ဝိပဿနာ ခရီးစဉ်မှာ ဉာဏ်အမြင်တွေ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဘယ်လို ပြောင်းလဲ တိုးတက်သွားသလဲ ဆိုတာကို အဆင့်လိုက် ခွဲခြားပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

၁။ ပထမအဆင့် – ပုထုဇဉ် တွေးခေါ်မှု ပထမ စတင်တဲ့ အချိန်မှာတော့ ပုထုဇဉ် သဘာဝအတိုင်း “ငါ ကောင်းတာ လုပ်တယ်၊ ငါ ဆိုးတာ လုပ်တယ်” ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေ ရှိနေဆဲပါ။ ကောင်းတာ လုပ်မိရင် ‘ကောင်းကျိုး ပေးတော့မှာပဲ’ ဆိုပြီး ဝမ်းသာတယ်။ မကောင်းတာ လုပ်မိရင် ‘မကောင်းကျိုး ပေးတော့မှာပဲ’ ဆိုပြီး ပူပန်တယ်။ အခြားသူတွေကို ကြည့်တဲ့ အခါမှာလည်း ကောင်းတာလုပ်တဲ့ သူကို ‘လူကောင်း’ ဆိုပြီး ချစ်ခင် တွယ်တာတယ်။ မကောင်းတာ လုပ်တဲ့သူကို ‘လူဆိုး’ ဆိုပြီး မုန်းတီးတယ်။ တချို့ကို ချီးမွမ်းပြီး တချို့ကို ကဲ့ရဲ့တတ်တဲ့ သဘောတွေ အပြည့်အဝ ရှိနေပါတယ်။

၂။ ဒုတိယအဆင့် – အတ္တအမြင် စတင်ပြုတ်ကျခြင်း ဒီအဆင့်ရောက်လာရင် “ငါ၊ သူတပါး” ဆိုတဲ့ အမြင်ကို စတင် ဖြုတ်ချနိုင်လာပါတယ်။ ‘ငါ လုပ်တယ်’၊ ‘သူ လုပ်တယ်’ ဆိုတာ ပျောက်သွားပြီး “ကောင်းမှုလုပ်ငန်း၊ ဆိုးမှုလုပ်ငန်း” တွေပဲ ကျန်တော့တယ်။ ပုညာဘိသင်္ခါရ လို့ခေါ်တဲ့ ကုသိုလ်တွေ ဖြစ်လာရင် ဝမ်းသာပြီး၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ရင် စိတ်ညစ်တယ်။ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တရားတွေလို့ ယူဆလာပေမယ့်၊ ကောင်းတာတွေပဲ ဖြစ်စေချင်ပြီး မကောင်းတာတွေ မဖြစ်စေချင်တဲ့ ဆန္ဒကတော့ ကပ်နေဆဲပါ။

လောကကြီး တစ်ခုလုံးကို ကောင်းစေချင်တဲ့စိတ်နဲ့ လူတွေကို လူဆိုး လူကောင်းလို့ မခွဲတော့ဘဲ၊ မကောင်းမှု/ကောင်းမှုတွေရဲ့ အကျိုးဆက်ကို ခံစားရမှာပါလား ဆိုပြီး အားလုံးအပေါ် သနားလာပါတယ်။ ကောင်းတာတွေ လုပ်နေရင်တောင် သံသရာက မလွတ်သေးသရွေ့ ဒုက္ခရောက်ဦးမှာပဲ ဆိုပြီး ဘုရားလောင်းကိုတောင် သနားမိတဲ့ အထိ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ‘ကောင်းတာကို လိုချင်ရင် ကောင်းတာ ဖြစ်လာမှာပဲ’ ဆိုပြီး လိုချင်မှုလေးကို အားကိုးတတ်သေးတယ်။ ဘုရားဆုပန်တာမျိုး၊ အများအကျိုး သယ်ပိုးချင်တာမျိုးတွေဟာ ဒီအဆင့်မှာ ဖြစ်လေ့ရှိပြီး၊ ‘ငါ ကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်’ လို့ ထင်နေဆဲ အချိန်ပါ။

