မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အဖိုးတန်ဆုံး အနှစ်သာရမှာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဟူသော အကျင့်တရားပင် ဖြစ်ပါသည်။

ဘုရားရှင် မပွင့်မီကာလများက လူတို့သည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေရာတွင် အစွန်းနှစ်ဖက်သို့ ရောက်ရှိနေခဲ့ကြပါသည်။ အချို့က တဏှာကို အပြတ်ဖြတ်မည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် အလွန်အမင်း နှိပ်စက်သော အကျင့် (အတ္တကိလမထာနုယောဂ) ကို ကျင့်ကြံကြပြီး၊ အချို့ကမူ တဏှာပြည့်ဝသွားလျှင် ပြီးသွားမည် ဟုယူဆကာ ကာမဂုဏ် အာရုံများကို အဆုံးစွန် ခံစားသော အကျင့် (ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ) သို့ ရောက်ရှိသွားကြပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်ပင်လျှင် ဘုရားမဖြစ်မီက ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အလွန်အမင်း နှိပ်စက်သည့် ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကို ကျင့်ကြံခဲ့ဖူးပါသည်။ နောက်ဆုံးတွင်မှ ထိုအစွန်းနှစ်ဖက်သည် လွတ်မြောက်ရာလမ်း မဟုတ်ကြောင်း သိမြင်တော်မူပြီး၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ ခေါ် အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်ဖြင့်သာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့ပါသည်။ ထိုအလယ်အလတ် လမ်းစဉ်မှာ “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး” ပင် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ နှင့် လွဲမှားသော အကျင့်များ

ကျွန်ုပ်တို့ “လူ၊ သတ္တဝါ” ဟု ထင်မှတ်နေသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကြီးသည် တကယ်တော့ ပြုလုပ်သူ၊ ပိုင်ဆိုင်သူ မရှိဘဲ “သူ့သဘောသူ ဆောင်နေခြင်း” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤစက်ရဟတ်ကြီး လည်ပတ်နေရန် အဓိက မောင်းနှင်နေသူများမှာ အမှန်တရား (သစ္စာလေးပါး) ကို မသိသော “အဝိဇ္ဇာ” နှင့် လိုချင်တပ်မက်နေသော “တဏှာ” တို့ပင် ဖြစ်ပါသည်။

အချို့က တရားအားထုတ်ရာတွင် “တဏှာကို သတ်မည်၊ ကိလေသာကို သတ်မည်” ဟုဆိုကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ချုပ်တည်းပြီး ဒုက္ခဝေဒနာ အပြင်းအထန် တက်လာအောင် တမင် ဖန်တီး၍ သည်းခံနေကြပါသည်။ ဤသည်မှာ အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်မှ သွေဖည်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နှိပ်စက်သော အစွန်းဘက်သို့ ရောက်သွားခြင်း ဖြစ်ရာ ကိလေသာ အမှန်တကယ် သေမည် မဟုတ်ပါ။

“ငါ၊ သူတစ်ပါး” ဟု အခိုင်အမာ ထင်မှတ်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး၊ “ငါ အားထုတ်နေသည်၊ ငါ တရားရမည်” ဟူသော အတွေးများ ရှိနေသမျှ “လိုချင်မှု တဏှာ (သမုဒယသစ္စာ)” သည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်မည် မဟုတ်ပါ။ သမုဒယသစ္စာ မချုပ်ငြိမ်းဘဲ၊ ဒုက္ခသစ္စာ ကုန်ဆုံးမည် မဟုတ်သလို၊ လွတ်မြောက်ရာ နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) ကိုလည်း မည်သို့မျှ မျက်မှောက်ပြုနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။

၂။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ၏ အဆင့်ဆင့် ကွဲပြားပုံ

“သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမှန်မြင်ခြင်း)” ဟု ဆိုရာတွင် အဆင့်အတန်း ကွာခြားမှု ရှိပါသည်။

• ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ: “ကောင်းတာလုပ်လျှင် ကောင်းကျိုးရမည်၊ ဆိုးတာလုပ်လျှင် ဆိုးကျိုးရမည်” ဟု ကံနှင့် ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်သော အမြင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအမြင်သည် အပါယ်မကျစေရန် ဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်ပြီး သာသနာပ ကာလများတွင်လည်း ရှိပါသည်။ ၎င်းကို “မဂ္ဂသစ္စာ” တွင် ပါဝင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိဟု ခေါ်ဆို၍ မရပါ။

• ဝိပဿနာ / မဂ် / ဖိုလ် သမ္မာဒိဋ္ဌိ: ဤအမြင်များမှာ ဘုရားသာသနာနှင့် ကြုံကြိုက်ပြီး၊ ဉာဏ်ကြီးသူများ၊ ပါရမီရှင်များသာ ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်သော အမြင့်ဆုံး အမှန်မြင်မှုများ ဖြစ်ပါသည်။ မဂ္ဂသစ္စာတွင် ဤအမြင်များသာ ပါဝင်ပါသည်။

၃။ ခန္ဓာငါးပါး၏ သဘာဝကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွင်းခြင်း

