မိတ်ဆွေ… တရားစထိုင်ပြီဆိုတာနဲ့ ယောဂီတော်တော်များများရဲ့ ခေါင်းထဲမှာ ပထမဆုံး ဝင်လာတဲ့ မျှော်လင့်ချက်က “ငါ့စိတ်တွေ ငြိမ်သက်သွားရမယ်၊ ပူလောင်မှုတွေ ကင်းပြီး အေးချမ်းသွားရမယ်” ဆိုတာပါပဲ။ တရားစခန်းတွေ သွားတယ်၊ ရိပ်သာတွေ ဝင်တယ် ဆိုတာဟာလည်း ဒီလို ငြိမ်သက်အေးချမ်းမှုကို လိုချင်လို့ သွားကြတာ များပါတယ်။ဒါပေမဲ့ တကယ့် အရှိတရားကို ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောရရင်… ခင်ဗျားဟာ အဲဒီ “အေးချမ်းမှုကို မက်မောတဲ့စိတ်” နဲ့ တရားထိုင်ခုံပေါ်မှာ ထိုင်နေသရွေ့၊ ခင်ဗျား လိုချင်တဲ့ လွတ်မြောက်မှု၊ ခင်ဗျား လိုချင်တဲ့ တရားအစစ်ကို ဘယ်တော့မှ တွေ့နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေတယ်လို့ ထင်နေပေမယ့် တကယ်တမ်းကျတော့ “သမထ ထောင်ချောက်” ထဲမှာ ပိတ်မိနေတဲ့ အလွဲကြီး တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ဒီဆောင်းပါးမှာ…

“ပညာ” ဆိုတာကို အလွယ်ဆုံး အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ရရင်- ကိစ္စရပ် တစ်ခုခု ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ အဲဒီလို ဖြစ်ရခြင်းရဲ့ “အကြောင်းရင်းမှန်ကို ထိုးထွင်း သိမြင်တဲ့ ဉာဏ်” လို့ပဲ ဆိုရပါမယ်။လောကကြီးမှာ ဒီလို မှန်ကန်တဲ့ အကြောင်းတရားကို သိတဲ့ ‘ပညာ’ ထက် အရေးကြီးတာ ဘာမှ မရှိပါဘူး။ သံသရာထဲမှာ လည်ပတ်နေရတဲ့ အချိန်မှာ ရရှိတဲ့ အကောင်း၊ အဆိုး ရလဒ်တွေကစလို့၊ နောက်ဆုံး သံသရာမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ခြင်း အထိ အရာရာကို ‘ပညာ’ ကသာ ဦးဆောင်သွားတာပါ။ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုဟာ “ကံ” ကို အလွန် အားကိုးကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် “အဲဒီ ကံဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဖြစ်လာရတာလဲ” လို့ မေးလိုက်ရင် သေချာ…

“မောဟ” ဆိုတာ အရှိကို အရှိအတိုင်း မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားတတ်တဲ့ သဘောတရားပါ။ ရိုးရိုးလေး ပြောရရင်တော့ မျက်စိဖွင့်လျက်သားနဲ့ အမှန်ကို မမြင်ရတဲ့ “ကြောင်တောင်ကန်း” ရောဂါဆိုးကြီးပါပဲ။ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ တကယ့် အစစ်အမှန် အရှိတရားကို မောဟက ဘယ်လို ဖုံးကွယ်ထားသလဲ ဆိုတာ ကြည့်ရအောင်။၁။ အနိစ္စကို “နိစ္စ (မြဲတယ်)” ဟု ထင်အောင် လှည့်စားခြင်းရုပ်နာမ်ရဲ့ သဘာဝအမှန်ဟာ “အနိစ္စ” ပါ။ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မောဟက “စောစောက ရုပ်နာမ်နဲ့ အခု ရုပ်နာမ် အတူတူပဲ၊ ငါပဲ၊ ခိုင်မြဲတယ်” လို့ ထင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားပါတယ်။ဥပမာ- အခု ဒီစာကို ဖတ်နေတဲ့ အချိန်လေးမှာတင် မျက်စိနဲ့ စာလုံးတွေ ထိတိုက်မိလို့ (ဒွါရ…

