သူ့ခေါင်းပေါ်နင်းမှ ထိန်လို့လင်းရမယ်ဆိုရင် ဘယ်တော့မှမလင်း ထင်းတောင်မထင်းချင်ဘူးရယ် တိတ်တိတ်လေးနေ ဖျော့ဖျော့လေးလင်း ပြုံးရုံလောက်လေးပဲထင်းတော့မယ် တင်းစရာတွေလဲ မလိုတော့ဘူးပေါ့ သွားနေတဲ့ခရီး တယောက်တည်းမနီးချင်ဘူး သွားကြမလားဟေ့ တူတူ ကျွန်တော် တခုတော့မြင်လိုက်သပေါ့ လူဖြစ်ရတဲ့တန်ဖိုး တန်ခိုးကြီးဖို့မဟုတ် ကြားရရင် အံ့စရာ အဆုံးသတ်က တန်ဖိုး နောက်ထပ်မတိုးဖို့ဆိုပဲ သွားသူသွား လာသူလာ နေသူမရှိ မငြိစေနဲ့ တဲ့… April 8 2017

သီလဆိုတာက အရိယာတို့ အလွန်နှစ်သက်တဲ့အရာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝတခုပါ။ ဒီနေရာမှာ ပုထုဇဉ် သီလ နဲ့ အရိယာ သီလ ဆိုပြီး နှစ်မျိုးခွဲပြောချင်ပါတယ်။ ဒါကို မပြောခင်မှာ ဝိပဿနာအားထုတ်သူများ တရားနဲ့ပါတ်သက်ပြီး နားလည်သူများကို ရည်ရွယ်တာ ဖြစ်တဲ့အတွက် တရားအားထုတ်သူများအနေနဲ့ ပထမဆုံးနားလည်ရမှာက ငါသူ ဆိုတာက မရှိဘူး။ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်စဉ် သန္တာန်ဆိုတာသာ ရှိတယ် ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။ သန္တာဆိုတာက ပဋိစ္စသမုပါဒ်လာ အတိုင်း သဠာယတန ကြောင့် ဖဿ ဖြစ်၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၊ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာမာနဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၊ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိကြောင့် ဥပါဒါန်ဖြစ်၊ ဥပါဒါန်ကြောင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ဖြစ်ဆိုတဲ့ ရုပ်နာမ် တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်အစဉ်သာ ရှိပြီး သူငါ…

ဟိုတနေ့က တယောက်က မေးလို့ပါ။ ကျနော်နဲ့ပါတ်သက်ပြီး သောတာပန် မဟုတ်ပဲ သောတာပန်လို့ ပြောထားတယ်။ သောတာပန် ဖြစ်ပြီးမှ သူရာမေယျရ ကျိုးတဲ့အတွက် သောတာပန် မဟုတ်နိုင်ဘူး စသဖြင့် ပြောနေတာတွေ ဆဲဆိုနေတာတွေအတွက် စိတ်မဆိုးဘူးလားလို့ မေးတဲ့အခါကျတော့ စိတ်မဆိုးပါဘူး ဆိုတာလောက်ပဲ ပြောဖြစ်တယ်။ဒါကို မြင်သာအောင် နည်းနည်းပြောပြချင်တာပါ။ လူတယောက်က အလုပ်တွေ ဘာတွေ ကြိုးစားပြီး နှစ်နဲ့ချီ လုပ်တဲ့အခါကျတော့ လုပ်ခတွေ အများကြီးရသွားတယ်။ ဆိုကြပါစို ဒေါ်လာ ဆယ်သန်း ပဲ ဆိုပါစို့။ အဲဒီမှာ သူက နောက်သူနဲ့ အလုပ်လုပ်ရမယ့် သူဋ္ဌေးတွေကို ရည်ရွယ်ပြီး သူ့မှာ ဒေါ်လာ ဆယ်သန်းရှိတယ်လို့ ပြောလိုက်တယ်။ အဲဒီလိုပြောတာက လူအများကြားမှာ ပြောလိုက်တာ ဖြစ်တဲ့အခါကျတော့ ဆင်းရဲသား ဒေါ်လာဆယ်သန်းရဖို့လဲ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့…

