ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ ကုသိုလ်လုပ်ကြတယ်။ ဘုရားပန်းကပ်တယ်၊ ဆွမ်းလောင်းတယ်၊ ပုတီးစိပ်တယ်။ ညနေကျရင်လည်း အမျှဝေကြတယ်။ “နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အထောက်အပံ့ ဖြစ်ပါစေ” လို့ ပါးစပ်က ဆုတောင်းကြပေမယ့်… တကယ်တမ်း စိတ်ထဲမှာ ဘာရှိနေသလဲ။ “ငါ ဒီဘဝ လှူဒါန်းလိုက်ရင် နောက်ဘဝ သူဌေး ဖြစ်မယ်။ နတ်ပြည် ရောက်မယ်။ ရုပ်ချောမယ်။ အခြံအရံ များမယ်။” ဒီလို စိတ်ကူးမျိုး ခင်ဗျားတို့မှာ ရှိနေရင် ကျွန်တော် ဘွင်းဘွင်းပဲ ပြောပါရစေ။ ခင်ဗျားတို့ လုပ်နေတာ “ဝဋ်ကျွတ်ကြောင်း” (မဂ္ဂ – နိရောဓ) မဟုတ်ပါဘူး။ “ဝဋ်လည်ကြောင်း” (သမုဒယ-ဒုက္ခ) သက်သက်သာ ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။ ရွှေချည်နဲ့ တုပ်မလား၊ သံကြိုးနဲ့ တုပ်မလား သံသရာ ဆိုတာ မီးလောင်နေတဲ့ထောင် တစ်ခုပါပဲ။…

ဒီအချိန်ဆို ရုံးမှာ၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး၊ ဖုန်းတွေအဝင်ဆုံး၊ “ငါ” အကြီးဆုံးအချိန်လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ “ငါလုပ်မှ ပြီးမှာ”“ငါ့တာဝန်က ကြီးလိုက်တာ”“ငါထင်သလို ဘာလို့ ဖြစ်မလာတာလဲ” ဆိုပြီး အတ္တတွေ ပူလောင်နေတတ်တဲ့ အချိန်ပေါ့။ ဒီနေ့တော့ အလုပ်လုပ်ရင်း “အနတ္တ” (မပိုင်စိုးခြင်း) သဘောလေးကို လက်တွေ့ရှာကြည့်ရအောင်။ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ဟာ ရုံးက ကွန်ပျူတာစက်ကြီးလိုပါပဲ။အချက်အလက် (Data) ဝင်လာရင်၊ တွက်ချက်မှု (Process) လုပ်ပြီး၊ အဖြေ (Output) ထုတ်ပေးနေတာပါ။“ငါ” က ဝင်လုပ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ ကွန်ပျူတာ ဟန်း (Hang) နေတဲ့အချိန် “မဟန်းနဲ့” လို့ အော်ပြောလို့ မရသလိုပဲ၊ကိုယ့်စိတ် မွန်းကြပ်တဲ့အခါ၊ အလုပ်တွေ ပုံလာတဲ့အခါ “ငါ့စိတ် မညစ်နဲ့”…

တရားပြကြတဲ့အခါမှာ အများအားဖြင့် အနိစ္စကို အဓိကထားပြီး ရှုခိုင်းကြပါတယ်။ အနိစ္စကို တကယ်မြင်တာနဲ့ ဒုက္ခရော အနတ္တပါ မြင်တာမို့ပါ။ ဒါကို ကျနော်လဲ ထောက်ခံပါတယ်။ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာ အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါလို့လဲ ဆရာတော်များ အကြိမ်ကြိမ် ဟောကြ ပြောကြပါတယ်။ ရုပ်နာမ်ကွဲတဲ့ ဉာဏ်နဲ့ ကြောင်းကျိုးသိမ်းဆည်းသိသော ဉာဏ်ရပြီဆိုရင် ဖြစ်ပျက်ကို စရှုရတော့တာပါပဲ။ ဖြစ်ပျက်လို့ ပြောပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ အပျက်ကိုမြင်ပြီး အနိစ္စလို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ ဖြစ်အောင် အားထုတ်တာပါပဲ။ ကြိုးစားတာက သမ္မာဝါယမ၊ သမ္မာသတိနဲ့ သမ္မာသမာဓိကတော့ နောက်လိုက် မဂ္ဂင်တွေပေါ့။ ဒီအပျက်ကို မြင်တဲ့ လမ်းအတိုင်းသွားတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ လိုရင်းအရောက်ဆုံးပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ကျနော့်အတွက်ကျတော့ အနတ္တဟာ မြင်ရခဲတယ် ကြားရခဲတယ်။ နားလည်ရခက်တယ် ဆိုပြီး အနတ္တကို နားလည်အောင်…

