ရဟန်းတော်များ၏ သာသနာ့ဘောင် နေ့စဉ်ဘဝတွင် တောရကျောင်း၌ တစ်ပါးတည်း အမြဲတမ်း ပုန်းအောင်းနေထိုင်၍ မရနိုင်ဘဲ၊ သာသနာကို ထောက်ပံ့နေကြသော ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများ၊ ဧည့်သည်တော်များနှင့် မလွဲမသွေ တွေ့ဆုံဆက်ဆံကြရပါသည်။ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည်များကို ရဟန်းတို့၏ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှု (ပဋိသန္ထာရ) အရ နွေးထွေးစွာ ဆီးကြိုနှုတ်ဆက်ရခြင်း၊ ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေးစသည်တို့ကို မေးမြန်းပြောဆိုရခြင်းသည် လောကဝတ်အရ ပြုလုပ်ရမည့် တာဝန်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော်လည်း ထိုသို့ လောကဝတ်စကားများ ပြောဆိုနေချိန်၊ ဒကာ ဒကာမများ လျှောက်ထားသည့် သူတို့၏ စီးပွားရေး၊ သားသမီးရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လောကီရေးရာ အရှုပ်အထွေးများကို နားထောင်ပေးနေရချိန်သည် ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ သတိလွတ်ပြီး လောကီအာရုံများနောက်သို့ အမှတ်တမဲ့ လိုက်ပါမျောသွင်းသွားတတ်သော အလွန်အန္တရာယ်ကြီးသည့် အချိန်အခိုက်အတန့် ဖြစ်ပါသည်။ စကားပြောနေရင်း သမာဓိများ ပြိုကျကာ၊ သူတို့၏ ဇာတ်လမ်းများထဲသို့ စိတ်က အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်သွားတတ်ပါသည်။

စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤကဲ့သို့ ဧည့်သည်များနှင့် စကားပြောဆိုရချိန်ကို သမာဓိပျက်စေသော အနှောင့်အယှက်တစ်ခုအဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ သတိလွတ်ခံရမည့် အချိန်အဖြစ် သော်လည်းကောင်း မသတ်မှတ်ဘဲ၊ ထိုစကားဝိုင်းအတွင်း လွင့်မျောသွားတတ်သော “စိတ်” ကို မိမိ၏ “ငါ” ဟူသော အတ္တစွဲကို ဖြိုခွင်းရန်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်စေရန်အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ပြင်ပဇာတ်လမ်းမှသည် အတွင်းစိတ်၏ လွင့်မျောမှုဆီသို့ ဉာဏ်ကို လှည့်ခြင်း (ပျံ့လွင့်မှုကို ဖမ်းယူခြင်း)

ဧည့်သည် ဒကာ၊ ဒကာမများက သူတို့၏ လောကီရေးရာ အကြောင်းအရာများကို စတင် လျှောက်ထားလာသောအခါ၊ သာမန်အားဖြင့် ရဟန်း၏ စိတ်သည် ထိုစကားများ၏ “အဓိပ္ပာယ် (ဇာတ်လမ်း – Content)” နောက်သို့ အပြည့်အဝ ပြေးထွက်သွားတတ်ပါသည်။ သူတို့၏ အောင်မြင်မှုများကို ကြားလျှင် လိုက်ပါဝမ်းသာပေးခြင်း၊ သူတို့၏ အခက်အခဲများကို ကြားလျှင် လိုက်ပါ စိတ်မကောင်းဖြစ်ပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ် လောကရေးရာများကို မိမိကပါ ဝင်ရောက် ဆွေးနွေး အကြံပေးခြင်းများ ပြုလုပ်မိတတ်ပါသည်။

ထိုအချိန်တွင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်နေသော ရဟန်းသည် ဇာတ်လမ်းနောက်သို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားဘဲ၊ မိမိသန္တာန်၌ ဧည့်သည်၏ စကားကြောင့် လှုပ်ခတ်မျောပါသွားသော ထို “လွင့်စင်နေသောစိတ်၊ သတိလွတ်နေသောစိတ်” ဆီသို့ ဉာဏ်ကို ချက်ချင်း နောက်ပြန်လှည့်၍ ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။