၃။ တတိယအဆင့် – ဓမ္မများ ပျက်၍ အစားထိုးခြင်းကို မြင်လာခြင်း အရာအားလုံးဟာ “ဓမ္မတွေ သက်သက်ပဲ” လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာတဲ့ အဆင့်ပါ။ ငါ၊ သူတပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိတော့ဘဲ ဓမ္မတွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု သက်သက်သာ ဆိုတဲ့ အယူအဆ အလွန်ခိုင်မြဲလာပါတယ်။ ဒီအဆင့်မှာ အပျက်ကို တောက်လျှောက် မြင်လာပြီး၊ “ပျက်တာရယ်၊ အစားထိုးတာရယ်” ဒီနှစ်ခုပဲ ရှိတယ် ဆိုတာကို သဘောပေါက်လာပါတယ်။ အထိန်းအကွပ် ဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။

လိုချင်မှု (တဏှာ) ဆိုတာကလည်း ဘယ်သူ့သဘောမှ မဟုတ်ဘဲ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာပါ။ လိုချင်မှု ကိုယ်တိုင်က ဓမ္မတစ်ခု ပျက်သွားပြီးနောက် ထပ်မံ အစားထိုးလာတဲ့ ဓမ္မတစ်ခု သက်သက်ပဲ ဆိုတာကို သိလာပါတယ်။ ‘ခဏလေး ရပ်ပြီး စဉ်းစားဦးမယ်၊ ဆုံးဖြတ်ဦးမယ်’ ဆိုတဲ့ ကြားကာလ အဟန့် (Gap) လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ အရင်က “စဉ်းစားတယ်” လို့ ထင်ခဲ့တာတွေဟာ တကယ်တော့ ဒိဋ္ဌိကိလေသာ ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားတယ်၊ ပြီးတော့ ဥပါဒါန်က အစားထိုး ဝင်လာပြီး ပျက်သွားတယ်… ဒီလိုမျိုး ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဖြစ်နေတာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

သိသိနေတဲ့ “ဝိဉာဏ် (သိစိတ်)” ကိုယ်တိုင်က ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတဲ့ ဓမ္မ သက်သက်ပဲ ဆိုတာကို မြင်လာပါတယ်။ လောကကြီး တစ်ခုလုံးမှာ ဘယ်သူမှ မရှိ၊ ဓမ္မတွေ ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတာသာ ရှိတဲ့အတွက် “ဖြစ်ချင်ရာ ဖြစ်နေမှာပဲ” ဆိုပြီး ဓမ္မတွေအပေါ် လျစ်လျူရှု (ဥပေက္ခာ) နိုင်လာပါတယ်။ “ငါ လုပ်တယ်” ဆိုတဲ့ ပူပန်မှုတွေဟာ အလကားပဲ ဆိုတာ သိသွားပါပြီ။

ကိုယ့်ကို တခြားသူက ဘယ်လိုပဲ ဝေဖန်ဝေဖန်၊ အဲဒီ ချီးမွမ်းခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းတွေဟာ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတွေ မဟုတ်ဘဲ ‘ဓမ္မတွေ ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတာ’ လို့ သိလာတဲ့အတွက်၊ မပယ်နိုင်သေးတဲ့ ကိလေသာကြောင့် ဖြစ်ခဏ စိတ်ကလေးသာ ရှိပါတော့တယ်။ ၃၁ ဘုံလုံးဟာ ညီတူမျှတူ ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတဲ့ ဓမ္မတွေချည်းပဲမို့ “တာဝန်” ဆိုတာလည်း မရှိတော့သလို၊ တာဝန်ယူခိုင်းစရာ “ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ” ဆိုတာလည်း လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒီကနေ စပြီး အေးချမ်းမှု အစပြုလာပါပြီ။

၄။ စတုတ္ထအဆင့် – ဒုက္ခသစ္စာ၏ အနက်လေးချက်ကို သဘောပေါက်ခြင်း ဒီနေရာမှာ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်း မြင်လာပါတယ်။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ မှာပါတဲ့ ဒုက္ခ ဆိုတာဟာ “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ (ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတဲ့ သင်္ခါရတရားလေး တစ်ခုစီတိုင်းဟာ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတာ)” လို့ ဆိုလိုတာပါ။ ဒုက္ခသစ္စာ ဆိုတာ အမြဲ ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတဲ့ အဖြစ်ကြီးဟာ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ အမှန်တရား (ဒုက္ခသစ္စာ) လို့ ဆိုလိုတာပါ။

