-
ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ ကုသိုလ်လုပ်ကြတယ်။ ဘုရားပန်းကပ်တယ်၊ ဆွမ်းလောင်းတယ်၊ ပုတီးစိပ်တယ်။ ညနေကျရင်လည်း အမျှဝေကြတယ်။ “နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အထောက်အပံ့ ဖြစ်ပါစေ” လို့ ပါးစပ်က ဆုတောင်းကြပေမယ့်… တကယ်တမ်း စိတ်ထဲမှာ ဘာရှိနေသလဲ။ “ငါ ဒီဘဝ လှူဒါန်းလိုက်ရင် နောက်ဘဝ သူဌေး ဖြစ်မယ်။ နတ်ပြည် ရောက်မယ်။ ရုပ်ချောမယ်။ အခြံအရံ များမယ်။” ဒီလို စိတ်ကူးမျိုး ခင်ဗျားတို့မှာ ရှိနေရင် ကျွန်တော် ဘွင်းဘွင်းပဲ ပြောပါရစေ။ ခင်ဗျားတို့ လုပ်နေတာ “ဝဋ်ကျွတ်ကြောင်း” (မဂ္ဂ – နိရောဓ) မဟုတ်ပါဘူး။ “ဝဋ်လည်ကြောင်း” (သမုဒယ-ဒုက္ခ) သက်သက်သာ ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။ ရွှေချည်နဲ့ တုပ်မလား၊ သံကြိုးနဲ့ တုပ်မလား သံသရာ ဆိုတာ မီးလောင်နေတဲ့ထောင် တစ်ခုပါပဲ။…
-
ဒီအချိန်ဆို ရုံးမှာ၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး၊ ဖုန်းတွေအဝင်ဆုံး၊ “ငါ” အကြီးဆုံးအချိန်လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ “ငါလုပ်မှ ပြီးမှာ”“ငါ့တာဝန်က ကြီးလိုက်တာ”“ငါထင်သလို ဘာလို့ ဖြစ်မလာတာလဲ” ဆိုပြီး အတ္တတွေ ပူလောင်နေတတ်တဲ့ အချိန်ပေါ့။ ဒီနေ့တော့ အလုပ်လုပ်ရင်း “အနတ္တ” (မပိုင်စိုးခြင်း) သဘောလေးကို လက်တွေ့ရှာကြည့်ရအောင်။ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ဟာ ရုံးက ကွန်ပျူတာစက်ကြီးလိုပါပဲ။အချက်အလက် (Data) ဝင်လာရင်၊ တွက်ချက်မှု (Process) လုပ်ပြီး၊ အဖြေ (Output) ထုတ်ပေးနေတာပါ။“ငါ” က ဝင်လုပ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ ကွန်ပျူတာ ဟန်း (Hang) နေတဲ့အချိန် “မဟန်းနဲ့” လို့ အော်ပြောလို့ မရသလိုပဲ၊ကိုယ့်စိတ် မွန်းကြပ်တဲ့အခါ၊ အလုပ်တွေ ပုံလာတဲ့အခါ “ငါ့စိတ် မညစ်နဲ့”…
-
ဒီနေ့တော့ “သည်းခံခြင်း” ကို လေ့ကျင့်တာ မဟုတ်ဘဲ “စောင့်ကြည့်ခြင်း” ကို လေ့ကျင့်ကြည့်ရအောင်။ ပူတာ၊ ဆူညံတာ၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ခုခု အဆင်မပြေတာ ကြုံတဲ့အခါ ချက်ချင်း တုံ့ပြန်မပစ်လိုက်ပါနဲ့။ စိတ်ထဲမှာ “ငါ မကြိုက်ဘူး” ဆိုပြီး ထကြွလာတဲ့ မကျေနပ်စိတ် (ဒေါသ) ကို အရင်ဆုံး ဖမ်းကြည့်ပါ။အပြင်က အာရုံ (ဥပမာ- ဆူညံသံ) နဲ့ အတွင်းက တုံ့ပြန်မှု (စိတ်တိုတာ) ဟာ တစ်ခြားစီပါပဲ။ အဲဒီ နှစ်ခုကြားက နေရာလွတ်လေးကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ “ဪ… မကျေနပ်တဲ့စိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီစိတ်က အရှိန်လျော့သွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒုက္ခကို ပျောက်အောင် လုပ်စရာ မလိုပါဘူး။ ဒုက္ခကို ဒုက္ခမှန်း သိလိုက်ရင်ပဲ စိတ်က…
-
တရားပြကြတဲ့အခါမှာ အများအားဖြင့် အနိစ္စကို အဓိကထားပြီး ရှုခိုင်းကြပါတယ်။ အနိစ္စကို တကယ်မြင်တာနဲ့ ဒုက္ခရော အနတ္တပါ မြင်တာမို့ပါ။ ဒါကို ကျနော်လဲ ထောက်ခံပါတယ်။ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာ အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါလို့လဲ ဆရာတော်များ အကြိမ်ကြိမ် ဟောကြ ပြောကြပါတယ်။ ရုပ်နာမ်ကွဲတဲ့ ဉာဏ်နဲ့ ကြောင်းကျိုးသိမ်းဆည်းသိသော ဉာဏ်ရပြီဆိုရင် ဖြစ်ပျက်ကို စရှုရတော့တာပါပဲ။ ဖြစ်ပျက်လို့ ပြောပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ အပျက်ကိုမြင်ပြီး