ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ယောဂီတွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အကြီးမားဆုံး စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုကတော့ တရားထိုင်ခုံပေါ်က အချိန်နဲ့ လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရတဲ့ လူမှုဘဝကြားက ကွာဟချက်ပါပဲ။ ရိပ်သာမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်က ဘုရားစင်ရှေ့မှာ တရားထိုင်နေတုန်းကတော့ စိတ်က ငြိမ်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အပြင်ထွက်ပြီး လူတွေနဲ့ ဆက်ဆံလိုက်တာနဲ့၊ အလုပ်ခွင်ထဲ ရောက်သွားတာနဲ့ အဆင်မပြေမှုတွေ၊ တိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ ဝေဖန်မှုတွေနဲ့ ကြုံလာရတော့တာပါပဲ။

ဒီလို ကြုံလာတဲ့အခါ ပုထုဇဉ်တွေရဲ့ သဘာဝက အပြင်လောကကြီးကိုပဲ လိုက်ပြီး ပြင်ချင်ကြတယ်။ “သူ ဒီလို မပြောသင့်ဘူး၊ ဒီအလုပ်ကို ဒီလို မလုပ်သင့်ဘူး၊ အခြေအနေတွေက ဒီလို မဖြစ်သင့်ဘူး” ဆိုပြီး ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ဖြစ်အောင် အပြင်ကို အတင်း လိုက်ကွပ်ကဲဖို့ ကြိုးစားကြတယ်။ တကယ်တော့ လောကကြီးဆိုတာ ဘယ်တော့မှ ပြင်လို့ ပြီးသွားမယ့် အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာရဲ့ အလုပ်က အပြင်ကို ပြင်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ အပြင်က အာရုံ လာတိုက်တဲ့အခါ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “တုံ့ပြန်စိတ်” (Reaction) ကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ အာရုံနှင့် တုံ့ပြန်စိတ်ကို ဓာတ်ခွဲခြင်း

လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို မကောင်းပြောလိုက်တယ်၊ ဝေဖန်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ ချက်ချင်း ဒေါသထွက်သွားမယ်၊ မကျေနပ်စိတ်တွေ ပေါ်လာမယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ “ငါ ဒေါသထွက်နေပြီ၊ ငါ့ကို လာပြောရမလား” ဆိုတဲ့ “ငါ” ကို ရှေ့တန်းတင်ထားသရွေ့ ခင်ဗျားဟာ ပညတ်လောကရဲ့ ထောင်ချောက်ထဲမှာ ပိတ်မိနေပါပြီ။

တကယ့် ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲကို သွင်းကြည့်ရအောင်။
သူ့ဆီက ထွက်လာတဲ့ အသံလှိုင်း (သဒ္ဒါရုံ) လေးဟာ ခင်ဗျားရဲ့ နားစည် (သောတပသာဒ) ကို လာရိုက်တယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရား သက်သက်ပါ။
လာရိုက်တဲ့အတွက် “ကြားသိစိတ်” လေး ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ နာမ်တရား သက်သက်ပါ။
အဲဒီ ကြားသိလိုက်တဲ့ အသံအပေါ်မှာ အတိတ်က မှတ်သားထားတဲ့ သညာက “ဒါဟာ ငါ့ကို ဆဲတာ၊ ဝေဖန်တာ” လို့ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်လိုက်တယ်။
အဲဒီအပေါ်မှာ မကျေနပ်တဲ့ ဒေါသစိတ် (တုံ့ပြန်စိတ်) ချက်ချင်း ပေါ်လာတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးမှာ “ငါ” ဆိုတာ ဘယ်နားမှာ ပါသလဲ။ ဆဲတဲ့ သူလည်း မရှိဘူး၊ အဆဲခံရတဲ့ ငါလည်း မရှိဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ရုပ်နဲ့ နာမ် အလုပ်လုပ်သွားတာ သက်သက်ပါပဲ။ ကိုယ့်ဘက်က လုပ်ရမယ့် အလုပ်က အဲဒီ ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသစိတ်လေးကို “ဪ… ဒေါသစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား၊ မကျေနပ်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အကဲဖြတ်ခြင်း မပါဘဲ၊ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့်လိုက်ဖို့ပါပဲ။ စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့ (သိလိုက်တဲ့) အခိုက်အတန့်မှာပဲ အဲဒီ တုံ့ပြန်စိတ်ဟာ ချက်ချင်း ပျက်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

