လူသားတွေဟာ အစုအဝေးနဲ့ နေထိုင်ကြတဲ့အခါမှာ “ယဉ်ကျေးမှု” ဆိုတဲ့ အရာတစ်ခုက ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ အပြင်ပန်းကြည့်ရင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုတာ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စားသောက်မှုပုံစံ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တော့ ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်အစဉ် ကနေ စတင်တာပါ။ ဝိပဿနာရှုထောင့်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ မူလဇစ်မြစ်ကို ဒီလိုလေး မြင်နိုင်ပါတယ်-၁။ မနောကံရဲ့ စတင်ခြင်းဘယ်လိုယဉ်ကျေးမှုမျိုးမဆို မပေါ်ပေါက်သေးခင်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ “အကြံအစည်” ကနေ စပါတယ်။ ကောင်းတဲ့အကြံ၊ ဆိုးတဲ့အကြံဆိုတာတွေဟာ စိတ်ထဲမှာ အရင်ဖြစ်ပေါ်ပြီးမှ နှုတ်ကနေ ထွက်ဆိုတာ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အမူအရာနဲ့ ပြုမူတာတွေကနေတစ်ဆင့် အများနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ဓလေ့၊ ထုံးတမ်း၊ ယဉ်ကျေးမှုတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတာပါ။ ဒါကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အစဟာ မြင်သာထင်သာမရှိတဲ့ မနောကံ (စိတ်အကြံ) ကနေ စတယ်လို့…

ကျွန်တော်တို့ ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ကြတဲ့ ယောဂီတွေ၊ ဓမ္မမိတ်ဆွေတွေကြားမှာ “ရုပ်” (Rupa) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားစရာတွေ၊ ရှုပ်ထွေးနေတာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ရုပ်ကို ဘယ်လိုရှုရမလဲ၊ ရုပ်ဆိုတာ ဘာလဲ၊ သဏ္ဍာန်ပညတ် ပျောက်အောင် ရှုဆိုတာ ဘာကို ပြောတာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေပါ။ဒီကိစ္စက အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ရုပ်ကို အမှန်အတိုင်း မသိရင်၊ ရုပ်အပေါ်ထားတဲ့ အယူအဆ လွဲနေရင် ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ပြုတ်ဖို့ ခဲယဉ်းလို့ပါပဲ။ ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်လည်း တရားစအားထုတ်ကာစက ဒီပြဿနာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရဖူးတယ်။ စာအုပ်တွေ ဖတ်လိုက်၊ တရားတွေ နာလိုက်နဲ့ လမ်းပျောက်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့တော့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်တွေ့ အတွေ့အကြုံနဲ့ ပိဋကတ်တော် (ပါဠိတော်)…

မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ကို မေးခွန်းတစ်ခု မေးချင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်တာ ဘာဖြစ်ချင်လို့လဲ။ တော်တော်များများက ဖြေကြလိမ့်မယ်။ “လူကောင်းသူကောင်း ဖြစ်ချင်လို့ပါ”၊ “ယဉ်ကျေးလိမ္မာတဲ့သူ ဖြစ်ချင်လို့ပါ”၊ “သေရင် ကောင်းရာမွန်ရာ ရောက်ချင်လို့ပါ” တဲ့။ဒီအဖြေတွေဟာ မှားသလားဆိုတော့… မမှားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “မပြည့်စုံပါဘူး”။ ပြောရရင် ဗုဒ္ဓရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လွဲနေပါတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူလာတာဟာ ခင်ဗျားတို့ကို “လူကောင်း” တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ကို “လူမှန်” (သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသူ) တွေ ဖြစ်လာစေဖို့ပါ။ဘာကြောင့် ကျွန်တော် ဒီလိုပြောရတာလဲ။ “လူကောင်း” နဲ့ “လူမှန်” ဘာကွာသလဲ။ ဒီအကြောင်းကို ဒီနေ့ ညနေခင်းမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်ကြရအောင်။၁။ “လူကောင်း” ဆိုတာ ရွှေချထားတဲ့…

မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အယူအဆတွေကို ခွဲစိတ်ခန်း ဝင်ရပါလိမ့်မယ်။ နည်းနည်းတော့ နာမယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအနာပျောက်မှ ခင်ဗျားတို့ သံသရာက လွတ်မှာမို့ သည်းခံပြီး ဖတ်ပေးပါ။ကျွန်တော်တို့ မြန်မာလူမျိုးတွေ ဘုန်းကြီးကျောင်းသွားကြတယ်။ လှူကြ၊ တန်းကြတယ်။ ကုသိုလ်လုပ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျားတို့ မသိတာတစ်ခု ရှိတယ်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်းဟာ “နိဗ္ဗာန်” ကို ပို့ပေးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တချို့သော ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေက ခင်ဗျားတို့ကို “သံသရာထောင်ကြီး” ထဲမှာ သက်တောင့်သက်သာ နေတတ်အောင် သင်ပေးနေတဲ့ “ထောင်ပိုင်တွေ” ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။အမျိုးအစား (၁) – ခင်ဗျားကို သတ်မယ့် “ထုံဆေး” ကျောင်းများပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောကြကြေးဗျာ။ ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ခုကို ရောက်သွားတယ်။ ဆရာတော်က ဟောတယ်။ “စိတ်ချမ်းသာအောင်နေပါ၊ ဒေါသ မထွက်ပါနဲ့၊ အလှူရေစက်…

ယနေ့ခေတ်ဟာ သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ အထွန်းကားဆုံး ခေတ်လို့ ဆိုရပါမယ်။ လူတွေဟာ အရင်က နတ်ဘုရားတွေ ဖန်ဆင်းတယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့တဲ့ အရာတွေကို သိပ္ပံနည်းကျ အဖြေထုတ်နိုင်လာကြပြီ။ အဏုမြူဗုံးတွေ လုပ်နိုင်လာတယ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ် ယာဉ်တွေ လွှတ်နိုင်လာတယ်၊ လူသားရဲ့ မျိုးဗီဇ (DNA) ကိုတောင် ပြုပြင်နိုင်လာကြပြီ။ ဒါကြောင့် လူအတော်များများက သိပ္ပံပညာဟာ အရာရာကို သိနိုင်တယ်၊ သိပ္ပံပညာကသာ အမှန်တရားလို့ ယူဆလာကြတယ်။ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် တစ်ခုတော့ အပြတ်ပြောရဲတယ်။ သိပ္ပံပညာ ဘယ်လောက်ပဲ တိုးတက်တိုးတက်၊ ဘယ်တော့မှ လိုက်မမီနိုင်တဲ့၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ မျက်စိလည်နေတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့တဲ့ “အနတ္တ” (Non-Self) သဘောတရားပါပဲ။ သိပ္ပံပညာက “ရုပ်” (Matter) ကို အတော်လေး သိနေပြီလို့…

နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒ ဉာဏ်လို့ခေါ်တဲ့ ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြားသိသော ဉာဏ် ရပြီးတဲ့အခါမှာ ဆက်ပြီးကြိုးစား ရမှာကတော့ အကြောင်းအကျိုးကို သိမ်းဆည်းသိသော ဉာဏ်လို့ခေါ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့က တရားအားထုတ် တဲ့အခါမှာ အရေးကြီးဆုံး ကတော့ သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ ဆိုတဲ့အတိုင်း ရိုးသားဖို့ အထူးရိုးသား ဖို့ပါပဲ။ ဆိုလို တာက ရုပ်နာမ်နဲ့ ပါတ်သက်လို့ ကိုယ်ဘယ်နေရာမှာ စိတ်မရှင်းဘူးလဲ ဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် အရိုးသားဆုံး စစ်ဆေးဖို့လိုပါတယ်။ အနတ္တ ဆိုတဲ့အတိုင်း န အတ္တ၊ အတ္တဆိုတာမရှိ၊ တနည်းအားဖြင့် ကိုယ်လို့ ငါလို့ သိထားတဲ့ ကိစ္စဟာ အမှားကြီး ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို နားလည်အောင် ကြိုးစားရပါတယ်။ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ကိုသိသော…