“လိမ်ဝံ့သော သူ မလုပ်ဝံ့သော အကုသိုလ် မရှိ”ဆိုတာ ခြေဆေး ရေအင်တုံ၊ ရေကြွင်းရေကျန် အနည်းငယ်၊ တိုက်ပွဲဝင် မင်းစီးဆင်နဲ့ ဆင်းစီး သရဲကို ဥပမာ ပေးပြီး ရှင် ရာဟုလာရဲ့ အမ္ဗလဌိက ကျောင်းမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် မိန့်ကြားခဲ့တဲ့ သြဝါဒ အနှစ်ချုပ် တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။မုသားစကား ပြောသူရဲ့ ကိုယ့်ကျင့်တရား ဆိုတာ ခြေဆေး ရေအင်တုံထဲက ရေကြွင်းရေကျန် အနည်းငယ်လို နည်းနည်းပဲ ရှိတယ်။ ရေအင်တုံထဲက ရေကို စွန့်ပစ်လိုက် သလို သူ့ရဲ့ ကိုယ်ကျင့် တရားကလည်း စွန့်ပစ်ပြီး ဖြစ်နေမယ်။ ဒီအတိုင်းပဲ မှောက်လိုက်တဲ့ ရေအင်တုံလို သူ့ရဲ့ ကိုယ်ကျင့် တရားဟာ မှောက်လျက်သားပဲ ဖြစ်နေမယ်။ ဒီလို မှောက်ပြီး တဖန် ပြန်လှန်ချိန်…

စရိုက် ဝါသနာ ဆိုတာကို နားလည်ဖို့ဆိုတာက ဘုရားအရာလို့ ထင်မိပါတယ်။ ကျနော်အတွက်က ဘာသာမဲ့ဘဝက လာတယ်၊ ဘာကိုမှ မယုံကြည်တဲ့ အခြေအနေ ကနေလာခဲ့တာမို့ အစစ အရာရာကို စမ်းစစ်ပါတယ်။ ဒီအတိုင်းယုံလိုက်တယ်ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အဲဒီတော့ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာလဲ အကြိမ်ကြိမ်စမ်းစစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မှတ်မှတ်ရရ ပထမဆုံး ကျနော် တရားနဲ့ပါတ်သက်ပြီး ဒူးထောက်လိုက်ရတာကတော့ အဘိဓမ္မ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါ။ အဲဒီမှာ ရုပ်ကို ခွဲခြားပြထားတဲ့ ပုံနဲ့ပါတ်သက်ပြီးတွေ့လိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ကျနော် တရားတော်ပေါ်မှာ ဒူးထောက်သွားခဲ့ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရဲ့ ရုပ်နဲ့ပါတ်သက်တဲ့အစွမ်းကို အထင်ကြီးခဲ့တဲ့ ကျနော်ဟာ မြင်အပ်သောရုပ် မမြင်အပ်သောရုပ်ကစပြီး ရုပ်ကို တမျိုးကနေ ဆယ့်တစ်မျိုးထိ ခွဲပြီးပြတဲ့ အဘိဓမ္မ ဓမ္မသင်္ဂဏီကို ဖတ်ပြီးတဲ့အချိန်မှာတော့ အဆင့်အတန်းမြင့်လွန်းတယ် ဒါဟာ ဘုရားပဲ ဖြစ်ရမယ်လို့ စပြီးယုံကြည်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်က…

ဝိပဿနာအားထုတ်လို့ ပထမမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ရသွားတဲ့ “သောတာပန်” ဆိုတာဟာ လောကကြီးကို ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့ “အမြင်မှန်” ရသွားခြင်း သက်သက်ပါပဲ။ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ဖက်တွယ်လာခဲ့တဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တအမြင်ကြီးဟာ တကယ်တမ်း လုံးဝမရှိဘူး၊ ဖြစ်လည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး၊ ကြံစည်မှုအမှားသက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တိတိကျကျ သဘောပေါက်သွားတာပါ။ ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရမည်မှာ “အနတ္တ (ငါမဟုတ်ခြင်း)” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) ကို လုံးဝ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်နာမ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ပြီး မိမိရောက်လိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကို ဉာဏ်နဲ့ ပညာရှိရှိ စီမံတတ်သွားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကလွဲရင် ကျန်တဲ့သူအားလုံးဟာ တရားနာခြင်း၊ ယောနိသော မနသိကာရ (မှန်ကန်စွာ…

“ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ တကယ်တော့ မရှိပါဘူး” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ဘုရားရှင် ပွင့်ထွန်းတော်မူလာမှသာ ကြားနာခွင့်ရတဲ့ အင်မတန် နက်နဲလှတဲ့ တရားစကားပါ။ ဝိပဿနာကို အားထုတ်ဖူးသူတွေ အနေနဲ့ “ရုပ်နဲ့ နာမ်ပဲ ရှိတယ်” ဆိုတာကို ကွဲကွဲပြားပြား သိမြင်လာတဲ့အခါ၊ “ငါ” ဆိုပြီး တည်ဆောက်ထားသမျှ အရာအားလုံးဟာ ပညတ်ချက်တွေ သက်သက်ပါလား ဆိုပြီး အမြင်စင်ကြယ်ခြင်း (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ) ရဲ့ အရသာကို ခံစားဖူးကြမှာပါ။ ကျနော့်အတွက်တော့ အဲဒီအချိန်က “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီး ပြိုကျသွားလို့ မျက်ရည်ဖြိုင်ဖြိုင် ကျခဲ့ရတာ မနေ့တနေ့ကလိုပါပဲ။ အမှောင်ဆုံး အချိန်များနှင့် အလှည့်အပြောင်း ဒါပေမယ့် အဲဒီလို အသိဉာဏ်လောက်နဲ့တင် လုံလောက်သွားပြီလား ဆိုတော့ မဟုတ်သေးပါဘူး။ အဲဒီလို…

