုရား၏ အမွေခံစစ်စစ်လည်း ဖြစ်သွားပြီ ဖြစ်ပါသည်။ သမုတိသံဃာ အဆင့်မှသည် ရတနာသုံးပါးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော အရိယာသံဃာ အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားပြီ ဖြစ်ပါသည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ရဟန်းများစွာသည် “ဂန္ထဓုရ” ဟူသော စာပေသင်ကြားပို့ချခြင်း အလုပ်ကိုသာ အဓိကတာဝန်ကြီး တစ်ရပ်အဖြစ် ခံယူထားကြပြီး၊ ဝိပဿနာ အားထုတ်ခြင်းကို နောက်ချန်ထားတတ်ကြပါသည်။ စာပေသင်ကြားခြင်းသည် ကောင်းမွန်သော အလုပ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ပုထုဇဉ်ဘဝဖြင့် စာတွေမည်မျှပင် တတ်နေစေကာမူ အကြွေးကား ဆပ်ပြီးသား မဖြစ်ပါ။ အပါယ်ဘေးကား မလွတ်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းများအနေဖြင့် အခြားသော ပြင်ပတာဝန်များ၊ လောကီ လူမှုရေးရာ ကိစ္စများ၊ လူတွေကို တရားပြရမည်ဟူသော အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများကို ဘေးဖယ်ထားကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် အရိယာဖြစ်ရေး ဆိုသည့် တစ်ခုတည်းသော တာဝန်ကိုသာ အာရုံစိုက်သင့်ပါသည်။
မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်များသည် လက်တွေ့ကျင့်သုံးရန် ဖြစ်ပါသည်။ ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမြင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ ပညတ်များကို ကျော်လွန်၍ ပရမတ်ကို မြင်အောင် ကြည့်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ “ငါ” ဆိုသော အစွဲကို ခွာချရန် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအလုပ်များကို ကိုယ်တိုင် မလုပ်ဆောင်ဘဲ အခြားသူများကို လိုက်လံပြောဆိုနေခြင်းသည် မျက်ကန်းက မျက်ကန်းကို လမ်းပြနေသကဲ့သို့သာ ဖြစ်နေပါလိမ့်မည်။
အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် ရဟန်းများ သုံးဆောင်နေသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ရရှိနေသော အကြွေးများ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအကြွေးကို ပြန်ဆပ်ရန်အတွက် ဘုရားတည်ခြင်း၊ ကျောင်းဆောက်ခြင်း၊ လူတွေကို အရိယာဖြစ်အောင် လုပ်ပေးခြင်း စသည့် အလုပ်များ လုပ်ရန် လုံးဝ တာဝန်မရှိပါ။ ရဟန်းတို့၏ တခုတည်းသော တာဝန်သည် ဝိပဿနာတရားကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အားထုတ်၍ မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်သော အနည်းဆုံး သောတာပန် အရိယာ ဖြစ်အောင် လုပ်ရေးသာ ဖြစ်ပါသည်။
အနတ္တသဘောကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ပြီး၊ ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာတို့ကို အသုံးချကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားခြင်းဖြင့်၊ မဂ်အခိုက် ဖိုလ်အခိုက်တွင် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။ ဤသို့ မိမိကိုယ်တိုင် အရိယာဖြစ်အောင် အားထုတ်ခြင်းသည်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ အကြွေးကို အကျေပွန်ဆုံး ဆပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ များများ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဖြင့်သာလျှင် လောကကြီးတစ်ခုလုံး ပိုမို အေးချမ်းမှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း ညနေခင်း သံဝေဂအဖြစ် ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။