သာသနာတော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသော အရှင်သူမြတ် ရဟန်းတော်များ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပန်းတိုင်မှာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ အပေါင်းမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရေးဟူသော မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ရရှိရေးပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြရာတွင် မိမိတို့သည် မည်သည့်အရာမှ လွတ်မြောက်ချင်သနည်း ဆိုသည်ကို တိကျစွာ သိရှိထားရန် လိုအပ်လှပါသည်။ လောကတွင် လူသားတိုင်းသည် အလေးအပင်များကို မထမ်းချင်ကြပါ။ ကျောပေါ်တွင် အထုပ်အပိုးကြီးများ၊ အလေးအပင်ကြီးများကို ထမ်းထားရလျှင် ခဏတာမျှဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာပြီး အမြန်ဆုံး ချထားချင်ကြပါသည်။ သို့သော်လည်း မြင်သာသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုလေးလံပြီး၊ ဘဝသံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အဆက်မပြတ် ထမ်းပိုးလာခဲ့ရသော မမြင်ရသည့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီး တစ်ခု ရှိနေပါသည်။ ထိုအရာမှာ အခြားမဟုတ်၊ “ငါ၊ ငါ့ကောင်၊ ငါ့အသက်” ဟု အခိုင်အမာ တွယ်ကပ်ထားသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ တည်းဟူသော အလေးလံဆုံး ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးပင် ဖြစ်ပါသည်။

ဤ “ငါ” ဟူသော အစွဲအလမ်း ဝန်ထုပ်ကြီးသည် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်အပေါ်တွင် အုပ်စိုးထားပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်၌ နာကျင်မှု၊ ကိုက်ခဲမှုလေး တစ်ခု ပေါ်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ နာတယ်၊ ငါ ကိုက်တယ်” ဟု ချက်ချင်း သိမ်းပိုက်လိုက်ပါသည်။ ကောင်းသော အာရုံလေးများနှင့် တွေ့ကြုံရလျှင်လည်း “ငါ ချမ်းသာတယ်၊ ငါ ပျော်တယ်” ဟု ယူဆလိုက်ပြန်ပါသည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုသို့ သိမ်းပိုက်လိုက်ခြင်းသည် ဆင်းရဲဒုက္ခများ၏ မြစ်ဖျားခံရာကို ဖန်တီးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ မိမိ၏ အလိုအတိုင်း မည်သို့မျှ စီမံခိုင်းစေ၍ မရသော အရာများကို မိမိပိုင်ဆိုင်သော “ငါ” ဟု ထင်မှတ်ထားခြင်းကြောင့်၊ ထိုအရာများ ပျက်စီးယိုယွင်းသွားသောအခါ၊ ပြောင်းလဲသွားသောအခါ ပူဆွေးရခြင်း၊ ငိုကြွေးရခြင်း၊ သောကဖြစ်ရခြင်း ဟူသော အပူမီးများကို တစ်ပွေ့တစ်ပိုက်ကြီး ရင်ဝယ်ပိုက်ရတော့သည်။ ဤသည်မှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝန်ထုပ်ကြီး၏ ရက်စက်သော ဒဏ်ချက်များပင် ဖြစ်ပါသည်။ စစ်မှန်သော လွတ်လပ်မှုကို အလိုရှိသော ရဟန်းတော်များ အနေဖြင့် ဤဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို မလွဲမသွေ ချထားပစ်ရန် လိုအပ်လှပါသည်။

ဤအလေးလံဆုံးသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ချထားနိုင်ရန်အတွက် ကိုယ်ခန္ဓာ အင်အားဖြင့် တွန်းချ၍ မရနိုင်ပါ။ ဉာဏ်ဖြင့် အရှိကိုအရှိအတိုင်း ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် လေ့လာခြင်း ပြုလုပ်မှသာလျှင် အလိုလို ကွာကျသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များ အနေဖြင့် မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ဟု ထင်မှတ်ထားသော အရာများကို အရင်ဦးဆုံး သေချာစွာ လေ့လာကြည့်ရှုရပါမည်။ ခြေ၊ လက်၊ ခေါင်း၊ ကိုယ် ဟု အမည်တပ်ထားသော်လည်း အမှန်တကယ် လက်တွေ့ ပေါ်ပေါက်နေသည်မှာ အဘယ်အရာ ဖြစ်သနည်း။ ဉာဏ်ဖြင့် အနီးကပ် လေ့လာလိုက်သောအခါ၊ ခန္ဓာကိုယ် နေရာအနှံ့အပြားတွင် ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ တင်းခြင်း၊ တောင့်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ ယိုစီးခြင်း အစရှိသည်တို့ကို အမြဲတစေ တွေ့ကြုံနေရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤနေရာတွင် အထူး သတိပြု မှတ်သားရမည်မှာ ထိုအရာများသည် ခိုင်မာသော အကောင်အထည်များ မဟုတ်ဘဲ၊ အမြဲမပြတ် ပြောင်းလဲနေသော အရာများ ဖြစ်ခြင်းပင်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဤအရာများကို “ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ” ဟု ခေါ်ဆိုရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ ကိုသာ ရုပ် ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤရုပ်တရားများသည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လျှင် ပေါ်ပေါက်လာပြီး အကြောင်းကုန်လျှင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားကြပါသည်။ ထို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များ အစုအဝေးထဲတွင် “ငါ” ဟု ခေါ်ဆိုစရာ တစ်ခုမျှ မရှိကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ လေ့လာ သိမြင်ရပါမည်။

