ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်ရာတွင် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သော ရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ သဘောတရားများကို တိကျမှန်ကန်စွာ သိမြင်ထားရန် အလွန် အရေးကြီးလှပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေတတ်ရာ၊ စာရေးသူကိုယ်တိုင် မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်ရှိရန် အဓိက အထောက်အကူပြုခဲ့သော ဓမ္မသင်္ဂဏီ ကျမ်းလာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရှင်းလင်း တင်ပြလိုပါသည်။

၁။ သဏ္ဌာန်ပညတ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ပရမတ်ရုပ်တို့ကို ခွဲခြားခြင်း

အများစု လက်ခံထားသော ‘အဋ္ဌကလာပ်’ ဟူသည့် စကားလုံးမှာ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ဋီကာတွင်သာ တွေ့ရပြီး ကျမ်းရင်းတွင် မပါဝင်သောကြောင့် ဤဆောင်းပါးတွင် ၎င်းကို အခြေမခံပါ။ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ကျမ်းရင်းအရ ရုပ်ကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း နှစ်မျိုး ခွဲခြားလေ့လာနိုင်ပါသည်။

• မြင်အပ်သော ရုပ် (သနိဒဿန ရုပ်)

• မမြင်အပ်သော ရုပ် (အနိဒဿန ရုပ်)

ဤလောကကြီးတွင် အမှန်တကယ် ရှိနေသည်မှာ ပရမတ်တရားဖြစ်သော ဤရုပ်တို့သာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လေထုကြီးသည် “မမြင်အပ်သောရုပ်” ဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် “မြင်အပ်သောရုပ်” နှင့် “မမြင်အပ်သောရုပ်” များ ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဤသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာသောအခါ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ခွေး၊ ကြောင်၊ သစ်ပင် အစရှိသည့် ပုံသဏ္ဌာန် (သဏ္ဌာန်ပညတ်) များသည် ပျောက်ကွယ်သွားပါတော့သည်။ ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ မရှိဘဲ၊ မြင်အပ်သောရုပ်နှင့် မမြင်အပ်သောရုပ်တို့၏ အစုအဝေး သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာပါမည်။ ထိုအခါ ဤရုပ်အစုအဝေးသည် မည်သည့် “သတ္တဝါ” မျှ မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်တရား သက်သက်သာ ဖြစ်သောကြောင့် “ရုပ်သည် အတ္တမဟုတ်၊ အနတ္တသာ ဖြစ်သည်” ဟူသော အဓိကကျသည့် အသိဉာဏ်ကို ရရှိလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ ရုပ်၏ သဘာဝနှင့် နာမ်၏ သဘာဝ ကွဲပြားပုံ

ယောဂီအချို့သည် တရားကို အလွန်အမင်း ချဲ့ထွင် တွေးတောကာ “ရုပ်သည်လည်း ဖြစ်ပျက်၊ နာမ်သည်လည်း ဖြစ်ပျက်၊ ထို့ကြောင့် သင်္ခါရလောကသည် အဖြစ်တရား၊ နိဗ္ဗာန်သည် အရှိတရား” ဟူ၍ ရောထွေး ပြောဆိုတတ်ကြပါသည်။ အမှန်တကယ်တွင် ရုပ်နှင့် နာမ်၏ သဘာဝမှာ မတူညီပါ။

• ရုပ် (ရူပံ): ရုပ်ဆိုသည်မှာ အမြဲတစေ “ဖောက်ပြန် ပျက်စီးတတ်သော သဘော” ရှိ၍ ရုပ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရုပ်သည် နာမ်ကဲ့သို့ ဖျတ်ခနဲ ဖြစ်ပြီး ဖျတ်ခနဲ ပျက်သွားခြင်းမျိုး မဟုတ်ပါ။

ဥပမာ- လူတစ်ယောက် တဖြည်းဖြည်း အိုမင်းရင့်ရော်လာခြင်း၊ ဆံပင်များ၊ လက်သည်း ခြေသည်းများ တဖြည်းဖြည်း ရှည်ထွက်လာခြင်း တို့သည် ရုပ်၏ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးနေသော သဘောများပင် ဖြစ်ပါသည်။ (စာရေးသူသည် စိတ္တာနုပဿနာကိုသာ အဓိက ရှုမှတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သဖြင့် ကာယာနုပဿနာပိုင်းတွင် ဓာတ်ကြီးလေးပါး၏ ဖောက်ပြန်မှုကို ရှုရသည်ဟုသာ ယေဘုယျ သိရှိထားပါသည်။)