“သြော်… လောကဝတ်စကားတွေနောက်ကို လိုက်ပါ မျောသွင်းသွားတဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား… သူတို့ရဲ့ လောကီဇာတ်လမ်းထဲကို ရောက်သွားတဲ့ ဥဒ္ဓစ္စ (ပျံ့လွင့်မှု) စိတ်ကလေး ဝင်လာပါလား” ဟု မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားလွင့်မျောမှုကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ချက်ချင်း သိလိုက်ရပါမည်။ ပြောနေသော စကားအကြောင်းအရာ (ပညတ်) ကို ခဏဘေးဖယ်ထားပြီး၊ မိမိရင်ဘတ်ထဲမှ တုံ့ပြန်လိုက်သော စိတ်၏ အခြေအနေ (ပရမတ်) ကို ကွဲကွဲပြားပြား မြင်အောင် ကြည့်ခြင်းသည် ဧည့်ခန်းကို တရားရိပ်သာအဖြစ် ပြောင်းလဲမည့် စိတ္တာနုပဿနာ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ပထမခြေလှမ်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “လောကီအာရုံနောက် မျောပါသွားသောစိတ်” ပေါ်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်ကြီးသည် အလိုလိုနေရင်း လွတ်လပ်စွာ ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုမျောပါသွားသော စိတ်များသည် တိကျလှသော “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ပြင်ပမှ လာသော ဧည့်သည်၏ စကားသံ (သဒ္ဒါရုံ – အကြောင်းတရား) သည် နားအကြည် (သောတဒွါရ) နှင့် တိုက်ခိုက်မိသောကြောင့် ကြားသိစိတ် (သောတဝိဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

ထိုအသံကို ကြားပြီးနောက် လူမှုရေးအရ “ဤသို့ ပြန်ပြောမှ ယဉ်ကျေးသည်၊ ဤသို့ တုံ့ပြန်မှ ဒကာ၊ ဒကာမများ ကျေနပ်မည်” ဟု အတိတ်က မှတ်သားထားခဲ့သော လောကဝတ် မှတ်ဉာဏ် (သညာ – အကြောင်းတရား) ဝင်ရောက်လာပါသည်။

ထိုအာရုံအပေါ်တွင် သတိဖြင့် မထိန်းချုပ်နိုင်ဘဲ၊ လောကီရေးရာများအပေါ် ငုပ်လျှိုးနေသော စိတ်ဝင်စားမှု (လောဘ) သို့မဟုတ် ဖော်ရွေသော ဆရာတော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံလိုသော သိမ်မွေ့သည့် အတ္တကို ရှေ့တန်းတင်ကာ မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းလိုက်မှု (အယောနိသော မနသိကာရ – အကြောင်းတရား) ပါဝင်လာပါသည်။

ဤအကြောင်းတရားများ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာလျှင်၊ သတိလွတ်ကာ ဇာတ်လမ်းထဲသို့ လွင့်စင်သွားသည့် “ဥဒ္ဓစ္စယှဉ်သော မနောဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ မိမိသည် ထိုအချိန်တွင် ဝင်သက်ထွက်သက်အပေါ် သတိကပ်ထားမှု အလွန်အားကောင်းနေလျှင်၊ ဤသို့ ဇာတ်လမ်းထဲ မျောပါသွားမည့်စိတ် ဖြစ်လာမည် မဟုတ်ပါ။ ဤသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ဤမျောပါသွားမှု ဆိုသည်မှာ ခိုင်မာသော အရာကြီး မဟုတ်ဘဲ၊ အသံ၊ သညာနှင့် အယောနိသော မနသိကာရတို့ ဆုံစည်းမှုကြောင့် ပေါ်လာပြီး လျင်မြန်စွာ ချုပ်ပျောက်သွားမည့် “နာမ်ဓမ္မ” အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုဧည့်သည်များနှင့် စကားပြောဆိုဆက်ဆံနေသော အချိန်အခိုက်အတန့်အတွင်း၌ “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “သူ” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာမန်အားဖြင့် “ငါက ဧည့်ခံနေတယ်၊ ငါက သူတို့ကို အကြံဉာဏ်ပေးနေတယ်၊ သူတို့က ငါ့ကို လာလျှောက်နေကြတယ်” ဟု မိမိကိုယ်ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် အခိုင်အမာ စွဲလမ်းနေတတ်ပါသည်။ သို့သော် တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးခွဲကြည့်သောအခါ ဧည့်သည်ဆိုသည်မှာ “ရုပ်နာမ်အစုအဝေး” သက်သက် ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့ထံမှ ထွက်လာသော အသံမှာလည်း “သဒ္ဒရုပ်” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအသံကို ကြားပြီး ပြန်လည်ပြောဆိုနေသောအရာမှာလည်း စိတ်၏ စေတနာကြောင့် လှုပ်ရှားနေသော “ဝစီသင်္ခါရ (ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရား)” သက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအထဲတွင် “ငါ” လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့ပြင် စကားဝိုင်းထဲ မျောပါသွားသောအရာသည်လည်း “ဥဒ္ဓစ္စနှင့် ယှဉ်သော နာမ်တရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

