စနေနေ့ မနက်ခင်း ၁၀ နာရီဆိုတာ တစ်ပတ်တာ ပင်ပန်းမှုတွေကို လျှော်ဖွပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို အနားပေးနေကြတဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ ရုံးပိတ်ရက်မို့ ရုံးမသွားရဘူး၊ အလုပ်မလုပ်ရဘူးဆိုပြီး “ငါ အနားရပြီ” လို့ ထင်မှတ်နေကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာအမြင်နဲ့ သေချာဆန်းစစ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် “ရုပ်အတွက် ပိတ်ရက်ရှိပေမယ့်၊ နာမ် (စိတ်) အတွက် ပိတ်ရက်ဆိုတာ မရှိဘူး” ဆိုတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ၁။ တဏှာဆိုတဲ့ သူဌေးကြီး ကျွန်တော်တို့ ရုံးက သူဌေးက စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ပိတ်ရက်ပေးပေမယ့်၊ စိတ်ထဲက “တဏှာ (လိုချင်မက်မောမှု)” ဆိုတဲ့ သူဌေးကတော့ ခဏလေးတောင် ပိတ်ရက်မပေးပါဘူး။ “ဟိုသွားလိုက်ပါဦး” “ဒီအစားအစာလေး စားလိုက်ပါဦး” “ဖုန်းလေး ပွတ်လိုက်ပါဦး” ဆိုပြီး အာရုံ ၆ ပါးနောက်ကို အနားမနေတမ်း…

ဒီတစ်ပတ်မှာ ကျွန်တော်တို့ “ဆင်းရဲခြင်း” (ဒုက္ခ) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ လောကကြီးမှာ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ရှိတာက “ဖြစ်ချင်တာနဲ့ ဖြစ်နေတာ မကိုက်ညီမှု” တွေပါပဲ။ ဒါကို နားလည်လက်ခံလိုက်တဲ့အခါ ထူးဆန်းတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုတစ်ခု ရောက်လာပါတယ်။ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်နေတယ် ဆိုတာ ဒုက္ခတွေ လုံးဝမရောက်လာတော့တဲ့ နေရာမဟုတ်ဘဲ၊ ဒုက္ခတွေ ရောက်လာပေမယ့် စိတ်က မတုန်လှုပ်တော့တဲ့ အခြေအနေမျိုးပါ။ မိုးရွာရင် ထီးဆောင်းလိုက်သလိုပဲ၊ လောကဓံ လာရင်လည်း ဉာဏ်နဲ့ ကာကွယ်လိုက်ရုံပါပဲ။ အခုအချိန်မှာ အဆင်မပြေမှုတွေ ရှိနေပါစေ၊ အဲဒါတွေကို ပြုပြင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ ခဏလောက် ဒီအတိုင်းလေး လက်ခံပေးလိုက်ပါ။ “အင်း… ဒီလိုပဲ ဖြစ်နေမှာပေါ့” လို့ နှလုံးသွင်းပြီး အနားယူလိုက်ပါ။ ဒီနေ့အတွက် အမေး- အရာရာကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲချင်နေတဲ့…

တရားလုပ်ခါစမှာ ကိုယ့်စိတ်မကောင်းတာတွေကို တွေ့ပြီး စိတ်ပျက်တတ်ကြတယ်။ “ငါက တရားမရနိုင်ပါဘူး၊ ဒေါသတွေကြီးလိုက်တာ၊ လောဘတွေကြီးလိုက်တာ” ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်တတ်တယ်။ ဒါဟာ မလိုအပ်တဲ့ ဒုက္ခကို ထပ်ရှာနေတာပါပဲ။ စိတ်ဆိုးတယ်ဆိုတာ အကြောင်းအကျိုးကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား တစ်ခုပါ။ “ငါ” ဆိုးလို့ ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မီးပွားလိုပါပဲ၊ လောင်စာရှိရင် ထတောက်မယ်၊ ကုန်ရင် ငြိမ်းမယ်။ အကုသိုလ်စိတ် ပေါ်လာရင် ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး။ “ဒါ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ငါ့အပြစ်မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ရဲ့ သဘောပဲ” လို့ ရှုမြင်ပြီး ခွင့်လွှတ်ပေးလိုက်ပါ။ အပြစ်တင်နေမယ့်အစား အမှန်သိလိုက်တာက ပိုထိရောက်ပါတယ်။ အမှားကို မြင်တာဟာ ဉာဏ်ပညာရဲ့ အစပါပဲ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မုန်းတီးစရာ မလိုပါဘူး။ ဒီနေ့အတွက် အမေး- ဖြစ်ပြီးသား အမှားတစ်ခုကို…