ရုပ်တရားကို လေ့လာပြီးသောအခါ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ဆက်လက် လေ့လာရပါမည်။ မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်သောအခါ၊ နားဖြင့် အသံကို ကြားသောအခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်၌ နာကျင်မှု ကိုက်ခဲမှု ဝေဒနာများကို ခံစားရသောအခါ ထို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များကို သိရှိလိုက်သော အသိစိတ်လေးများ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါသည်။ ထိုသို့ အာရုံကို သိရှိလိုက်သော အသိကို ဝိဉာဏ် ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ထို ဝိဉာဏ် တည်းဟူသော နာမ်တရားများသည်လည်း ထာဝရ တည်မြဲနေသော အရာများ လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ မြင်သည့် အသိ ဝိဉာဏ် သည် မြင်ပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ချုပ်ငြိမ်းသွားပါသည်။ ကြားသည့် အသိ ဝိဉာဏ် သည်လည်း ကြားပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မရှိတော့ပါ။ ဤသို့ အာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်ခိုက်မိချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ချက်ချင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားသော ဝိဉာဏ် နာမ်တရားများ နောက်ကွယ်တွင် ညွှန်ကြားနေသူ၊ သိနေသူ၊ ခံစားနေသူ ဟူသော “ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ” လုံးဝ မရှိကြောင်းကို မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် အထပ်ထပ်အခါခါ လေ့လာ အတည်ပြုရပါမည်။

ဤသို့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ (ရုပ်) နှင့် ၎င်းကို သိရှိသော ဝိဉာဏ် (နာမ်) တို့၏ သဘောတရား အမှန်ကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ အဆက်မပြတ် လေ့လာနေခြင်းသည် ဝိပဿနာအလုပ်ကို အားထုတ်နေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုင်နေစဉ်၊ ရပ်နေစဉ်၊ လမ်းလျှောက်နေစဉ် မည်သည့် အချိန်တွင်မဆို ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များကို လွတ်မသွားအောင် စောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ဝေဒနာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပေါ်လာသောအခါတွင်လည်း “ငါ နာသည်” ဟု မယူဆဘဲ၊ ထိုနာကျင်မှုသည် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း၊ ၎င်းကို သိနေသည်မှာလည်း ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း ခွဲခြား၍ လေ့လာရပါမည်။

ဤသို့ အစဉ်တစိုက် ဉာဏ်ဖြင့် ကပ်၍ လေ့လာကြည့်ရှုနေသောအခါ၊ ဤရုပ်နာမ် နှစ်ပါးလုံးသည် အလွန်လျင်မြန်သော အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်စီးနေကြသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်လာရပါမည်။ ထိုအခါ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် အမြဲတစေ ပျက်စီးနေသော အနိစ္စတရားများသာ ဖြစ်ပါတကား၊ ဤမျှ လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးနေခြင်းသည် ကြီးမားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကြီး ဖြစ်ပါတကား၊ မိမိအလိုကျ ဘာတစ်ခုမျှ စီမံခိုင်းစေ၍ မရသော အနတ္တတရားများသာ ဖြစ်ပါတကား ဟု ဉာဏ်ထဲတွင် အလင်းပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထိုသို့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားများကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်သွားသော အခိုက်အတန့်တွင်၊ မသိမသာ ထမ်းပိုးလာခဲ့သော “ငါ” ဟူသည့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးသည် ပခုံးပေါ်မှ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားတော့သည်။ လေးလံလှသော အထုပ်ကြီးကို ချထားလိုက်ရသော ခရီးသည်တစ်ဦးကဲ့သို့ စိတ်ထဲတွင် ပြောပြ၍ မတတ်နိုင်လောက်အောင် ပေါ့ပါး လွတ်လပ်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ “ငါ” ဟူသော အစွဲအလမ်း မရှိတော့သည့်အတွက် “ငါ့အတွက်” ဟူသော လောဘ၊ “ငါ့ကို ထိခိုက်သည်” ဟူသော ဒေါသ များလည်း ငြိမ်းအေးသွားပါသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလှသော အပါယ်လေးပါးသို့ ကျရောက်စေမည့် အကြောင်းတရားများ အားလုံး အမြစ်ပြတ်သွားပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းသွားသော စစ်မှန်သည့် လွတ်လပ်မှုကြီးကို ရရှိခံစားရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီး သောတာပန် အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော် ရဟန်းတော်များ အနေဖြင့် သံသရာတစ်လျှောက်လုံး အပါယ်ဘေးနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ယခုကဲ့သို့ တရားအားထုတ်ခွင့်ရသည့် လူ့ဘဝ၊ သာသနာတော်နှင့် ကြုံကြိုက်နေသည့် အချိန်လေးသည် အလွန်ပင် တန်ဖိုးကြီးမားလှပါသည်။ ဤတန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အချိန်များကို အလဟဿ မဖြုန်းတီးပစ်ဘဲ၊ ယခု မျက်မှောက် တည့်တည့်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များနှင့် အသိ ဝိဉာဏ် များကို ချက်ချင်း ဉာဏ်ဖြင့် အနီးကပ် လေ့လာကြည့်ရှုကြပါရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ ထိုသို့ အဆက်မပြတ် လေ့လာခြင်းဖြင့် အလေးလံဆုံးသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို အပြီးတိုင် ချထားနိုင်ပြီး၊ သောတာပန် အရိယာသူတော်စင်များ အများအပြား ပေါ်ထွန်းလာကာ၊ အို၊ နာ၊ သေ ဘေးကြီးကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ ကင်းဝေးသည့် စစ်မှန်သော လွတ်လပ်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှု အစစ်အမှန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကြောင်း အလေးအနက် ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။