လူသားတို့ အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “ဖော်ရွေသော ဆရာတော်၊ ဧည့်သည်တော်၊ ငါ့ဒကာ၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ “ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အပြန်အလှန် အစားထိုး တုံ့ပြန် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ စကားပြောနေတယ်၊ ဧည့်ခံနေတယ်” ဟူသော ဥပါဒါန်အစွဲသည် ချက်ချင်း ကင်းစင်ငြိမ်းအေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ စိတ်သာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အရာ၊ မိမိ အစိုးရသော အရာ (အတ္တ) ဖြစ်မည်ဆိုပါက “ဧည့်သည်တွေနဲ့ ဘယ်လောက်ပဲ စကားပြောပြော၊ သတိ လုံးဝ မလွတ်စေနဲ့၊ ဇာတ်လမ်းထဲ လုံးဝ မမျောပါစေနဲ့” ဟု အမိန့်ပေး စေခိုင်းထား၍ ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် စိတ်သည် မိမိစကားကို နားမထောင်ဘဲ၊ လောကီရေးရာ စကားများနှင့် ကြာရှည်စွာ ထိတွေ့လာသည်နှင့်အမျှ သတိက လွတ်ကျသွားပြီး ဇာတ်လမ်းထဲသို့ လွတ်လပ်စွာ ဝင်ရောက်သွားတတ်ပါသည်။

ဤသည်မှာ စိတ်သည် အစိုးမရသော သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိသော သဘော (အနတ္တသဘော) ဖြစ်ကြောင်းကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတူပင်၊ ဧည့်သည်များ၏ စကားများ၊ အမူအရာများသည်လည်း သူတို့၏ စရိုက်၊ သူတို့၏ လိုအင်ဆန္ဒများပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသဖြင့် “တရားစကားပဲ ပြောကြ၊ လောကီအကြောင်း မပြောကြနဲ့” ဟု မိမိက အမြဲတမ်း သွားရောက် ချုပ်ကိုင်၍ မရသော အနတ္တသဘောတရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက အမြဲတမ်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို စကားဝိုင်းထဲတွင်ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “စကားပြောနေတာလည်း ရုပ်နာမ်ပဲ၊ သတိလွတ်တာလည်း စေတသိက်ပဲ၊ ငါမှ မဟုတ်တာဆိုပြီး ဧည့်သည်တွေကို စကားမပြောဘဲ နှင်လွှတ်လိုက်မယ်၊ ခက်ထန်စွာ ဆက်ဆံလိုက်မယ်၊ သို့မဟုတ် လောကဝတ်ဆိုပြီး လွတ်လွတ်ကျွတ်ကျွတ် လောကီစကားတွေပဲ ဆက်ပြောနေလိုက်တော့မယ်” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့်၊ လူမှုဆက်ဆံရေး ကင်းမဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Antisocial behavior) မျိုးသို့ လုံးဝ (လုံးဝ) မရောက်သွားစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်းဟူသော လောကတ္ထစရိယ တာဝန်ကို ပစ်ပယ်မည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် ခက်ထန်ခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ လောကဝတ်ပြုရာတွင် “ငါက ဧည့်ခံနေတယ်” ဟူသော “အတ္တ” နှင့် ဇာတ်လမ်းထဲ မျောပါသွားသော “သတိလွတ်မှု (မောဟ၊ ဥဒ္ဓစ္စ)” ကိုသာ ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အတ္တကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ၊ ထိုနေရာတွင် “ပညာ၊ သတိ” နှင့် “မေတ္တာ၊ ကရုဏာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။ ဧည့်သည်များကို နွေးထွေးစွာ ဆက်ဆံသော်လည်း စိတ်ကို အာရုံနောက် လိုက်မသွားစေဘဲ သမ္ပဇဉ် (ဆင်ခြင်ဉာဏ်) ဖြင့် ထိန်းထားရပါမည်။ ဧည့်သည်များ၏ လောကီရေးရာ အခက်အခဲများကို နားထောင်ပေးရာတွင်လည်း သူတို့နှင့်အတူ လိုက်ပါပူလောင်မနေဘဲ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာဖြင့် နားထောင်ပေးကာ၊ အခွင့်အရေးရပါက လောကီစကားဝိုင်းကို တရားဓမ္မစကားဝိုင်း (ဓမ္မကထာ) အဖြစ်သို့ လိမ္မာပါးနပ်စွာ ပြောင်းလဲပေးရပါမည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လူမှုဆက်ဆံရေးကို ဖြတ်တောက်ခြင်း မဟုတ်၊ ဆက်ဆံရေး၏ နောက်ကွယ်မှ “အတ္တနှင့် ပျံ့လွင့်မှု” ကို ဖယ်ရှားပြီး “ပညာ၊ မေတ္တာ၊ သတိ” ဖြင့် အစားထိုး တုံ့ပြန်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

