မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ စနေနေ့၊ မနက်ဖြန် တနင်္ဂနွေ။ တစ်ပတ်လုံး ပင်ပန်းထားသမျှ အနားယူတော့မယ်လို့ စိတ်ကူးနေကြတယ် မဟုတ်လား။ “ဒီရက်ပိုင်း ငါ အလုပ်တွေ ရှုပ်နေလို့ တရားမမှတ်ဖြစ်ဘူး၊ ဒီအပတ် စနေ၊ တနင်္ဂနွေမှပဲ အေးဆေး ပြန်မှတ်တော့မယ်” လို့ တွေးနေတဲ့သူတွေ ရှိသလို… “တစ်ပတ်လုံး စိတ်တွေ တင်းထားရတာ၊ ဒီရက်ပိုင်းတော့ တရားမှတ်တာတွေ ဘာတွေ ခဏလျှော့ပြီး စိတ်
လွတ်လက်လွတ် နေလိုက်ဦးမယ်ကွာ” လို့ တွေးနေသူတွေလည်း ရှိမှာပါ။
ခင်ဗျား ဘယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါပါစေ… ကျွန်တော် ခင်ဗျားကို အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့၊ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခုကို သတိပေးချင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားကသာ “ဒီနေ့တော့ အလုပ်ပိတ်ရက်ပဲ၊ အနားယူလိုက်ဦးမယ်” လို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး စိတ်ကို လွှတ်ပေးလိုက်ပေမယ့်… ခင်ဗျားရဲ့ ရင်ထဲက “ကိလေသာ” တွေကတော့ “အားလပ်ရက်” လုံးဝ မယူဘူး ဆိုတာပါပဲ။
၁။ ရန်သူက အချိန်ပိုင်း (Part-Time) မလုပ်ဘူး
ကျွန်တော်တို့တွေဟာ ဓမ္မအလုပ်ကို “အချိန်ပိုင်း အလုပ်” တစ်ခုလို သဘောထားနေကြတယ်။ မနက် အိပ်ရာထ နာရီဝက်၊ ညအိပ်ရာဝင် နာရီဝက်လောက် “မှတ်” လိုက်ရရင် ကျေနပ်နေကြတယ်။ ကျန်တဲ့ ၂၃ နာရီမှာတော့ စိတ်ကို သူ့အလိုလို လွှတ်ထားလိုက်ကြတယ်။ အထူးသဖြင့် စနေ၊ တနင်္ဂနွေလို အားလပ်ရက်မျိုးဆိုရင် “ငါ အနားယူမယ်” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး သတိ ကို လုံးဝ ဖြုတ်ထားလိုက်ကြတယ်။
မိတျဆှေ… ခငျဗြားရဲ့ ရနျသူတှဖွေစျတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တှကေ ခငျဗြား ရုံးပိတျရကျမို့လို့ အနားယူပေးမှာတဲ့လား။ “ဩောျ… ဒီနေ့ စနနေေ့ပဲ၊ သူ အနားယူပါစေ၊ ဒီနေ့တော့ သူ့စိတျထဲ မဝငျဘဲ နလေိုကျဦးမယျ” လို့ ကိလသောတှကေ စာနာပေးမှာတဲ့လား။ လုံးဝ မပေးပါဘူး။ သူတို့က ၂၄ နာရီ၊ ၇ ရကျ ပတျလုံး ခငျဗြားကို ဒုက်ခပေးဖို့ အဆငျသငျ့ စောငျ့နတေဲ့ မမောနိုငျ မပနျးနိုငျတဲ့ စစျသညျတှပေါ။
၂။ အားလပ်ရက်မှာ ပိုသောင်းကျန်းတဲ့ ကိလေသာ
သေချာ ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ တကယ်တမ်းကျတော့ အလုပ်များနေတဲ့ ရက်တွေထက်၊ “အားလပ်ရက်” တွေမှာ ကိလေသာက ပိုပြီး ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လွယ်ပါတယ်။

• ခင်ဗျား ဆိုဖာပေါ်မှာ ထိုင်ပြီး ဖေ့စ်ဘုတ်ပွတ်နေတဲ့အချိန်… သူများ အကောင်းစားတွေ စားပြတာ၊ လည်ပြတာတွေ တွေ့ရင်… “ငါလည်း လိုချင်လိုက်တာ” ဆိုတဲ့ လောဘ ဝင်မလာဘူးလား။
• နိုင်ငံရေးသတင်းတွေ၊ လူမှုရေးသတင်းတွေ ဖတ်မိတဲ့အချိန်… စိတ်ထဲမှာ ပူလောင်ပြီး ဒေါသ တွေ ဖြစ်မလာဘူးလား။
• ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ထိုင်နေတဲ့အချိန်… စိတ်က အတိတ်ကို တွေးလိုက်၊ အနာဂတ်ကို တွေးလိုက်နဲ့ မောဟ တွေ ဖုံးလွှမ်းမနေဘူးလား။
  တွေ့လား…။ ခင်ဗျားက “အနားယူနေတယ်” လို့ ထင်နေတဲ့အချိန်မှာ၊ တကယ်တမ်းတော့ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ဟာ ကိလေသာတွေရဲ့ စိတ်ကြိုက် ကစားကွင်း ဖြစ်နေတာပါ။
  ၃။ ဝိပဿနာ ဆိုတာ အသက်ရှူတာနဲ့ တူတယ်