ဒီလို ဖြစ်နေရခြင်းဟာ ဝေဒနာ ပျက်တိုင်း အစားထိုး ဝင်လာတတ်တဲ့ “တဏှာ (လိုချင်မှု)” ကြောင့်ပါ။ ခန္ဓာကို လိုချင်တယ်၊ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ သုခဝေဒနာ၊ သောမနဿ အားလုံးကို လိုချင်မှုတွေဟာ အလိုလို ပေါ်ပေါ်လာတာပါပဲ။ ဒါဟာ တဏှာ ဆိုတဲ့ ကိလေသာပါ။ ဒီနေရာမှာ ဒုက္ခသစ္စာရဲ့ အနက် ၄ ချက်ကို သိထားဖို့ လိုပါတယ်။

• ပီဠနဋ္ဌ: ညှာတာမဖက် အမြဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော (ပျက်ပြီး အစားထိုးနေခြင်းဟာ တကယ့်ကို နှိပ်စက်နေတဲ့ သဘောပါပဲ)။

• သင်္ခတဋ္ဌ: သမုဒယသစ္စာတည်းဟူသော တဏှာယောက်ျား လက်သမား၏ ဆိုးဝါးယုတ်မာ ပြုပြင်ရာကို ရံခါမသွေ အမြဲခံ၍ နေရသော သဘော (ဒီအပျက် အစားထိုးကြီး မပြတ်ဖြစ်နေရတာဟာ တဏှာရဲ့ ပြုပြင်မှုကြောင့်ပါ)။

• သန္တာပဋ္ဌ: ဆင်းရဲမီးဖြင့် ငြီးငြီးတောက်ပြောင် အမြဲလောင်ကျွမ်း၍ ခံနေရသော သဘော (ကိလေသာတွေ ဖြစ်ပြီး ပူလောင်မှု ခံနေရတာကို ဆိုလိုတာပါ။ ကိလေသာ ပယ်နိုင်ရင် ပယ်နိုင်သလောက် အေးချမ်းပါတယ်။ ပထမမဂ်မှာ ဒိဋ္ဌိကို ပယ်နိုင်လို့ အေးချမ်းမှု ဖြစ်လာတာပါ)။

• ဝိပရိဏာမဋ္ဌ: နဂိုခိုင်ခန့် မတည်နိုင်ဘဲ ယိမ်းယိုင် ဖောက်လွဲ ပြိုကွဲ ပျက်စီးခြင်း သဘော (ဒါကတော့ ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတာမှာ အပျက်ရဲ့ သဘောကို အဓိက ဆိုလိုတာပါ)။

၅။ ပဉ္စမအဆင့် – ရှုခံနှင့် ရှုဉာဏ် တစ်စုံစီ ပျက်ခြင်း ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါမှာ “သောတာပန် အဖြစ်” ကို လိုချင်တာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ သောတာပန် ဆိုတာလည်း တကယ်တမ်း မရှိပါဘူး (လောက အခေါ်အဝေါ် အနေနဲ့သာ ရှိတာပါ)။ သောတာပန် ရှိတယ်လို့ ယူလိုက်ရင် ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ရှိတယ်လို့ ပြန်ယူသလို ဖြစ်နေပါဦးမယ်။ သောတာပန် ဖြစ်ချင်တယ် ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ အားထုတ်ရင် ‘ငါ သောတာပန် ဖြစ်သွားရင် ဘာလုပ်မယ်’ ဆိုပြီး ကိုယ့်ဒုက္ခ ကိုယ်ရှာတာပါပဲ။

တကယ်တမ်း ဘာဖြစ်ချင်တာလဲ ဆိုတော့- ပူလောင်နေတဲ့ ‘ငါ၊ သူ’ အထင် ဒိဋ္ဌိကိလေသာ နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ကို ကုန်သွားစေချင်တာပါ။ ပျက်အစားထိုး ဖြစ်နေတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ ယန္တရားကြီးကို ရပ်သွားစေချင်တာပါ။ ဒီဒုက္ခကြီးကို ရွံလွန်း မုန်းလွန်းလို့ လွတ်ရာလွတ်ကြောင်း ရှာတာပါ။ အဲဒီလို ရှာခြင်း ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဓမ္မတွေ ပျက်အစားထိုး နေတာပါပဲ။