မိတ်ဆွေ… ဝိပဿနာအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုတွေကို ရှုမှတ်ရာကနေ၊ စိတ်ကိုရှုမှတ်တဲ့ စိတ္တာနုပဿနာကို ကူးပြောင်းလာတဲ့အခါ ယောဂီတော်တော်များများဟာ အလွန်သိမ်မွေ့တဲ့ ထောင်ချောက်တစ်ခုထဲကို ကျသွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ အရှုခံ အာရုံတွေကိုတော့ ဖြစ်ပျက်မြင်ပါရဲ့၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို လိုက်ရှုနေတဲ့၊ သိနေတဲ့ ရှုဉာဏ်ကိုကျတော့ “ငါ ရှုနေတယ်၊ ငါ သိနေတယ်” ဆိုပြီး “ရှုမှတ်နေတဲ့ ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးနဲ့ ပိတ်မိသွားတတ်တာပါပဲ။ဒီစာမျက်နှာရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ စိတ်သက်သာရာရစေမယ့် အားပေးစကားတွေ ပြောဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ “အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်ဖို့” ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာ တစ်ခုတည်းကိုသာ ဆွေးနွေးမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးမှာ “ရှုနေတဲ့ ငါ” ဆိုတာ တကယ်မရှိဘဲ၊ စိတ်တွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာကလွဲပြီး ဘာမှမရှိဘူး ဆိုတဲ့…

“အလုံးစုံသော ဓမ္မ (တရား) တို့သည် အနတ္တ ဖြစ်သည်” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ဗုဒ္ဓအဆုံးအမရဲ့ အနှစ်သာရ အပြည့်ဝဆုံး စကားရပ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ကြည့်ရင်-သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ: အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပြုပြင်ထားသော တရား (သင်္ခါရ) မှန်သမျှဟာ မမြဲဘူး (ပျက်စီးတယ်)။သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ: အဲဒီ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခ သက်သက်ပဲ လို့ ဟောပါတယ်။ဒီနှစ်ပါးမှာတင် “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ မရှိဘူး။ အသက်ဇီဝ မရှိဘူး။ ရုပ်နဲ့ နာမ် သင်္ခါရ တရားတွေ သက်သက်သာ” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် အပြည့်အဝ ပါဝင်ပြီးသားပါ။ဒါပေမယ့် တတိယ လက္ခဏာဖြစ်တဲ့ “သဗ္ဗေ…

ဝိပဿနားထုတ်နေကြတဲ့ ယောဂီတွေထဲမှာ အများဆုံး ကြုံတွေ့ရပြီး၊ အကြာဆုံး ပိတ်မိနေတတ်တဲ့ ထောင်ချောက်ကြီး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တရားထိုင်ခုံပေါ် ရောက်ပြီဆိုတာနဲ့ “ငါ့စိတ် ငြိမ်ရမယ်၊ အတွေးတွေ ရပ်သွားရမယ်” လို့ အတင်းအဓမ္မ ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ ပြဿနာပါပဲ။တကယ်တော့ အဲဒီ “ငါ့စိတ်” ဆိုတဲ့ အစွဲနဲ့ ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ လောဘဟာ တရားရိပ်သာတွေ၊ တရားထိုင်ခုံတွေပေါ်က အကြီးမားဆုံးသော “အတ္တ” ဆိုတာကို ယောဂီအများစု သတိမထားမိကြပါဘူး။ ဒီဆောင်းပါးမှာ စိတ်ကို ငြိမ်အောင် အတင်းချုပ်ကိုင်နေတဲ့ ယောဂီတွေရဲ့ အလွဲကို ထောက်ပြပြီး၊ အနတ္တသဘောကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့်မြင်အောင် ဘယ်လို ရှုမှတ်ရမလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ကျကျ ရှင်းပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။၁။ “ငါ့စိတ် ငြိမ်ရမည်” ဆိုသော အတ္တ၏ လှည့်စားမှုတရားစထိုင်ပြီ ဆိုတာနဲ့…

သံသရာရဲ့ အစ ဆိုတာ ဘယ်တုန်းက စခဲ့သလဲလို့ ရှာဖွေကြည့်ရင်၊ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးနဲ့ ရှာတာတောင် အချိန်မလောက်နိုင်အောင် အလွန် ရှည်ကြာလွန်းလှပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလောကကြီးမှာ တကယ်တမ်း ရှိနေတဲ့ အရှိတရားကတော့ လေးပါးတည်းသာ ရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ (စိတ်၊ စေတသိတ်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန်) တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။သင်္ခတ နှင့် အသင်္ခတ (ပြုပြင်ထားသော တရားနှင့် မပြုပြင်သော တရား)ဒီတရား လေးပါးထဲမှာ-စိတ်၊ စေတသိတ်၊ ရုပ်: သူတို့က အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ အကြောင်းမကင်းတဲ့ တရား (သင်္ခါရတရား) တွေပါ။ ပြုပြင်ဖန်တီးထားတဲ့ ‘သင်္ခတတရား’ တွေ ဖြစ်လို့ အမြဲ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ အမြဲ ပျက်စီးနေတဲ့အတွက် “အနိစ္စ” လက္ခဏာ ရှိသလို၊ စက်ဆုပ်စရာကောင်းပြီး…

ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ယောဂီများအတွက် မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အမြဲတမ်းလိုလို ကြုံတွေ့နေရပြီး၊ အလွယ်တကူ ကျရှုံးသွားတတ်တဲ့ အရာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ခံစားချက်တစ်ခုခု၊ အထူးသဖြင့် မကျေနပ်မှု ဒါမှမဟုတ် ဒေါသတစ်ခုခု ပေါ်လာတဲ့အခါ ချက်ချင်းဆိုသလို “ငါ စိတ်တိုတယ်” ဆိုပြီး အဲဒီခံစားချက်ကို ပိုင်ရှင်လုပ်လိုက်တဲ့ အကျင့်ဆိုးကြီးပါပဲ။ကျွန်တော်တို့ ဒီနေရာမှာ ဆွေးနွေးမှာက စိတ်သက်သာရာရစေမယ့် အားပေးစကားတွေ၊ ဒေါသကို ဘယ်လို မျိုသိပ်ရမယ် ဆိုတဲ့ လောကီ နည်းလမ်းတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်ဖို့၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ “ငါ” ဆိုတာ တကယ်မရှိဘဲ ရုပ်နဲ့ နာမ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်နေမှု သက်သက်ပဲ ရှိတယ်ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့်မြင်ပြီး၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်အစွဲကြီး ပြုတ်ကျသွားအောင် နေ့စဉ်…

“သစ္စာ” ဆိုတာ အမှန်တရားပါ။ အဲဒီအထဲမှာမှ ဘယ်တော့မှ မဖောက်ပြန်၊ ဘယ်တော့မှ မမှားယွင်းတဲ့ အလွန်လေးနက်တဲ့ အကြွင်းမဲ့ အမှန်တရားကိုမှ “သစ္စာထိုက်တဲ့ အမှန်တရား (အရိယသစ္စာ)” လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဓမ္မစကြာ တရားဦးမှာ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ ဆိုတဲ့ သစ္စာလေးပါးကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တော်တော်များများ ကြားဖူး သိထားကြမှာပါ။ဒါပေမယ့် “ဒုက္ခသစ္စာဆိုတာ ဘာလဲ” လို့ မေးရင်၊ “ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာက ဒုက္ခသစ္စာပေါ့” လို့ နှုတ်ကနေ အလွယ်တကူ ဖြေလိုက်ကြမှာပါပဲ။ တကယ်တမ်း ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် နင့်နင့်နဲနဲ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သဘောပေါက်ဖို့ဆိုတာ အလွန် ခဲယဉ်းလှပါတယ်။ ကျနော့်အတွက်တော့ ဒီ ‘ဒုက္ခသစ္စာ’ အစစ်အမှန်ကြီးကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်ဖို့…

“စိတ်သည် လောကကြီးကို ဆောင်ထား၏” ဆိုတဲ့ စကားဟာ အင်မတန် မှန်ကန်နက်နဲတဲ့ ပရမတ္ထသစ္စာ စကားရပ်ပါပဲ။တကယ့် အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ ဘယ်သူ၊ ဘယ်ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘဲ၊ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ “ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး” သက်သက်သာ ရှိပါတယ်။ ဒါကို သတိထားကြည့်ရင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တွေ့နိုင်ပေမယ့်၊ လူတွေဟာ ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေအပေါ်မှာ-“ဒါကတော့ ငါပဲ၊ ဒါကတော့ သူပဲ” လို့ မှတ်သားမှု (သညာ) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။“ဒါကို ငါလုပ်တာ၊ သူလုပ်တာ” လို့ ပြုလုပ်စေ့ဆော်မှု (သင်္ခါရ) အပေါ်မှာ အယူမှားကြတယ်။“ငါ ခံစားရတယ်၊ သူ ခံစားရတယ်” လို့ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) အပေါ်မှာ…