လူအများစု တရားစအားထုတ်ကြပြီ ဆိုတာနဲ့ ပထမဆုံး လုပ်မိတဲ့ အမှားက “ငါ” ကို အရင် ရှေ့တန်းတင်လိုက်တာပါပဲ။ “ငါ တရားထိုင်မယ်။ ငါ စိတ်မပျံ့လွင့်အောင် ထိန်းမယ်။ ငါ ငြိမ်းချမ်းအောင် လုပ်မယ်…” စသဖြင့်ပေါ့။ ဒီလို “ငါ” ကနေ ဦးစီးပြီး လုပ်တဲ့အတွက် တရားထိုင်တာဟာ “ငါ့ အလုပ်” တစ်ခု ဖြစ်သွားတယ်။ ပင်ပန်းလာတယ်။ လိုချင်တာ မရရင် စိတ်ပျက်လာတယ်။ တကယ်တော့ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်ဟာ “အတ္တ” ကို တည်ဆောက်တဲ့ လမ်းစဉ် မဟုတ်ပါဘူး။ “အနတ္တ” (အတ္တမရှိဘူး ဆိုတာ) ကို ရှာဖွေတဲ့ လမ်းစဉ်ပါ။ ဒါကြောင့် တကယ့် တရားစစ် တရားမှန် ဆိုတာ “တရားအားထုတ်သူ မရှိသော တရားအားထုတ်ခြင်း” သာ…

မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ စနေနေ့၊ မနက်ဖြန် တနင်္ဂနွေ။ တစ်ပတ်လုံး ပင်ပန်းထားသမျှ အနားယူတော့မယ်လို့ စိတ်ကူးနေကြတယ် မဟုတ်လား။ “ဒီရက်ပိုင်း ငါ အလုပ်တွေ ရှုပ်နေလို့ တရားမမှတ်ဖြစ်ဘူး၊ ဒီအပတ် စနေ၊ တနင်္ဂနွေမှပဲ အေးဆေး ပြန်မှတ်တော့မယ်” လို့ တွေးနေတဲ့သူတွေ ရှိသလို… “တစ်ပတ်လုံး စိတ်တွေ တင်းထားရတာ၊ ဒီရက်ပိုင်းတော့ တရားမှတ်တာတွေ ဘာတွေ ခဏလျှော့ပြီး စိတ်လွတ်လက်လွတ် နေလိုက်ဦးမယ်ကွာ” လို့ တွေးနေသူတွေလည်း ရှိမှာပါ။ခင်ဗျား ဘယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါပါစေ… ကျွန်တော် ခင်ဗျားကို အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့၊ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခုကို သတိပေးချင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားကသာ “ဒီနေ့တော့ အလုပ်ပိတ်ရက်ပဲ၊ အနားယူလိုက်ဦးမယ်” လို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး စိတ်ကို လွှတ်ပေးလိုက်ပေမယ့်… ခင်ဗျားရဲ့ ရင်ထဲက “ကိလေသာ”…

တနင်္ဂနွေနေ့လည်ခင်းရဲ့ သာယာတဲ့အချိန်ဟာ လူအများစုအတွက်တော့ အလုပ်တာဝန်တွေကနေ ခေတ္တအနားယူပြီး စိတ်ကို လွှတ်ထားတဲ့အချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ လောကီအလိုအရတော့ ဒါဟာ အနားယူခြင်းပါ။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာအမြင်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ကျွန်တော်တို့မှာ “အနားယူရမယ့် အချိန်” ဆိုတာထက် “အမြဲတမ်း နိုးကြားနေရမယ့် အလုပ်” တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ မိမိရဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကို သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်တဲ့ အလုပ်ပါပဲ။၁။ အနားယူခြင်းနှင့် အလုပ်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းလောကီအလုပ်တွေမှာတော့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားတာ၊ ဦးနှောက်သုံးတာကို အလုပ်လို့ ခေါ်ပြီး ငြိမ်ငြိမ်လေး နေတာကို အနားယူတယ်လို့ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာမှာတော့ မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို သတိလွတ်ပြီး လွှတ်ထားလိုက်တာဟာ အနားယူတာမဟုတ်ဘဲ “အကုသိုလ်တရားတွေ ဝင်ခွင့်ပြုလိုက်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အချိန်” သာ ဖြစ်ပါတယ်။တကယ့် “အနားယူခြင်းစစ်စစ်” ဆိုတာ…