ဧည့်သည်များနှင့် စကားပြောဆိုချိန်တွင် သတိလွတ်၍ ဇာတ်လမ်းထဲ မျောပါသွားခြင်းများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက် ခြယ်လှယ်မသွားစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို လူမှုဆက်ဆံရေး နယ်ပယ်တိုင်း၌ အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ ဧည့်သည်များ ရောက်လာသည်နှင့် “ဤစကားဝိုင်းတွင် လောကီဇာတ်လမ်းများနောက်သို့ ငါ၏ စိတ်ကို မျောပါခံမည် မဟုတ်။ ဤဧည့်ခံပြောဆိုနေရချိန်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ပျံ့လွင့်စိတ်ကို ဖြတ်တောက်ပြီး၊ ဤအချိန်ကိုပင် စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ခွင်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ စကားဝိုင်း စတင်သည်မှ ပြီးဆုံးသည်အထိ၊ မိမိစကားပြောနေစဉ်ရော၊ သူတို့စကားကို နားထောင်နေစဉ်ပါ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော လွင့်စင်မှု၊ ဇာတ်လမ်းထဲ စီးမျောမှု ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားကာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။ စိတ်လွင့်တိုင်း ချက်ချင်း ပစ္စုပ္ပန်သို့ ပြန်ဆွဲယူရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် ဧည့်သည်၏ စကားအဓိပ္ပာယ်သက်သက်ဆီသို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားစေဘဲ၊ ထိုစကားကို အကြောင်းပြု၍ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာသော မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ မျောပါသွားမှု၊ တုံ့ပြန်လိုမှုပေါ်၌သာ စိတ်ကို စူးစိုက်လေ့လာရပါမည်။ ကိုယ်က ဧည့်ခန်းမှာ ရှိနေပေမယ့် စိတ်က တရားခံတိုင်မှာ ရှိနေရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော လွင့်မျောသည့် ဝိဉာဏ်၊ တုံ့ပြန်သည့် စေတသိက်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ လာတိုက်သော အသံသည်လည်း ရုပ်ဓမ္မ သက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု ဧည့်ခံစကားပြောနေစဉ် အခိုက်အတန့်တိုင်း၌ အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် ဧည့်သည် ဒကာ၊ ဒကာမများနှင့် လောကဝတ်အရ စကားပြောဆိုဆက်ဆံရခြင်း ဆိုသည်မှာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများတွင် ရှောင်လွှဲ၍မရသော တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ အမှတ်တမဲ့ နေပါက ဤစကားဝိုင်းများသည် သမာဓိကို ဖြိုခွဲပြီး သတိကို လွတ်ကျစေကာ လောကီအာရုံများထဲသို့ အလွယ်တကူ ဆွဲချသွားနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိသည့် အရာများ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ဤအချိန်သည် မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချရန်နှင့် သတိသမ္ပဇဉ်ကို အမြင့်ဆုံး လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော စစ်မြေပြင်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။

ပြင်ပ လောကီဇာတ်လမ်းနောက်သို့ လိုက်၍ စီးမျောမနေဘဲ၊ ထိုအာရုံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော “မျောပါသွားသော စိတ် (ဝိဉာဏ်)” ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုစိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို စကားဝိုင်း၏ အလယ်ဗဟို၌ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း လူမှုဆက်ဆံရေးကို ဖြတ်တောက်သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ပညာ၊ သတိ၊ မေတ္တာ ရှေ့ဆောင်ကာ ဒကာ၊ ဒကာမများကို လိမ္မာပါးနပ်စွာ ဧည့်ခံရင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ်မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရသော ဧည့်ခံဆက်ဆံရေး ကိစ္စရပ်များကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်သန်ရေးအတွက် အသုံးချတတ်မည် ဆိုပါက၊ ကျနော်တို့ အထူး မျှော်မှန်းထားသည့် “တကယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး” ဆိုသည့် မွန်မြတ်လှသော သာသနာ့ပန်းတိုင်ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။ လောကသားတို့နှင့် ဆက်ဆံနေရသော်လည်း လောကီဇာတ်လမ်းများထဲသို့ မနစ်မွန်းဘဲ သတိပညာဖြင့် ကြာပန်းသဖွယ် ရပ်တည်နိုင်သော ရဟန်းသည်သာလျှင် လောကကို အမှန်တကယ် အလင်းပြနိုင်သူ ဖြစ်ပါသတည်း။