အခုခေတ်မှာ “ဘာသာရေးမှိုင်း” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို တော်တော်များများ သုံးလာကြပါတယ်။ “ဘာသာတရား မှန်သမျှဟာ လူတွေကို မှိုင်းသွင်းထားတာ၊ အလိမ်အညာ ‘ဂျင်း’ တွေချည်းပဲ” လို့ ယူဆပြီး ဘာသာတရားတွေကနေ ရုန်းထွက်ဖို့၊ အစွဲအလမ်းတွေ အကုန်စွန့်ဖို့ ကြိုးစားလာကြပါတယ်။ ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ “ဗုဒ္ဓဘာသာကတော့ အမှန်ပါ၊ တခြားဘာသာတွေကတော့ အယူမှားတွေ၊ ဂျင်းတွေပါ” လို့ သွားပြောရင် တဖက်သတ်ဆန်တယ်လို့ပဲ အမြင်ခံရမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဘာသာမဲ့၊ Freethinker၊ အစွန်းရောက် လစ်ဘရယ် တစ်ယောက်ဘဝနဲ့ ဘာသာတရားတွေကို ဘယ်လို လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့သလဲ ဆိုတာကို အတွေ့အကြုံအရ မျှဝေချင်ပါတယ်။ Freethinker တစ်ယောက်၏ ဘာသာတရားများအပေါ် အမြင် Freethinker (လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်သူ) ဆိုတာ ဘာသာရေး အယူဝါဒ မှန်သမျှကို ဘေးဖယ်ထားသူတွေပါ။…

အပိုင်း (၁) မှာတုန်းက ကျနော် လူသားပဓာနဝါဒ (Humanism) ကို ဘယ်လို စွဲကိုင်ခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ပြောပြခဲ့ပါတယ်။ “လောကကြီးမှာ လူသားရဲ့ စွမ်းအားကသာ အဓိကဖြစ်ပြီး၊ ဖန်ဆင်းရှင်ကို မယုံကြည်ဘဲ လူ့ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့သာ အမှန်တရားကို ရှာဖွေရမယ်၊ ဘာသာတရားဆိုတာ လူသားတွေရဲ့ တွေးခေါ်မှု အသီးအပွင့်သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေကို အခိုင်အမာ ယုံကြည်ခဲ့သူပါ။ ဒီအပိုင်း (၂) မှာတော့ အဲဒီလို အစွန်းရောက် လစ်ဘရယ်ဝါဒီ၊ လူသားပဓာနဝါဒီ တစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝ ဘယ်လို ပြိုလဲခဲ့ရပြီး၊ အနတ္တဝါဒဆီကို ဘယ်လို မျက်စိပွင့်သွားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဆက်ပြောပြပါမယ်။ စင်္ကာပူကနေ မြန်မာပြည်ကို ပြန်လာပြီး စီးပွားရေး စလုပ်တဲ့အခါ ကျနော့်ဘဝရဲ့ အချိုးအကွေ့ စတင်ပါတော့တယ်။ အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ၅…

လောကကြီးမှာ လူသားတစ်ယောက် ဖြစ်လာပြီဆိုရင် ဖန်ဆင်းရှင် သို့မဟုတ် တန်ခိုးရှင်တွေကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခြင်း မရှိဘဲ၊ လူသားရဲ့ စွမ်းအားနဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားကိုသာ အပြည့်အဝ အသုံးချပြီး အမှန်တရား ရှာဖွေရမယ်လို့ ယုံကြည်တဲ့ဝါဒကို လောကီရေးရာ လူသားပဓာနဝါဒ (Secular Humanism) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ လူဟာ အရင်ဆုံး ဖြစ်တည်လာပြီးမှ မိမိဘဝရဲ့ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ တန်ဖိုးကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးရတယ်ဆိုတဲ့ ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒ (Existentialism) နဲ့လည်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဒီလို ဝါဒတွေကို လက်ကိုင်ထားသူတွေအတွက် အဓိက ကိုယ်ကျင့်တရား စံသတ်မှတ်ချက် (Moral value) ဟာ ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အစွန်းရောက် လူသားဗဟိုပြု ဝါဒီတစ်ယောက်ကနေ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ လုံးဝမရှိဘူးဆိုတဲ့ အနတ္တဝါဒဆီကို ဘယ်လို…