  ကျွန်တော်တို့ နားလည်ရမှာက… ဗုဒ္ဓနည်းကျ “ဝိပဿနာ” ဆိုတာ ထိုင်ရာက မထဘဲ မှတ်နေတာမျိုးကိုပဲ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာ ဆိုတာ “အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်နေခြင်း” ဖြစ်ပါတယ်။ “မြင်ရင် မြင်စိတ်လို့ သိတာ၊ ကြားရင် ကြားစိတ်လို့ သိတာ၊ စိတ်ကူးရင် ကြံတွေးစိတ်မှန်း သိတာ” ပါ။
  အဲဒီ “သိမှု” (သတိ) ဆိုတာ “အသက်ရှူခြင်း” နဲ့ တူပါတယ်။ ခင်ဗျား စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ရောက်လို့ “ငါ ဒီနေ့တော့ အလုပ်ပိတ်ရက်ပဲ၊ အသက်ရှူတာ ခဏ နားလိုက်ဦးမယ်” လို့ လုပ်လို့ ရသလား။ မရပါဘူး။ အသက်ရှူတာ ရပ်လိုက်တာနဲ့ ခင်ဗျား သေမှာပါ။ ထို့အတူပါပဲ။ “သတိ” ကို လွှတ်လိုက်တာနဲ့ ခင်ဗျားရဲ့ ဉာဏ်က သေသွားပါပြီ။ ကိလေသာ စက်ကွင်းထဲ ပြန်ရောက်သွားပါပြီ။
  ဘုရားရှင်က “အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ” (မမေ့မလျော့သော သတိဖြင့် နေကြလော့) လို့ မှာခဲ့တာဟာ “ရုံးဖွင့်ရက်တွေမှာပဲ နေကြလော့” လို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်း၊ အနေအထားတိုင်းမှာ” သတိကပ်ထားဖို့ ပြောတာပါ။
  ၄။ အစစ်မှန်ဆုံး အနားယူခြင်း
  “ဒါဆို လူက ဘယ်တော့မှ အနားမယူရတော့ဘူးလား” လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ ယူရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ “အနားယူနည်း” မှန်ဖို့ လိုပါတယ်။
  လူအများစု ထင်တဲ့ “အနားယူခြင်း” က – ကာမဂုဏ်အာရုံတွေ (ရုပ်ရှင်၊ သီချင်း၊ အစားအသောက်) နောက်ကို စိတ်ကို လွှတ်ပေးလိုက်တာပါ။ ဒါက တကယ်တော့ စိတ်ကို ပိုပင်ပန်းစေပါတယ်။ ဓမ္မနည်းကျ “အနားယူခြင်း” က – အာရုံတွေနောက် ပြေးလိုက်နေတဲ့ စိတ်ကို “သတိ” နဲ့ ပြန်ထိန်းချုပ်ပြီး၊ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားတွေကို အေးအေးဆေးဆေး စောင့်ကြည့်နေလိုက်တာပါ။
  ရုပ်ရှင်ကြည့်နေရင်းနဲ့လည်း “မြင်စိတ်လေး ဖြစ်ပြီး ပျက်နေပါလား” လို့ သိနေရင်… အဲဒါ ဝိပဿနာ ရှုရင်း အနားယူတာပါပဲ။ ထမင်းစားနေရင်းနဲ့လည်း “အရသာကို ခံစားတဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားပါလား” လို့ သိနေရင်… အဲဒါ တရားအားထုတ်ရင်း အနားယူတာပါပဲ။
  နိဂုံး
  မိတ်ဆွေ… စစ်မြေပြင်မှာ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတုန်း “ဒီနေ့ စနေနေ့ပဲ၊ ငါ အိပ်လိုက်ဦးမယ်” လို့ ပြောပြီး ကတုတ်ကျင်းထဲ ဝင်အိပ်နေတဲ့ စစ်သားဟာ ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ ရန်သူရဲ့ နှိမ်နင်းခြင်းကို ခံရပြီး အသတ်ခံရမှာ သေချာပါတယ်။
  ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဘဝဟာလည်း စစ်မြေပြင်ပါပဲ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ ရန်သူတွေက အချိန်မရွေး ဝင်တိုက်ဖို့ ချောင်းနေပါတယ်။ ခင်ဗျားရဲ့ “သတိ” (Mindfulness) ဆိုတဲ့ ကင်းစောင့်ကို အားလပ်ရက် ပေးလိုက်တာနဲ့… ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်နှလုံး ခံတပ်ဟာ ကျဆုံးသွားမှာပါ။
  ဒါကြောင့်… ဒီ စနေ၊ တနင်္ဂနွေမှာ ခင်ဗျား ဘာပဲလုပ်လုပ်… “သတိ” ကိုတော့ အားလပ်ရက် မပေးလိုက်ပါနဲ့။ ရန်သူက မနားရင်၊ ကိုယ်လည်း နားလို့ မဖြစ်ပါဘူး။ အသက်ရှူနေသရွေ့… ဝိပဿနာ အလုပ်ကို မရပ်တန့်လိုက်ပါနဲ့။
  အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။