အနိစ္စလို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ ဖြစ်အောင် အားထုတ်တာပါပဲ။ ကြိုးစားတာက သမ္မာဝါယမ၊ သမ္မာသတိနဲ့ သမ္မာသမာဓိကတော့ နောက်လိုက် မဂ္ဂင်တွေပေါ့။ ဒီအပျက်ကို မြင်တဲ့ လမ်းအတိုင်းသွားတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ လိုရင်းအရောက်ဆုံးပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ကျနော့်အတွက်ကျတော့ အနတ္တဟာ မြင်ရခဲတယ် ကြားရခဲတယ်။ နားလည်ရခက်တယ် ဆိုပြီး အနတ္တကို နားလည်အောင်…
-
တစ်နေ့တာလုံး အလုပ်ခွင်မှာ၊ လူမှုရေးနယ်ပယ်မှာ ပြေးလွှားလှုပ်ရှားရင်း ခင်ဗျား ပင်ပန်းနေလောက်ပါပြီ။ ခန္ဓာကိုယ်က ညောင်းညာနေမယ်။ ဦးနှောက်က လေးလံနေမယ်။ စိတ်ထဲမှာ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ ပြဿနာတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေ၊ စိုးရိမ်မှုတွေ ကျန်ရစ်နေနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီညနေခင်းမှာ… ခင်ဗျားကို ကျွန်တော် မေးခွန်းလေး တစ်ခု မေးချင်ပါတယ်။“ခင်ဗျား ထမ်းထားတဲ့ အဲဒီ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ဘယ်အချိန်မှာ ချမှာလဲ” ၁။ ပင်ပန်းမှုသည် “ငါ” မဟုတ်ပါ အခုချိန်မှာ ခင်ဗျား ခံစားနေရတဲ့ “ပင်ပန်းတယ်” ဆိုတဲ့ ခံစားမှု (Vedana) ကို သတိလေး ကပ်ပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ ပင်ပန်းမှုဟာ… ခင်ဗျားရဲ့ လက်မောင်းမှာ ရှိနေတာလား။ ခင်ဗျားရဲ့ ကျောပြင်မှာ ရှိနေတာလား။ ခင်ဗျားရဲ့ ဦးခေါင်းထဲမှာ…
-
နိဒါန်း – အမြင်မှားခြင်း၏ အစ ရဟန်းရှင်လူ မိတ်ဆွေအပေါင်းတို့… ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်ရာ လောကကြီးမှာ အရာရာကို “အမြင်” နဲ့ ဆုံးဖြတ်လေ့ ရှိကြပါတယ်။ ရွှေရောင် တဖိတ်ဖိတ် တောက်နေတဲ့ စေတီကို မြင်ရင် “သာသနာ တောက်ပလိုက်တာ” လို့ ထင်ကြတယ်။ လူအုပ်ကြီး တိုးဝှေ့ပြီး လှူဒါန်းနေကြတာကို မြင်ရင် “သဒ္ဓါတရား ထက်သန်လိုက်တာ” လို့ ထင်ကြတယ်။ ထို့အတူပါပဲ… သင်္ကန်းဝတ်ထားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါးကို မြင်လိုက်ရင် “ဩော်… ရဟန်းပါလား၊ ဘုရားသားတော်ပါလား” ဆိုပြီး အလွယ်တကူ သတ်မှတ်လိုက်ကြတယ်။ ဒါဟာ လောကဝေါဟာရ အနေနဲ့ မှန်ကောင်း မှန်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ “ဓမ္မ” အမြင်၊ “သစ္စာ” အမြင်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့… ဒီအယူအဆဟာ အတော်လေး လိုအပ်ချက်…
-
လူအများစု တရားစအားထုတ်ကြပြီ ဆိုတာနဲ့ ပထမဆုံး လုပ်မိတဲ့ အမှားက “ငါ” ကို အရင် ရှေ့တန်းတင်လိုက်တာပါပဲ။ “ငါ တရားထိုင်မယ်။ ငါ စိတ်မပျံ့လွင့်အောင် ထိန်းမယ်။ ငါ ငြိမ်းချမ်းအောင် လုပ်မယ်…” စသဖြင့်ပေါ့။ ဒီလို “ငါ” ကနေ ဦးစီးပြီး လုပ်တဲ့အတွက် တရားထိုင်တာဟာ “ငါ့ အလုပ်” တစ်ခု ဖြစ်သွားတယ်။ ပင်ပန်းလာတယ်။ လိုချင်တာ မရရင် စိတ်ပျက်လာတယ်။ တကယ်တော့ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်ဟာ “အတ္တ” ကို တည်ဆောက်တဲ့ လမ်းစဉ် မဟုတ်ပါဘူး။ “အနတ္တ” (အတ္တမရှိဘူး ဆိုတာ) ကို ရှာဖွေတဲ့ လမ်းစဉ်ပါ။ ဒါကြောင့် တကယ့် တရားစစ် တရားမှန် ဆိုတာ “တရားအားထုတ်သူ မရှိသော တရားအားထုတ်ခြင်း” သာ…
-