ဒီနေ့တော့ “သည်းခံခြင်း” ကို လေ့ကျင့်တာ မဟုတ်ဘဲ “စောင့်ကြည့်ခြင်း” ကို လေ့ကျင့်ကြည့်ရအောင်။ ပူတာ၊ ဆူညံတာ၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ခုခု အဆင်မပြေတာ ကြုံတဲ့အခါ ချက်ချင်း တုံ့ပြန်မပစ်လိုက်ပါနဲ့။ စိတ်ထဲမှာ “ငါ မကြိုက်ဘူး” ဆိုပြီး ထကြွလာတဲ့ မကျေနပ်စိတ် (ဒေါသ) ကို အရင်ဆုံး ဖမ်းကြည့်ပါ။အပြင်က အာရုံ (ဥပမာ- ဆူညံသံ) နဲ့ အတွင်းက တုံ့ပြန်မှု (စိတ်တိုတာ) ဟာ တစ်ခြားစီပါပဲ။ အဲဒီ နှစ်ခုကြားက နေရာလွတ်လေးကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ “ဪ… မကျေနပ်တဲ့စိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီစိတ်က အရှိန်လျော့သွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒုက္ခကို ပျောက်အောင် လုပ်စရာ မလိုပါဘူး။ ဒုက္ခကို ဒုက္ခမှန်း သိလိုက်ရင်ပဲ စိတ်က…

တစ်နေ့တာလုံး အလုပ်ခွင်မှာ၊ လူမှုရေးနယ်ပယ်မှာ ပြေးလွှားလှုပ်ရှားရင်း ခင်ဗျား ပင်ပန်းနေလောက်ပါပြီ။ ခန္ဓာကိုယ်က ညောင်းညာနေမယ်။ ဦးနှောက်က လေးလံနေမယ်။ စိတ်ထဲမှာ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ ပြဿနာတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေ၊ စိုးရိမ်မှုတွေ ကျန်ရစ်နေနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီညနေခင်းမှာ… ခင်ဗျားကို ကျွန်တော် မေးခွန်းလေး တစ်ခု မေးချင်ပါတယ်။“ခင်ဗျား ထမ်းထားတဲ့ အဲဒီ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ဘယ်အချိန်မှာ ချမှာလဲ” ၁။ ပင်ပန်းမှုသည် “ငါ” မဟုတ်ပါ အခုချိန်မှာ ခင်ဗျား ခံစားနေရတဲ့ “ပင်ပန်းတယ်” ဆိုတဲ့ ခံစားမှု (Vedana) ကို သတိလေး ကပ်ပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ ပင်ပန်းမှုဟာ… ခင်ဗျားရဲ့ လက်မောင်းမှာ ရှိနေတာလား။ ခင်ဗျားရဲ့ ကျောပြင်မှာ ရှိနေတာလား။ ခင်ဗျားရဲ့ ဦးခေါင်းထဲမှာ…