လူဆိုတာ “ရယူပိုင်ဆိုင်ဖို့” ရှင်သန်ကြသူတွေပါ။ ဥစ္စာ၊ ရာထူး၊ ဂုဏ်တွေကို စုဆောင်းကြတယ်။ ဒါက လူ့သဘာဝပါ။ရဟန်းဆိုတာကတော့ “စွန့်လွှတ်ဖို့” ရှင်သန်ရမယ့်သူတွေပါ။ အိမ်ရာ၊ ဆွေမျိုး၊ ဂုဏ်ဒြပ် အားလုံးကို စွန့်ခွာခဲ့သူတွေပါ။ဒါပေမယ့် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတာက… ယနေ့ခေတ် ရဟန်းလောကဟာ လူတွေလိုချင်တဲ့ “ဂုဏ်” (ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူး၊ ကျောင်းတိုက်) တွေကိုပဲ လိုက်လံစုဆောင်းနေကြတာ တွေ့ရပါတယ်။လူလိုချင်တာကို ရဟန်းက လိုက်ရှာနေရင် သံသရာက ဘယ်တော့မှ လွတ်မြောက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ရဟန်းစစ်ရင်… “ဂုဏ်” ကို မရှာပါနဲ့၊ “လွတ်မြောက်မှု” ကိုပဲ ရှာပါ။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်တွင် ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ ထိုကျမ်း၌ ပညတ်တော်မူခြင်း (၆) ပါးကို ပြဆိုရာတွင် “သစ္စာပညတ်” အပိုင်း၌ ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ မဂ္ဂ၊ နိရောဓ ဟူသော သစ္စာလေးပါးကိုသာ အတိအလင်း ပြဆိုထားပါသည်။ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် တွင်ကျယ်စွာ သုံးနှုန်းနေကြသော “သမုတိသစ္စာ” နှင့် “ပရမတ္တသစ္စာ” ဟူသော အသုံးအနှုန်းများသည် မူရင်းကျမ်းဂန်လာ သစ္စာပညတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိရုံမျှမက၊ တရားဓမ္မ၏ အနှစ်သာရကို လွဲချော်စေသော အသုံးအနှုန်းများဖြစ်ကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ပြကန့်ကွက်ရန် လိုအပ်လာပါသည်။သစ္စာပညတ်တွင် မပါဝင်သော သမုတိနှင့် ပရမတ်ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် “သစ္စာ” ဟု အမည်တပ်၍ ပညတ်တော်မူခဲ့သည်မှာ သစ္စာလေးပါးသာ ရှိပါသည်။ ထိုနေရာတွင် သမုတိကို သစ္စာဟုလည်းကောင်း၊ ပရမတ်ကို သစ္စာဟုလည်းကောင်း…

မိတ်ဆွေ… မှန်ရှေ့ရောက်ရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ကြည့်ပြီး “ဒါ ငါပဲ” လို့ တွေးဖူးမှာပါ။ နာမည်တစ်ခု ခေါ်လိုက်ရင် “ငါ့ကို ခေါ်တာပဲ” လို့ ထူးလိုက်မှာပါ။ တစ်ခုခု လုပ်ချင်ရင် “ငါ လုပ်ချင်တာပဲ” လို့ ဆုံးဖြတ်မိမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် မေးခွန်းတစ်ခု မေးမယ်။ တကယ်ရော ခင်ဗျားမှာ “ငါ” (Atta) ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် ရှိရဲ့လား။ ဒါကို အဖြေထုတ်ဖို့အတွက် ရှေးဦးစွာ “ငါ” (Self) ဆိုတာ ဘာလဲလို့ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ကြည့်ရအောင်။ တကယ်လို့ “ငါ” ဆိုတာ အစစ်အမှန် ရှိတယ်ဆိုရင်… အဲဒီ “ငါ” ဟာ အောက်ပါ အရည်အချင်းတွေနဲ့ ပြည့်စုံရပါမယ်။ ၁။ ကိုယ်တိုင် သွားနိုင် လာနိုင်ရမယ်။…

(သို့မဟုတ်) ပညတ်လောကထဲက ပရမတ်လူသား မိတ်ဆွေ… ခင်ဗျား မနက်မိုးလင်းလို့ မျက်လုံးဖွင့်ကြည့်လိုက်တာနဲ့ ဘာကို မြင်ရသလဲ။ ဇနီးမယားကို မြင်ရမယ်၊ သားသမီးကို မြင်ရမယ်၊ အိမ်ရာ တိုက်တာ ကား တွေကို မြင်ရမယ်။ မှန်ကို ကြည့်လိုက်ရင် “ငါ” ကို မြင်ရမယ်။ လမ်းမပေါ်ထွက်လိုက်ရင် လူတွေ၊ ခွေးတွေ၊ တိုက်တာအဆောက်အဦးတွေကို မြင်ရမယ်။ ခင်ဗျား မြင်နေရတဲ့ အမြင်ဟာ “အမှန်” လား။ ကျနော် ရဲရဲကြီး ပြောရဲတယ်။ ခင်ဗျား မြင်နေရတာတွေ အကုန်လုံးဟာ “အမှား” တွေချည်းပါပဲ။ ခင်ဗျား မျက်လုံးက မြင်တာကို ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်က ဘာသာပြန်လိုက်တဲ့ အမြင်ကို ပြောတာ။ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်က မျက်စိနဲ့ အဆင်းတိုက်လို့…