ဒီအချိန်မှာ ကိုယ်က အားထုတ်နေတာ မဟုတ်တော့ဘဲ “တရားက ဆောင်သွားပြီ” လို့ ပြောရမှာပါ။ မြင်သမျှ ကြားသမျှ အာရုံတိုင်းမှာ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မရှိဘူး ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က အလိုလို ကျနေပါပြီ။ ‘ငါ’ ဆိုတာ ရှာမရတော့ဘဲ၊ ဒီလို ဖြစ်ပျက်နေတာဟာ စက်ဆုပ်စရာ၊ အသုံးမကျတာ၊ လိုချင်စရာ မကောင်းဘူး ဆိုတာကို လုံးဝ ဆုံးဖြတ်နိုင်သွားပြီမို့၊ “တရားအားထုတ်မယ်၊ သောတာပန် ဖြစ်အောင် လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်တွေ မပေါ်တော့ပါဘူး။ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မရှိ ဆိုတဲ့အပေါ်မှာ ဉာဏ်လေးက စိုက်စိုက် သွားပါတယ်။

ဉာဏ် အလွန် ရင့်သန်လာတဲ့အခါမှာ- အရှုခံ (စိတ်ကလေး) ကို ရှုလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ အရှုခံလေးက ပျက်သွားပြီ၊ အဲဒီလိုပဲ သူ့ကို ရှုတဲ့ ရှုဉာဏ်လေးကလည်း ပျက်သွားပါတယ်။ အစားထိုးလေးက ပေါ်လာတယ်၊ သူလည်း ပျက်တယ်၊ သူ့ကို ရှုတဲ့ ဉာဏ်လည်း ပျက်တယ်။ အဲဒီလို ရှုခံ နဲ့ ရှုဉာဏ် တစ်စုံစီ တစ်စုံစီ တွဲလျက် ပျက်နေတာကိုသာ ဆက်တိုက် တွေ့ရပါတယ်။

ဒီလို တစ်စုံစီ ပျက်နေတာကလွဲလို့ ဘာမှမရှိ၊ ကိုယ်ဆိုတာ မရှိ၊ ကိုယ့်သဘော မရှိဘဲ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး တစ်စုံစီ ပျက်နေတာသာ ရှိတယ်ဆိုပြီး အနိစ္စရော၊ ဒုက္ခရော၊ အနတ္တပါ အထင်အရှား ပေါ်လာပါတယ်။

၆။ ဆဋ္ဌမအဆင့် – သုညတ သို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်း ဒီနောက်မှာတော့ အားလုံးဟာ တရားတွေချည်းသာ ဆိုတာကို သိလာပါတယ်။ ရုပ်ခန္ဓာ ဆိုတာလည်း တရား အစုအပေါင်း၊ နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးကလည်း တရား အစုအပေါင်းပါ။ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ လောကီမဂ် ဆိုတာတွေ အားလုံးဟာ တရားတွေ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ဖြစ်နေတာပါ။ အကုသိုလ် လုပ်လို့ ဘယ်သူကမှ လာပြီး ဒဏ်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကုသိုလ် လုပ်လို့လည်း ဘယ်သူကမှ လာပြီး ဆုပေးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တရားတွေ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာ သက်သက်ပါ။

