ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်ရာတွင် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သော ရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ သဘောတရားများကို တိကျမှန်ကန်စွာ သိမြင်ထားရန် အလွန် အရေးကြီးလှပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေတတ်ရာ၊ စာရေးသူကိုယ်တိုင် မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်ရှိရန် အဓိက အထောက်အကူပြုခဲ့သော ဓမ္မသင်္ဂဏီ ကျမ်းလာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရှင်းလင်း တင်ပြလိုပါသည်။ ၁။ သဏ္ဌာန်ပညတ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ပရမတ်ရုပ်တို့ကို ခွဲခြားခြင်း အများစု လက်ခံထားသော ‘အဋ္ဌကလာပ်’ ဟူသည့် စကားလုံးမှာ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ဋီကာတွင်သာ တွေ့ရပြီး ကျမ်းရင်းတွင် မပါဝင်သောကြောင့် ဤဆောင်းပါးတွင် ၎င်းကို အခြေမခံပါ။ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ကျမ်းရင်းအရ ရုပ်ကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း နှစ်မျိုး ခွဲခြားလေ့လာနိုင်ပါသည်။ • မြင်အပ်သော…

ကျနော်တို့တွေ သာသနာ့ဘောင်ထဲ စတင် ဝင်ရောက်လာတဲ့အခါ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံမှာ တောင်းခံခဲ့တဲ့ မူလကတိကဝတ်ဟာ “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ပါရစေ” ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် လမ်းညွှန်ပြသခဲ့တာကလည်း လောကီ လူမှုရေးပြဿနာတွေကို လိုက်လံ ဖြေရှင်းပေးဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ဒီသံသရာကြီးကနေ အပြီးတိုင် ရုန်းထွက်ဖို့ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ ဒီမူလလမ်းစဉ် အစစ်အမှန်ကနေ သွေဖည်ပြီး လောကီရေးရာ အလုပ်တွေနဲ့ လမ်းလွဲနေတာကို ကျနော်တို့ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်နေရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ပြောပြချင်ပါတယ်။ အလွန် ရှုပ်ထွေးပြီး အန္တရာယ်များတဲ့ ဝင်္ကပါကြီး တစ်ခုထဲမှာ လူတစ်ယောက် မျက်စိလည် လမ်းမှားနေတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ ဝင်္ကပါကျွမ်းကျင်တဲ့ ပညာရှိကြီး တစ်ဦးက ထွက်ပေါက်ဆီကို တည့်တည့်မတ်မတ်…

ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကို ပကတိ အရှိတရားအတိုင်း ဇွဲလုံ့လဖြင့် ဆက်လက် အားထုတ်နေကြတဲ့ ယောဂီသူတော်စင် အပေါင်းတို့… ကျနော်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံတွေနဲ့ တိုက်မိတိုင်း ပေါ်လာတဲ့ အသိစိတ်ကို “ဝိဉာဏ်” လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ဒီဝိဉာဏ်လေးတွေဟာ အင်မတန် လျင်မြန်လွန်းတဲ့ အမြန်နှုန်းနဲ့ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချက်ချင်း ပြန်လည် ချုပ်ပျောက်သွားကြတဲ့ သဘာဝ ရှိပါတယ်။ သာမန် အချိန်တွေမှာ ဒီလို လျင်မြန်လွန်းတဲ့ ပြောင်းလဲမှုကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း မမြင်နိုင်တဲ့အခါ “မြင်တာလည်း ငါပဲ၊ ကြားတာလည်း ငါပဲ၊ တွေးတာလည်း ငါပဲ” လို့ အထင်မှားပြီး အတ္တအစွဲတွေ အခိုင်အမာ ဖြစ်ပေါ်လာရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဝိဉာဏ်ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို တောက်လျှောက် မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာခြင်း ဟာ…

စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန် ဆိုတဲ့ ပရမတ္တတရားလေးပါး အကြောင်းကို ကြားဖူးကြပါလိမ့်မယ်။ လောကဆိုတာဟာ အမြဲတမ်း ဖြစ်လိုက်၊ ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတဲ့ သဘောရှိလို့ “လောက” လို့ ခေါ်တာပါ။ ဘာကြောင့် ဒီလို အမြဲ ဖြစ်ပျက်နေရသလဲ ဆိုရင်၊ လောကမှာ ရှိသမျှ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ အကျိုးတရားတွေ (သင်္ခါရတရားတွေ) ချည်းပဲ ဖြစ်နေလို့ပါ။ စိတ်၊ စေတသိက် နဲ့ ရုပ် ဆိုတာတွေဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တတ်တဲ့ “သင်္ခါရတရား” တွေ ဖြစ်ပြီး၊ ဒီတရားတွေကိုပဲ “လောက” လို့ ခေါ်တာပါ။ ဒီလောကရဲ့ အလွန်ကိုတော့ “လောကုတ္တရာ” လို့ ခေါ်ပြီး၊ လောကုတ္တရာ ဆိုတာကတော့ နိဗ္ဗာန်တရားပါပဲ။ နိဗ္ဗာန်တရားဟာ ဘယ်အကြောင်းတရားကမှ…

“သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (အလုံးစုံသော တရားတို့သည် အနတ္တဖြစ်သည်) ဟူသော ဒေသနာတော်သည် ဗုဒ္ဓသာသနာ၏ အလွန်လေးနက်ပြီး အနှစ်သာရ အပြည့်ဝဆုံးသော စကားရပ်ကြီး ဖြစ်ပါသည်။ ၁။ သင်္ခါရ နှင့် ဓမ္မ၏ ကွာခြားချက် လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို လေ့လာရာတွင် ရှေ့နှစ်ပါးဖြစ်သော “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ” (အလုံးစုံသော ပြုပြင်စီရင်ထားသည့် တရားတို့သည် မမြဲ) နှင့် “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ” (အလုံးစုံသော ပြုပြင်စီရင်ထားသည့် တရားတို့သည် ဆင်းရဲဖြစ်သည်) တို့သည် အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော သင်္ခါရတရား (ရုပ် နှင့် နာမ်) များကိုသာ ရည်ညွှန်းပါသည်။ ဤနှစ်ပါးတည်းနှင့်ပင် “ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ၊ အသက်ဇီဝ မရှိ” ဆိုသည့်…

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အဖိုးတန်ဆုံး အနှစ်သာရမှာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဟူသော အကျင့်တရားပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားရှင် မပွင့်မီကာလများက လူတို့သည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေရာတွင် အစွန်းနှစ်ဖက်သို့ ရောက်ရှိနေခဲ့ကြပါသည်။ အချို့က တဏှာကို အပြတ်ဖြတ်မည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် အလွန်အမင်း နှိပ်စက်သော အကျင့် (အတ္တကိလမထာနုယောဂ) ကို ကျင့်ကြံကြပြီး၊ အချို့ကမူ တဏှာပြည့်ဝသွားလျှင် ပြီးသွားမည် ဟုယူဆကာ ကာမဂုဏ် အာရုံများကို အဆုံးစွန် ခံစားသော အကျင့် (ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ) သို့ ရောက်ရှိသွားကြပါသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်ပင်လျှင် ဘုရားမဖြစ်မီက ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အလွန်အမင်း နှိပ်စက်သည့် ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကို ကျင့်ကြံခဲ့ဖူးပါသည်။ နောက်ဆုံးတွင်မှ ထိုအစွန်းနှစ်ဖက်သည် လွတ်မြောက်ရာလမ်း မဟုတ်ကြောင်း သိမြင်တော်မူပြီး၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ…

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုသည်မှာ မိမိသန္တာန်၌ အမှန်တကယ် ထင်ရှားရှိနေသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်အစုအဝေးကြီးအပေါ်တွင် “ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဟု မှားယွင်းစွာ အမည်တပ် ထင်မြင်ယူဆနေမှုပင် ဖြစ်ပါသည်။ ရှင်းလင်းစွာ ဆိုရလျှင် ခန္ဓာငါးပါးကို ခန္ဓာငါးပါးဟု အမှန်အတိုင်း မမြင်ဘဲ၊ ထိုခန္ဓာပေါ်တွင် အမည်တပ်သမျှကို “အမှန်တကယ် အကောင်အထည်ရှိသည်” ဟု ဆုပ်ကိုင်ထားသမျှ ကာလပတ်လုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ရှိနေမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဒိဋ္ဌိသည် မှားယွင်းသော အယူဝါဒ (၆၂) ပါးလုံး၏ အချုပ်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း (ဝီစိကိစ္ဆာ) ၏ ရေသောက်မြစ်ကြီးလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာနိုင်ရန်အတွက် စာတွေ့၊ သညာသိမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ မျက်မှောက်ခန္ဓာတွင် ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ထိုသို့…

ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရားအားထုတ်နည်း အမျိုးမျိုး၊ တရားရှုမှတ်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် အယူအဆ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားစွာ ထွက်ပေါ်လျက်ရှိပါသည်။ ထိုသို့သော ခေတ်တွင် ကိုယ်ပိုင်အသိဉာဏ်ဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာခြင်း မပြုဘဲ အားထုတ်ပါက လမ်းလွဲသွားနိုင်ခြေ များလှပါသည်။ ထို့ကြောင့် တရားအားထုတ်သူများ အနေဖြင့် မိမိ၏ ရှုမှတ်မှုအဆင့် မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်နေသည်၊ မည်သည့်အတွေ့အကြုံများသည် မှန်ကန်သော တိုးတက်မှုဖြစ်သည်ကို တိုင်းတာရန် ဉာဏ်စဉ် (၁၆) ပါးကို တိကျစွာ နားလည်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤဉာဏ်စဉ်များအတိုင်း အဆင့်ဆင့် တက်လှမ်းဖြတ်သန်းသွားခြင်းသည်သာလျှင် လမ်းခုလတ်တွင် မျက်စိလည်လမ်းမှား မဖြစ်စေရန်နှင့် တရားထူး တရားမြတ်ရပြီဟု ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အထင်မှားခြင်းများမှ ကင်းဝေးစေမည့် တခုတည်းသော သေချာသည့် နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုဉာဏ်စဉ်များကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် လေ့လာ သိရှိနိုင်ပါသည်- ၁။…

ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်၏ အနှစ်သာရကို လေ့လာရာတွင် စကားလုံးတို့၏ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့် တရားသဘောတို့၏ အမှန်တကယ့်တည်ရှိမှုကို တိကျစွာ ပိုင်းခြားသိမြင်ရန် လွန်စွာအရေးကြီးပါသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ အသုံးအနှုန်းတို့ကို ရောထွေးယူဆမိပါက သာသနာတော်၏ အခြေခံမူများနှင့် လွဲချော်သွားနိုင်ပါသည်။ ၁။ သစ္စာ၏ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့် ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်းလာ အထောက်အထား “သစ္စာ” ဆိုသည်မှာ မဖောက်မပြန်၊ အမြဲမဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော တရားအမှန်ကိုသာ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ တစ်ဖက်တွင် “သမုတိ” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ သဘောတူညီချက်၊ သတ်မှတ်ချက် ပညတ်တစ်ခုပေါ်၌သာ မုသားမဖြစ်ဘဲ မှန်ကန်နေခြင်းကို ဆိုလိုသဖြင့် မူလကတည်းက အမြဲမဖောက်မပြန်မှန်သော “သစ္စာ” တရား၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ထပ်တူမကျနိုင်ပါ။ အဘိဓမ္မာ ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်း၊ သစ္စာပညတ်ပိုင်းကို လေ့လာကြည့်ပါက မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သစ္စာအဖြစ် ပညတ်စွန့်တော်မူထားသော တရားတော်များမှာ သစ္စာလေးပါးသာ ဖြစ်သည်ကို…

ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တရားတော်များတွင် အလွန်ထင်ရှားပြီး လက်တွေ့ကျလှသော လမ်းညွှန်ချက်တစ်ခုမှာ “ဝေဒနာနှင့် တဏှာအကြား မဂ်သွင်းရမည်” (ဝေဒနာနောက်က မဂ်လိုက်ရမည်) ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသဘောတရားကို သေချာစွာ နားလည်နိုင်ရန်အတွက် ခန္ဓာ၏ ဖြစ်စဉ်ကြီးကို ရှင်းပြထားသော “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်” စက်ရဟတ် လည်ပတ်ပုံကို ဦးစွာ လေ့လာကြည့်ရန် လိုအပ်လှပါသည်။ ၁။ အတိတ်အကြောင်းနှင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး (ရှောင်လွှဲ၍မရသော ဖြစ်စဉ်) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို လေ့လာရာတွင် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ဟူ၍ ကာလသုံးပါးဖြင့် ရှုမြင်ရပါသည်။ အတိတ်အကြောင်းတရား: လွန်လေပြီးသော ဘဝများက သစ္စာလေးပါးကို မသိမှု (အဝိဇ္ဇာ) ကြောင့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ဈာန် အစရှိသော ပြုလုပ်မှု (သင်္ခါရ) များကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါသည်။ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား:…