ကျွန်တော်တို့က အရာရာကို “ငါ့အလိုကျ ဖြစ်ရမယ်” ဆိုပြီး စိတ်ထဲက အမိန့်ပေးနေတတ်ကြတယ်။“ဒီအလုပ် ပြီးကို ပြီးရမယ်”“ဟိုလူ ငါ့ကို ဒီလို မပြောသင့်ဘူး”“ကားမပိတ်သင့်ဘူး” စသဖြင့်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ပြန်မေးကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ဆံပင် ဖြူတာကိုရော ကိုယ်တားလို့ ရရဲ့လား? အခုချက်ချင်း ခေါင်းမကိုက်နဲ့လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရရဲ့လား?ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်တောင် ကိုယ်မပိုင်ရင်၊ ကိုယ့်ဘေးနားက လူတွေနဲ့ အခြေအနေတွေကို ပိုင်စိုးဖို့ ကြိုးစားနေတာဟာ ပင်ပန်းရုံပဲ ရှိပါလိမ့်မယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ “ဘာမှ မလုပ်ဘဲ လက်လွတ်စပယ် နေလိုက်တာ” မဟုတ်ပါဘူး။လုပ်စရာရှိတာကို အကောင်းဆုံး လုပ်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဖြစ်လာမယ့် ရလဒ်ကတော့ “သူ့သဘော (အကြောင်းအကျိုး) အတိုင်းပဲ ဖြစ်မယ်” ဆိုတာကို ကြိုပြီး လက်ခံထားလိုက်တာပါ။ အဲဒီလို လက်ခံလိုက်ရင် “ငါထင်သလို ဖြစ်မလာလို့” ဆိုပြီး…
-
ဒုက္ခဆိုတာ ရှောင်လွှဲလို့ မရတဲ့ သဘာဝတရားပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဒုက္ခကို “ငါ့ဒုက္ခ” လို့ သိမ်းပိုက်လိုက်မှ ပိုခံစားရတာပါ။ ခေါင်းကိုက်တာ၊ ညောင်းတာ၊ နာတာတွေကို သတိထားကြည့်ပါ။ ကိုယ်က “မနာနဲ့” လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရပါသလား? မရပါဘူး။ ရုပ်တရားက သူ့အကြောင်းတရားနဲ့သူ ဖောက်ပြန်နေတာပါ။ ကိုယ့်သဘောအတိုင်း တားဆီးမရ၊ ပြုပြင်မရတဲ့အရာကို “ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့ခန္ဓာ” လို့ စွဲလမ်းနေသရွေ့တော့ စိတ်ပင်ပန်းနေဦးမှာပါပဲ။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ ဌားနေတဲ့ အိမ်လိုပါပဲ။ ပျက်စီးယိုယွင်းလာရင် ပြုပြင်ရမယ်၊ ဂရုစိုက်ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ပိုင်တယ်လို့ သွားစွဲလမ်းပြီး စိတ်ဆင်းရဲမခံပါနဲ့။ဒီနေ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မအီမသာ ဖြစ်မှုတစ်ခုခု ကြုံလာရင် “ငါ နာနေတယ်” လို့ မတွေးဘဲ “နာကျင်မှု သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေတယ်” လို့ ပြောင်းတွေးကြည့်ပါ။…
-
လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ဘာလဲ? လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ကူးထဲမှာ “ငါ လွတ်မြောက်ပြီ” လို့ တွေးနေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် တကယ်တမ်း လောင်ကျွမ်းနေတဲ့ ကိလေသာမီးတွေ ငြိမ်းအေးသွားတာလား? လက်ရှိအချိန်မှာ ဦးမောင်မောင် (ပျဉ်းမနား) ရဲ့ ဟောပြောချက်တွေဟာ လူငယ်တွေနဲ့ ပညာတတ်အသိုင်းအဝိုင်းကြားမှာ ပျံ့နှံ့နေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အယူအဆတွေက “လွယ်ကူတယ်”၊ “ကျင့်စရာမလိုဘူး”၊ “သိရုံနဲ့ပြီးတယ်” ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်နေတဲ့အတွက် အလုပ်များတဲ့ ခေတ်လူတွေကြားမှာ နေရာရလာတာ မဆန်းပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီ “အလွယ်လမ်း” ဟာ တကယ်ပဲ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း ဟုတ်ပါရဲ့လား? ဒီဆောင်းပါးမှာ ဦးမောင်မောင်ရဲ့ အယူအဆတွေထဲက အဓိက အန္တရာယ်ကြီးမားတဲ့ အချက်တွေကို ထပ်မံဆန်းစစ် တင်ပြလိုပါတယ်။ ၁။ “သိရုံနဲ့ ပြီးတယ်” ဆိုတဲ့ ထောင်ချောက် ဦးမောင်မောင်က “မဂ်ဆိုတာ…