ရူပက္ခန္ဓာ (ရုပ်)၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ (ခံစားမှု)၊ သညာက္ခန္ဓာ (မှတ်သားမှု)၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ (စေ့ဆော်မှု)၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ (သိမှုစိတ်) ဟူသော ခန္ဓာငါးပါးထဲတွင် မည်သည့် ခန္ဓာမျှ ခိုင်မြဲခြင်း မရှိ၊ ပိုင်ဆိုင်သူ မရှိဘဲ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေကြပါသည်။ သို့သော် ထိုခန္ဓာထဲတွင် အမှားအမှန်ကို ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်နိုင်သော သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည့် အစွမ်းသတ္တိများလည်း ပါဝင်နေပါသည်။ ထိုအစွမ်းများကို အသုံးပြု၍ လွတ်မြောက်ရာလမ်းကို ရှာဖွေရမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာမန်အားဖြင့် မျက်စိရှေ့တွင် ရှိနေသော ရုပ်နာမ်ကိုပင် ရုပ်နာမ်ဟု မသိနိုင်ပါ။ သို့သော် ဘုရားရှင်နှင့် အရိယာ ဆရာသမားများ၏ လမ်းညွှန်မှုကို အခြေခံ၍ မိမိကိုယ်တိုင် ခန္ဓာနှင့် တိုက်စစ်ကာ ထိုးထွင်း

သိမြင်မှသာလျှင် (ဝိပဿနာဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဖြင့် လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ

မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ရှေ့မဂ္ဂင်ငါးပါးကို အဓိက အားပြုရပါမည်။

အဆင့် (၁) – ရုပ်နာမ်ကို ကွဲပြားခြင်း (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ): ပထမဆုံး ဆရာသမား၏ ဟောပြောမှုမှတစ်ဆင့် “ခန္ဓာတွင် ငါ၊ သူတစ်ပါး မရှိ၊ ရုပ်နှင့် နာမ်သာ ရှိသည်” ဟု အမှန်အတိုင်း သဘောပေါက်ခြင်းသည် ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ၏ အစပင် ဖြစ်ပါသည်။

အဆင့် (၂) – အကြောင်းအကျိုးကို မြင်ခြင်း: “ရုပ်နာမ်သာ ရှိလျှင် ငါ၊ သူတစ်ပါး ဟူသော အထင်များ အဘယ်ကြောင့် ပေါ်လာသနည်း” ဟူသော သံသယ (ဝီစိကိစ္ဆာ) ကို ဖြေရှင်းရန်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နည်းလမ်းဖြင့် “ရုပ်နာမ်များသည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ အကျိုးဖြစ်ပေါ်လာခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်” ဟု နားလည်ရပါမည်။ (ဤအဆင့်ရောက်လျှင် စူဠသောတာပန် ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ထိုပညတ် အမည်နာမများနောက်သို့ လောဘဖြင့် မလိုက်မိရန် သတိပြုရပါမည်။)

အဆင့် (၃) – ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမှတ်ခြင်း: အသိဉာဏ်ဖြင့် ဒိဋ္ဌိကွာသွားသော်လည်း၊ စိတ်နှင့် သညာထဲတွင် စွဲကပ်နေသော ဒိဋ္ဌိ အကြွင်းအကျန်များကို ဖယ်ရှားရန် “ဖြစ်ပျက်” ကို ရှုရပါမည်။ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သို့မဟုတ် စိတ် တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်ပြီး-

• အမြဲမပြတ် သတိထား စောင့်ကြည့်နေခြင်း – သမ္မာသတိ

• ခိုင်မြဲစွာ စူးစိုက်ထားခြင်း – သမ္မာသမာဓိ

• ထိုသို့ အားထုတ်နေခြင်း – သမ္မာဝါယမ

• ဖြစ်ပျက်နေမှုကို မှန်ကန်စွာ တွေးတော ဆုံးဖြတ်ခြင်း – သမ္မာသင်္ကပ္ပ

• အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း – သမ္မာဒိဋ္ဌိ

ဤရှေ့မဂ္ဂင် ငါးပါးဖြင့် ကြိမ်ဖန်များစွာ အားထုတ်သောအခါ၊ ဓမ္မသဘောတရားများ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေမှုကြီးသည် စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျသော ဆင်းရဲဒုက္ခ (ဒုက္ခသစ္စာ) ကြီးပါလားဟု ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာပါမည်။

နိဂုံး

“အရာရာသည် ငါလုပ်၍ ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ သူ့သဘောသူဆောင်နေသော အနတ္တသာ ဖြစ်သည်” ဟူသော အသိကို လုံးဝ လက်မလွှတ်ပါနှင့်။ ခန္ဓာငါးပါးအပေါ်တွင် မည်သည့် အနှစ်သာရမျှ မရှိကြောင်း ကိုယ်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်လာသောအခါ၊ ထိုခန္ဓာကို လိုချင်သော “တဏှာ” သည် အလိုလို ချုပ်ငြိမ်းသွားပါလိမ့်မည်။ ထိုသို့ တဏှာချုပ်ငြိမ်းပြီး မဂ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားသောအခါမှသာ ဒိဋ္ဌိ နှင့် ဝီစိကိစ္ဆာ တို့သည် အမြစ်ပြတ် သေဆုံးသွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း ရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။