ကျွန်တော်တို့က အရာရာကို “ငါ့အလိုကျ ဖြစ်ရမယ်” ဆိုပြီး စိတ်ထဲက အမိန့်ပေးနေတတ်ကြတယ်။“ဒီအလုပ် ပြီးကို ပြီးရမယ်”“ဟိုလူ ငါ့ကို ဒီလို မပြောသင့်ဘူး”“ကားမပိတ်သင့်ဘူး” စသဖြင့်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ပြန်မေးကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ဆံပင် ဖြူတာကိုရော ကိုယ်တားလို့ ရရဲ့လား? အခုချက်ချင်း ခေါင်းမကိုက်နဲ့လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရရဲ့လား?ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်တောင် ကိုယ်မပိုင်ရင်၊ ကိုယ့်ဘေးနားက လူတွေနဲ့ အခြေအနေတွေကို ပိုင်စိုးဖို့ ကြိုးစားနေတာဟာ ပင်ပန်းရုံပဲ ရှိပါလိမ့်မယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ “ဘာမှ မလုပ်ဘဲ လက်လွတ်စပယ် နေလိုက်တာ” မဟုတ်ပါဘူး။လုပ်စရာရှိတာကို အကောင်းဆုံး လုပ်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဖြစ်လာမယ့် ရလဒ်ကတော့ “သူ့သဘော (အကြောင်းအကျိုး) အတိုင်းပဲ ဖြစ်မယ်” ဆိုတာကို ကြိုပြီး လက်ခံထားလိုက်တာပါ။ အဲဒီလို လက်ခံလိုက်ရင် “ငါထင်သလို ဖြစ်မလာလို့” ဆိုပြီး…

ဒုက္ခဆိုတာ ရှောင်လွှဲလို့ မရတဲ့ သဘာဝတရားပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဒုက္ခကို “ငါ့ဒုက္ခ” လို့ သိမ်းပိုက်လိုက်မှ ပိုခံစားရတာပါ။ ခေါင်းကိုက်တာ၊ ညောင်းတာ၊ နာတာတွေကို သတိထားကြည့်ပါ။ ကိုယ်က “မနာနဲ့” လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရပါသလား? မရပါဘူး။ ရုပ်တရားက သူ့အကြောင်းတရားနဲ့သူ ဖောက်ပြန်နေတာပါ။ ကိုယ့်သဘောအတိုင်း တားဆီးမရ၊ ပြုပြင်မရတဲ့အရာကို “ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့ခန္ဓာ” လို့ စွဲလမ်းနေသရွေ့တော့ စိတ်ပင်ပန်းနေဦးမှာပါပဲ။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ ဌားနေတဲ့ အိမ်လိုပါပဲ။ ပျက်စီးယိုယွင်းလာရင် ပြုပြင်ရမယ်၊ ဂရုစိုက်ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ပိုင်တယ်လို့ သွားစွဲလမ်းပြီး စိတ်ဆင်းရဲမခံပါနဲ့။ဒီနေ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မအီမသာ ဖြစ်မှုတစ်ခုခု ကြုံလာရင် “ငါ နာနေတယ်” လို့ မတွေးဘဲ “နာကျင်မှု သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေတယ်” လို့ ပြောင်းတွေးကြည့်ပါ။…

“အလုပ်ရှုပ်လို့ တရားအားမထုတ်နိုင်ဘူး” လို့ မတွေးလိုက်ပါနဲ့။ တကယ်တော့ အလုပ်ခွင်ဆိုတာ “မမြဲခြင်း” (အနိစ္စ) ကို အထင်ရှားဆုံး ပြနေတဲ့ နေရာပါ။စာရိုက်လိုက်တဲ့ လက်ချောင်းလေးတွေ၊ ပြောလိုက်တဲ့ စကားသံလေးတွေ၊ ဟိုရွှေ့ဒီရွှေ့ လုပ်လိုက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ… ဘယ်အရာကမှ ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ရှိမနေပါဘူး။ လုပ်ချင်စိတ် ဖြစ်လာတယ်၊ လုပ်လိုက်တယ်၊ ချက်ချင်း ပျောက်သွားတယ်။အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကိုပဲ မြင်အောင် ကြည့်ပေးပါ။“ငါ အလုပ်လုပ်နေတယ်” လို့ အတ္တစွဲနဲ့ ကြည့်မယ့်အစား “ရုပ်နာမ်တွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားပါလား” လို့ နှလုံးသွင်းကြည့်ပါ။ အဲဒီလိုမြင်ရင် အလုပ်က ပင်ပန်းစရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး မဟုတ်တော့ဘဲ ဉာဏ်ဖြစ်စရာ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ဒီနေ့တော့ အလုပ်လည်းလုပ်ရင်း၊ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားလေးတွေကိုပါ တပါတည်း စောင့်ကြည့်သွားကြရအောင်ဗျာ။