လူသားတွေဟာ အစုအဝေးနဲ့ နေထိုင်ကြတဲ့အခါမှာ “ယဉ်ကျေးမှု” ဆိုတဲ့ အရာတစ်ခုက ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ အပြင်ပန်းကြည့်ရင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုတာ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စားသောက်မှုပုံစံ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တော့ ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်အစဉ် ကနေ စတင်တာပါ။ ဝိပဿနာရှုထောင့်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ မူလဇစ်မြစ်ကို ဒီလိုလေး မြင်နိုင်ပါတယ်-၁။ မနောကံရဲ့ စတင်ခြင်းဘယ်လိုယဉ်ကျေးမှုမျိုးမဆို မပေါ်ပေါက်သေးခင်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ “အကြံအစည်” ကနေ စပါတယ်။ ကောင်းတဲ့အကြံ၊ ဆိုးတဲ့အကြံဆိုတာတွေဟာ စိတ်ထဲမှာ အရင်ဖြစ်ပေါ်ပြီးမှ နှုတ်ကနေ ထွက်ဆိုတာ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အမူအရာနဲ့ ပြုမူတာတွေကနေတစ်ဆင့် အများနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ဓလေ့၊ ထုံးတမ်း၊ ယဉ်ကျေးမှုတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတာပါ။ ဒါကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အစဟာ မြင်သာထင်သာမရှိတဲ့ မနောကံ (စိတ်အကြံ) ကနေ စတယ်လို့…

ကျွန်တော်တို့ ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ကြတဲ့ ယောဂီတွေ၊ ဓမ္မမိတ်ဆွေတွေကြားမှာ “ရုပ်” (Rupa) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားစရာတွေ၊ ရှုပ်ထွေးနေတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ရုပ်ကို ဘယ်လိုရှုရမလဲ၊ ရုပ်ဆိုတာ ဘာလဲ၊ သဏ္ဍာန်ပညတ် ပျောက်အောင် ရှုဆိုတာ ဘာကို ပြောတာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေပါ။ဒီကိစ္စက အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ရုပ်ကို အမှန်အတိုင်း မသိရင်၊ ရုပ်အပေါ်ထားတဲ့ အယူအဆ လွဲနေရင် ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ပြုတ်ဖို့ ခဲယဉ်းလို့ပါပဲ။ ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်လည်း တရားစအားထုတ်ကာစက ဒီပြဿနာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရဖူးတယ်။ စာအုပ်တွေ ဖတ်လိုက်၊ တရားတွေ နာလိုက်နဲ့ လမ်းပျောက်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့တော့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်တွေ့ အတွေ့အကြုံနဲ့ ပိဋကတ်တော် (ပါဠိတော်)…

မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ကို မေးခွန်းတစ်ခု မေးချင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်တာ ဘာဖြစ်ချင်လို့လဲ။ တော်တော်များများက ဖြေကြလိမ့်မယ်။ “လူကောင်းသူကောင်း ဖြစ်ချင်လို့ပါ”၊ “ယဉ်ကျေးလိမ္မာတဲ့သူ ဖြစ်ချင်လို့ပါ”၊ “သေရင် ကောင်းရာမွန်ရာ ရောက်ချင်လို့ပါ” တဲ့။ဒီအဖြေတွေဟာ မှားသလားဆိုတော့… မမှားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “မပြည့်စုံပါဘူး”။ ပြောရရင် ဗုဒ္ဓရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လွဲနေပါတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူလာတာဟာ ခင်ဗျားတို့ကို “လူကောင်း” တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ကို “လူမှန်” (သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသူ) တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ပါ။ဘာကြောင့် ကျွန်တော် ဒီလိုပြောရတာလဲ။ “လူကောင်း” နဲ့ “လူမှန်” ဘာကွာသလဲ။ ဒီအကြောင်းကို ဒီနေ့ ညနေခင်းမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်ကြရအောင်။၁။ “လူကောင်း” ဆိုတာ ရွှေချထားတဲ့…

မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အယူအဆတွေကို ခွဲစိတ်ခန်း ဝင်ရပါလိမ့်မယ်။ နည်းနည်းတော့ နာမယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအနာပျောက်မှ ခင်ဗျားတို့ သံသရာက လွတ်မှာမို့ သည်းခံပြီး ဖတ်ပေးပါ။ကျွန်တော်တို့ မြန်မာလူမျိုးတွေ ဘုန်းကြီးကျောင်းသွားကြတယ်။ လှူကြ၊ တန်းကြတယ်။ ကုသိုလ်လုပ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျားတို့ မသိတာတစ်ခု ရှိတယ်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်းဟာ “နိဗ္ဗာန်” ကို ပို့ပေးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တချို့သော ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေက ခင်ဗျားတို့ကို “သံသရာထောင်ကြီး” ထဲမှာ သက်တောင့်သက်သာ နေတတ်အောင် သင်ပေးနေတဲ့ “ထောင်ပိုင်တွေ” ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။အမျိုးအစား (၁) – ခင်ဗျားကို သတ်မယ့် “ထုံဆေး” ကျောင်းများပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောကြကြေးဗျာ။ ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ခုကို ရောက်သွားတယ်။ ဆရာတော်က ဟောတယ်။ “စိတ်ချမ်းသာအောင်နေပါ၊ ဒေါသ မထွက်ပါနဲ့၊ အလှူရေစက်…