• နာမ် (နာမံ): နာမ်တရား (ဥပမာ- စိတ်) သည် ပြင်ပအာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်မိသော အချိန်လေးတွင်သာ ဖျတ်ခနဲ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ ချက်ချင်း ပြန်လည် ပျက်စီးသွားသော “ဖြစ်ပျက်” သဘောသာ ရှိပါသည်။

ထို့ကြောင့် တရားရှုမှတ်ရာတွင် ရုပ်နှင့် နာမ်၏ သဘာဝကို ရောထွေး၍ ရှုမှတ်၍ မရပါ။ ရုပ်ကို ရှုလျှင် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှုကို ရှုရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နာမ်ကို ရှုလျှင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားမှုကိုသာ အဓိကထား ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၃။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာလာ ရုပ်နှင့် နာမ်၏ ဆက်သွယ်ချက်

ရုပ်နှင့် နာမ်သည် သဘာဝချင်း မတူညီသော်လည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြု၍ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေကြပါသည်။ ဤဆက်စပ်ပုံကို ပဋ္ဌာန်းကျမ်းလာ အောက်ပါ ပစ္စည်းတရားများဖြင့် အလွယ်တကူ လေ့လာနိုင်ပါသည်။

၁။ သဟာဇာတ ပစ္စည်း (အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း):

• နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးသည် တစ်ပါးဖြစ်လျှင် ကျန်သုံးပါးပါ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

• ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော၊ အာပေါ ဟူသော မဟာဘုတ် ရုပ်ကြီးလေးပါးသည်လည်း အချင်းချင်း အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ကြပါသည်။

• ပဋိသန္ဓေ တည်စ (ဘဝဖြစ်စ) တွင် နာမ်နှင့် ရုပ်တို့သည် အတူတကွ ပေါင်းစပ် ဖြစ်ပေါ်ကြပါသည်။

၂။ အညမည ပစ္စည်း (အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုခြင်း):

• နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးသည် သုံးချောင်းထောက် ခုံများကဲ့သို့ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုကြပါသည်။

• မဟာဘုတ် ရုပ်ကြီးလေးပါးသည်လည်း အချင်းချင်း အပြန်အလှန် မှီခိုနေကြပါသည်။

၃။ နိဿယ ပစ္စည်း (မှီရာသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း):

• ဤပစ္စည်းသည် ရုပ်နှင့် နာမ်၏ ဆက်စပ်မှုကို အထင်ရှားဆုံး ပြသပါသည်။

• ဥပမာအားဖြင့် မျက်စိအကြည်ရုပ် သည် ၎င်းကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော မြင်သိစိတ် အတွက် မှီခိုရာ နေရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုပါသည်။

• ထိုနည်းတူစွာ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ် အကြည်ရုပ်တို့သည်လည်း ကြားသိစိတ်၊ နံသိစိတ်၊ အရသာသိစိတ်၊ ထိသိစိတ် တို့အတွက် မှီခိုရာများ ဖြစ်ကြပါသည်။

• နှလုံးသွေးရုပ် သည်လည်း စိတ်ကူးကြံစည်မှု (မနောကံ) စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် အဓိက မှီခိုရာ အဖြစ် ကျေးဇူးပြုပေးပါသည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော် ရုပ်တရားရော နာမ်တရားပါ အားလုံးသည် “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ” ဟူသော ဒေသနာတော်နှင့်အညီ “မမြဲခြင်း” ဟူသော သဘောတရားတွင် တူညီကြပါသည်။ သို့သော် သဘာဝအရ ရုပ်သည် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော သဘောဖြစ်ပြီး၊ နာမ်သည် ချက်ချင်းဖြစ်ကာ ချက်ချင်းပျက်စီးသော ဖြစ်ပျက်သဘော ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့ ရုပ်နှင့် နာမ်၏ ပရမတ္ထ သဘာဝများကို တိကျစွာ ခွဲခြား သိမြင်နိုင်မှသာလျှင်၊ အစိုးမရသော (အနတ္တ) သဘောကို ရှင်းလင်းစွာ သဘောပေါက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤမှန်ကန်သော အသိဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ရှုမှတ် ပွားများသွားမည် ဆိုပါက လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဟူသော ရည်မှန်းချက်ကြီး အမြန်ဆုံး အောင်မြင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။