ကျွန်တော်တို့ စိတ်ဆင်းရဲရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းက “ငါ့အလိုအတိုင်း ဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲကြောင့်ပါ။ရာသီဥတုပူလို့၊ ကားပိတ်လို့၊ လူတွေက ကိုယ်ထင်သလို ဆက်ဆံမပေးလို့… စတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ စိတ်ညစ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ အပြင်လောကကြီးက သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ဖြစ်ပျက်နေတာပါ။ ကျွန်တော်တို့ကို ဒုက္ခပေးချင်လို့ ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ပြဿနာက အပြင်မှာ မဟုတ်ဘဲ၊ “ငါ ထင်သလို ဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ မျှော်လင့်ချက် (ဒိဋ္ဌိ) မှာ ရှိနေတာပါ။ အဲဒီ မျှော်လင့်ချက်ကို ဖယ်လိုက်ရင် “ပြဿနာ” ဆိုတာ မရှိတော့ဘဲ “ဖြစ်ရပ်” တစ်ခုအနေနဲ့ပဲ ကျန်ပါတော့တယ်။ဆင်းရဲတယ်ဆိုတာ အခြေအနေဆိုးလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိတရားကို လက်မခံနိုင်တဲ့ စိတ်ကြောင့်သာ ဖြစ်ရတာပါ။ဒီနေ့ တစ်ခုခု စိတ်တိုင်းမကျဖြစ်တိုင်း “ဒါ သူဖြစ်သင့်လို့ ဖြစ်နေတာလား၊ ငါက…

တနင်္ဂနွေနေ့ မနက်ခင်း ၁၀ နာရီခွဲလောက်ဆိုရင် လူတော်တော်များများဟာ အိပ်ရာထ၊ မနက်စာစားပြီးလို့ ကော်ဖီလေးတစ်ခွက်နဲ့ အနားယူနေတတ်ကြပါတယ်။ စိတ်ထဲမှာလည်း “ဟာ… ဒီနေ့တော့ ပေါ့ပါးလိုက်တာ၊ ငါ စိတ်ချမ်းသာလိုက်တာ၊ ငါ အနားရတာ ကောင်းလိုက်တာ” လို့ တွေးနေမိပါလိမ့်မယ်။ဒီနေရာမှာ ဝိပဿနာအမြင်နဲ့ မေးခွန်းထုတ်စရာတစ်ခု ရှိလာပါတယ်။“အဲဒီ ပေါ့ပါးနေတာ၊ ချမ်းသာနေတာဟာ တကယ်ရော ‘ငါ’ ဟုတ်ရဲ့လား?”သေချာပြန်ဆန်းစစ်ကြည့်ရအောင် –၁။ ရုပ်၏ ပေါ့ပါးမှု (ကာယလဟုတာ)မနက်ခင်းမှာ အိပ်ရေးဝထားလို့၊ အလုပ်သွားဖို့ မလိုလို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လေးလံထိုင်းမှိုင်းမနေဘဲ ပေါ့ပါးနေတာပါ။ ဒါဟာ “ငါ” ပေါ့ပါးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်တရားရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ မျှတနေတဲ့ သဘော (ရုပ်သဘော) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။၂။ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု (စိတ္တဝိဝေက)အလုပ်ထဲက ဖိအားတွေ၊ သူဌေးရဲ့ အမိန့်တွေ၊…