၂။ အနတ္တနှင့် လက်လျှော့အရှုံးပေးခြင်း အလွဲ

ဒီလို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာတွေဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ယန္တရား သက်သက်ပဲ လို့ ပရမတ်အမြင်နဲ့ ရှင်းပြတဲ့အခါ၊ လူတော်တော်များများက အလွဲကြီး လွဲသွားတတ်ကြပါတယ်။ “ဪ… အရာရာဟာ ငါ မဟုတ်တာ၊ ထိန်းချုပ်လို့မှ မရတာ၊ ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူးပေါ့၊ ကြိုးစားလည်း အလကားပဲပေါ့” ဆိုပြီး အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) ဘက်ကို ထိုးကျသွားတတ်ပါတယ်။

“ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို လုံးဝ ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တဆိုတာ ပြုလုပ်သူ (Doer) အကောင်အထည် မရှိဘူးလို့ ပြောတာပါ၊ ပြုလုပ်မှု အားထုတ်မှု (Action) မရှိဘူးလို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” မရှိပေမယ့်၊ မိမိ လိုချင်တဲ့ ပန်းတိုင်ရောက်အောင် မောင်းနှင်ပေးနိုင်တဲ့ စွမ်းအင်တွေ ရှိပါတယ်။ ဝိပဿနာ အားထုတ်တဲ့ နေရာမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လွတ်မြောက်ရေးကို ရှာဖွေတဲ့ နေရာမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) နဲ့ ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်ပါတယ်။

လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ၊ စူးစိုက်တဲ့ စိတ္တ၊ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဝီရိယ၊ အကြောင်းအကျိုးကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့ ဝီမံသာ ဆိုတဲ့ ဒီ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အသုံးချပြီး၊ ငါမဟုတ်မှန်း သိလျက်နဲ့ပဲ ပြင်းထန်တဲ့ အားထုတ်မှုနဲ့ ခန္ဓာရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို အဆက်မပြတ် ဉာဏ်သွင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ နေ့စဉ်ဘဝသည်ပင် ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်း

ဒါကြောင့်မို့လို့ လောကဓံတွေ ကြုံလာတိုင်း အပြင်က လူတွေကို၊ အခြေအနေတွေကို လိုက်ပြီး ပြင်ဆင်နေမယ့်အစား၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လှုပ်ခတ်သွားတဲ့၊ တုံ့ပြန်သွားတဲ့ အကုသိုလ်စိတ်တွေကို ချက်ချင်း သတိကပ်ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။ လောဘ ပေါ်ရင် လောဘမှန်းသိ၊ ဒေါသ ပေါ်ရင် ဒေါသမှန်းသိဖို့ပါပဲ။ သိတဲ့ ဉာဏ်လေး ဝင်လာတာနဲ့ ပညတ်အာရုံကနေ ပရမတ်အာရုံကို ချက်ချင်း ကူးပြောင်းသွားပြီး၊ မလိုအပ်တဲ့ ပူလောင်မှုတွေကနေ ချက်ချင်း လွတ်မြောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

ကျွန်တော်တို့ ရေးသားနေတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ လူတွေ စိတ်သက်သာရာ ရစေဖို့၊ ဖြေသိမ့်ပေးဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက် တစ်ခုတည်းအတွက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်အစွဲကို အခုချက်ချင်း ခွာချပါ။ အပြင်လောကကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားမယ့်အစား၊ အတွင်းက တုံ့ပြန်နေတဲ့ စိတ်ကို အဓိပတိတရားလေးပါး အပြည့်တပ်ဆင်ပြီး အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သောတာပန်ဖြစ်ရေးကို မလွဲမသွေ လက်တွေ့မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။

အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။အပြင်လောကကို ပြင်မယ့်အစား အတွင်းက “တုံ့ပြန်စိတ်” ကို ဓာတ်ခွဲခြင်းဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ယောဂီတွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အကြီးမားဆုံး စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုကတော့ တရားထိုင်ခုံပေါ်က အချိန်နဲ့ လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရတဲ့ လူမှုဘဝကြားက ကွာဟချက်ပါပဲ။ ရိပ်သာမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်က ဘုရားစင်ရှေ့မှာ တရားထိုင်နေတုန်းကတော့ စိတ်က ငြိမ်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အပြင်ထွက်ပြီး လူတွေနဲ့ ဆက်ဆံလိုက်တာနဲ့၊ အလုပ်ခွင်ထဲ ရောက်သွားတာနဲ့ အဆင်မပြေမှုတွေ၊ တိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ ဝေဖန်မှုတွေနဲ့ ကြုံလာရတော့တာပါပဲ။ဒီလို ကြုံလာတဲ့အခါ ပုထုဇဉ်တွေရဲ့ သဘာဝက အပြင်လောကကြီးကိုပဲ လိုက်ပြီး ပြင်ချင်ကြတယ်။ “သူ ဒီလို မပြောသင့်ဘူး၊ ဒီအလုပ်ကို ဒီလို မလုပ်သင့်ဘူး၊ အခြေအနေတွေက ဒီလို မဖြစ်သင့်ဘူး” ဆိုပြီး ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ဖြစ်အောင် အပြင်ကို အတင်း လိုက်ကွပ်ကဲဖို့ ကြိုးစားကြတယ်။ တကယ်တော့ လောကကြီးဆိုတာ ဘယ်တော့မှ ပြင်လို့ ပြီးသွားမယ့် အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာရဲ့ အလုပ်က အပြင်ကို ပြင်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ အပြင်က အာရုံ လာတိုက်တဲ့အခါ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “တုံ့ပြန်စိတ်” (Reaction) ကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။၁။ အာရုံနှင့် တုံ့ပြန်စိတ်ကို ဓာတ်ခွဲခြင်းလူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို မကောင်းပြောလိုက်တယ်၊ ဝေဖန်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ ချက်ချင်း ဒေါသထွက်သွားမယ်၊ မကျေနပ်စိတ်တွေ ပေါ်လာမယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ “ငါ ဒေါသထွက်နေပြီ၊ ငါ့ကို လာပြောရမလား” ဆိုတဲ့ “ငါ” ကို ရှေ့တန်းတင်ထားသရွေ့ ခင်ဗျားဟာ ပညတ်လောကရဲ့ ထောင်ချောက်ထဲမှာ ပိတ်မိနေပါပြီ။တကယ့် ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲကို သွင်းကြည့်ရအောင်။သူ့ဆီက ထွက်လာတဲ့ အသံလှိုင်း (သဒ္ဒါရုံ) လေးဟာ ခင်ဗျားရဲ့ နားစည် (သောတပသာဒ) ကို လာရိုက်တယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရား သက်သက်ပါ။လာရိုက်တဲ့အတွက် “ကြားသိစိတ်” လေး ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ နာမ်တရား သက်သက်ပါ။အဲဒီ ကြားသိလိုက်တဲ့ အသံအပေါ်မှာ အတိတ်က မှတ်သားထားတဲ့ သညာက “ဒါဟာ ငါ့ကို ဆဲတာ၊ ဝေဖန်တာ” လို့ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်လိုက်တယ်။အဲဒီအပေါ်မှာ မကျေနပ်တဲ့ ဒေါသစိတ် (တုံ့ပြန်စိတ်) ချက်ချင်း ပေါ်လာတယ်။ဒီဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးမှာ “ငါ” ဆိုတာ ဘယ်နားမှာ ပါသလဲ။ ဆဲတဲ့ သူလည်း မရှိဘူး၊ အဆဲခံရတဲ့ ငါလည်း မရှိဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ရုပ်နဲ့ နာမ် အလုပ်လုပ်သွားတာ သက်သက်ပါပဲ။ ကိုယ့်ဘက်က လုပ်ရမယ့် အလုပ်က အဲဒီ ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသစိတ်လေးကို “ဪ… ဒေါသစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား၊ မကျေနပ်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အကဲဖြတ်ခြင်း မပါဘဲ၊ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့်လိုက်ဖို့ပါပဲ။ စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့ (သိလိုက်တဲ့) အခိုက်အတန့်မှာပဲ အဲဒီ တုံ့ပြန်စိတ်ဟာ ချက်ချင်း ပျက်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။၂။ အနတ္တနှင့် လက်လျှော့အရှုံးပေးခြင်း အလွဲဒီလို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာတွေဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ယန္တရား သက်သက်ပဲ လို့ ပရမတ်အမြင်နဲ့ ရှင်းပြတဲ့အခါ၊ လူတော်တော်များများက အလွဲကြီး လွဲသွားတတ်ကြပါတယ်။ “ဪ… အရာရာဟာ ငါ မဟုတ်တာ၊ ထိန်းချုပ်လို့မှ မရတာ၊ ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူးပေါ့၊ ကြိုးစားလည်း အလကားပဲပေါ့” ဆိုပြီး အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) ဘက်ကို ထိုးကျသွားတတ်ပါတယ်။”ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို လုံးဝ ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တဆိုတာ ပြုလုပ်သူ (Doer) အကောင်အထည် မရှိဘူးလို့ ပြောတာပါ၊ ပြုလုပ်မှု အားထုတ်မှု (Action) မရှိဘူးလို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” မရှိပေမယ့်၊ မိမိ လိုချင်တဲ့ ပန်းတိုင်ရောက်အောင် မောင်းနှင်ပေးနိုင်တဲ့ စွမ်းအင်တွေ ရှိပါတယ်။ ဝိပဿနာ အားထုတ်တဲ့ နေရာမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လွတ်မြောက်ရေးကို ရှာဖွေတဲ့ နေရာမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) နဲ့ ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်ပါတယ်။လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ၊ စူးစိုက်တဲ့ စိတ္တ၊ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဝီရိယ၊ အကြောင်းအကျိုးကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့ ဝီမံသာ ဆိုတဲ့ ဒီ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အသုံးချပြီး၊ ငါမဟုတ်မှန်း သိလျက်နဲ့ပဲ ပြင်းထန်တဲ့ အားထုတ်မှုနဲ့ ခန္ဓာရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို အဆက်မပြတ် ဉာဏ်သွင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။၃။ နေ့စဉ်ဘဝသည်ပင် ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်းဒါကြောင့်မို့လို့ လောကဓံတွေ ကြုံလာတိုင်း အပြင်က လူတွေကို၊ အခြေအနေတွေကို လိုက်ပြီး ပြင်ဆင်နေမယ့်အစား၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လှုပ်ခတ်သွားတဲ့၊ တုံ့ပြန်သွားတဲ့ အကုသိုလ်စိတ်တွေကို ချက်ချင်း သတိကပ်ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။ လောဘ ပေါ်ရင် လောဘမှန်းသိ၊ ဒေါသ ပေါ်ရင် ဒေါသမှန်းသိဖို့ပါပဲ။ သိတဲ့ ဉာဏ်လေး ဝင်လာတာနဲ့ ပညတ်အာရုံကနေ ပရမတ်အာရုံကို ချက်ချင်း ကူးပြောင်းသွားပြီး၊ မလိုအပ်တဲ့ ပူလောင်မှုတွေကနေ ချက်ချင်း လွတ်မြောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ကျွန်တော်တို့ ရေးသားနေတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ လူတွေ စိတ်သက်သာရာ ရစေဖို့၊ ဖြေသိမ့်ပေးဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက် တစ်ခုတည်းအတွက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်အစွဲကို အခုချက်ချင်း ခွာချပါ။ အပြင်လောကကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားမယ့်အစား၊ အတွင်းက တုံ့ပြန်နေတဲ့ စိတ်ကို အဓိပတိတရားလေးပါး အပြည့်တပ်ဆင်ပြီး အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သောတာပန်ဖြစ်ရေးကို မလွဲမသွေ လက်တွေ့မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။