ဒါကို အမြင်ရှင်းသွားရင် လောကကြီးရဲ့ အဖြေကို ရသွားပါပြီ။ လောကကြီး တစ်ခုလုံး ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ဆိတ်သုဉ်းပြီး၊ သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ တရားများသာ ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိရတာပါပဲ။ ‘လူဆိုးတွေ ဘာလို့ ပြဿနာ မတက်သေးတာလဲ၊ လူကောင်းတွေ ဘာကြောင့် ဒုက္ခက မလွတ်သေးတာလဲ’ ဆိုတဲ့ သံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) တွေ လုံးဝ ကင်းစင်သွားပါပြီ။ တရားတွေဟာ သူ့အကြောင်းအကျိုးအတိုင်း ဖြစ်နေတာ၊ ပိုင်ဆိုင်တဲ့ ‘ငါ’ ဆိုတာ မရှိဘူး ဆိုတာ ရှင်းသွားလို့၊ ‘ငါ’ ဆိုတဲ့ အပူအပင် ကိလေသာ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး အလွန် အေးချမ်းသွားပါတယ်။ အဲဒီ အေးချမ်းမှုကပဲ အပါယ်ကျမှာကို တားဆီးပေးတဲ့ တရား ဖြစ်နေပါတယ်။

တရားတွေကို တရားတွေလို့သာ အတိအကျ သိနေတဲ့အတွက် မိဘ၊ သားသမီး၊ ဆွေမျိုး၊ ကိုယ့်နိုင်ငံ၊ သူ့နိုင်ငံ၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ သံယောဇဉ်တွေလည်း ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။ ချစ်တာ မုန်းတာ ဖြစ်စရာ မရှိတော့သလို၊ ကျေနပ်တာ မကျေနပ်တာလည်း ဖြစ်စရာ အကြောင်း မရှိတော့ပါဘူး။

ဖြစ်ပျက်နေသမျှ တရားအားလုံးဟာ သင်္ခါရတရားတွေချည်းပဲမို့၊ ဒီအပေါ်မှာ သဘောကျစရာ၊ သဘောမကျစရာ ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး။ ကိုယ့်တစ်ယောက်တည်း သင်္ခါရ ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ တစ်လောကလုံး သင်္ခါရတရားတွေချည်း ပါပဲ။ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ လုံးဝ မမြင်တော့ဘဲ သင်္ခါရတရားတွေကို ဥပေက္ခာ ပြုထားရုံ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတွေဟာ ပျက်ပြီး အစားထိုးနေခြင်း သက်သက်သာ ဆိုတာ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ လိုချင်မှု နဲ့ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကလည်း ဝေဒနာနဲ့ သညာ ပျက်ပြီးနောက် အစားထိုးလာတဲ့ တရားပါ။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ဆိုတာတွေကလည်း ဥပါဒါန် ပျက်ပြီးနောက် အစားထိုးလာတဲ့ တရားပါ။ တစ်ခါတရံ အမှန်သိခြင်း (မဂ္ဂင်ငါးပါး) ပေါ်လာတာဟာလည်း ပျက်ပြီး အစားထိုးတဲ့ တရားပါပဲ။

ဒီကြားထဲမှာ ‘ငါ၊ သူတပါး’ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိ၊ ပျက်ပြီး အစားထိုးခြင်းသာ ရှိတယ်လို့ ဆုံးဖြတ်နိုင်ရင်၊ အားလုံးဟာ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ သင်္ခါရ ဒုက္ခ သက်သက်သာလို့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ပြီ ဆိုရင်တော့ လမ်းက ဆုံးခါနီးပါပြီ။ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ လုံးဝ ရှာမရ၊ ပျက်၍ အစားထိုးခြင်းသာ ရှိသော “သင်္ခါရလောက” ကြီး အဖြစ် သိမြင်ပြီး၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ဆိတ်သုဉ်းတဲ့ “သုညတ” သို့ ဆိုက်ရောက်သွားပါပြီ။

နိဂုံး ဒီအဆင့်အထိ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်အမြင်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်ပြီ ဆိုရင်တော့ တခြားလူတွေ ဘာပြောပြော နားမယောင်တော့ပါဘူး။ ဘာအသံပဲ ကြားကြား၊ ဘာပဲ မြင်မြင် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါလို့ မထင်တော့ဘဲ “ပျက်ပြီး အစားထိုးနေတဲ့ မပိုင်ဆိုင်တဲ့ ရုပ်နာမ်” လို့ အကြွင်းမဲ့ သိသွားပါပြီ။ ဤစာကို ဖတ်ရှု လေ့လာခြင်းဖြင့် တရားအားထုတ်နေသူ ယောဂီ ဓမ္မမိတ်ဆွေများ အတွက် အကျိုးကျေးဇူး များစွာ ရရှိနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။