ယခုလို ကြာသပတေးနေ့ နေ့လည် တစ်နာရီ အချိန်ဆိုတာဟာ တစ်ပတ်တာရဲ့ အလုပ်တာဝန်တွေ အများဆုံး စုပြုံနေတတ်တဲ့ အချိန် ဖြစ်သလို၊ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ရဲ့ ခံနိုင်ရည် စွမ်းအားတွေ တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းစ ပြုလာတဲ့ အချိန်အခါမျိုးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စားပွဲပေါ်မှာ ထပ်နေတဲ့ လုပ်စရာ အလုပ်တွေ၊ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ၊ ဖြေရှင်းရမယ့် ကိစ္စတွေကို ကြည့်ပြီး အမျိုးသား အများစုရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲမှာ လေးလံတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီး တစ်ခုကို ခံစားလာရတတ်ပါတယ်။

အဲဒီလို အချိန်မျိုးမှာ စိတ်အစဉ်ထဲကို အလိုအလျောက် တိုးဝင်လာတဲ့ အရာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ဒီအလုပ်တွေကနေ ထွက်ပြေးချင်လိုက်တာ၊ ဘာမှ ဆက်မလုပ်ချင်တော့ဘူး” ဆိုတဲ့ ငြီးငွေ့ ပျင်းရိတဲ့ စိတ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာတော့ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ဥပါသကာ အပေါင်းတို့ အနေနဲ့၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ရုတ်တရက် ခေါင်းထောင်လာတဲ့ အဲဒီ ပျင်းရိ ငြီးငွေ့စိတ်၊ ထွက်ပြေးချင်တဲ့ စိတ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဘယ်လို ဖမ်းဆီး လေ့လာမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ဆွေးနွေး တင်ပြသွားပါမယ်။

၁။ ပျင်းရိခြင်း၏ နောက်ကွယ်မှ အထင်မှားမှု (မောဟ)

အလုပ်တွေ များလွန်းလို့ ပင်ပန်းလာတဲ့အခါ၊ ငြီးငွေ့လာတဲ့ အခါ ကျနော်တို့ရဲ့ နှုတ်ဖျားကနေ “ငါ ပျင်းလာပြီ၊ ငါတော့ ဆက်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး” ဆိုပြီး အလွယ်တကူ ညည်းတွားလိုက်တတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ညည်းတွားလိုက်တဲ့ အချိန်တိုင်းမှာ တကယ့် အရှိတရားကို မမြင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ “မောဟ” အမှောင်ထုကြီးက ဝင်ရောက် နေရာယူသွားပါပြီ။

တကယ်တမ်း ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း လေ့လာကြည့်ရင်၊ အဲဒီ နေရာမှာ “ငါ ပျင်းတယ်” ဆိုတဲ့ အခိုင်အမာ ရှိနေတဲ့ အကောင်အထည်ကြီး လုံးဝ မရှိပါဘူး။

လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တကယ့် အရှိတရားကတော့…

အလုပ်တွေကို မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ (ရုပ်တရား)။ အဲဒီ အလုပ်တွေဟာ ခက်ခဲတယ်၊ များပြားတယ် လို့ အတိတ်က မှတ်သားထားမှုတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင် ဖော်ထုတ်လိုက်တဲ့ (သညာ)။ အဲဒီလို မှတ်သားလိုက်တဲ့အတွက် စိတ်ထဲမှာ လေးလံ ကြပ်တည်းသွားတဲ့ ခံစားမှု (ဒုက္ခဝေဒနာ)။ အဲဒီ မနှစ်မြို့စရာ ခံစားမှုကြီးကနေ ရုန်းထွက်ချင်တဲ့၊ အလုပ်တွေကို ပစ်ချထားခဲ့ချင်တဲ့ စေ့ဆော်မှု (သင်္ခါရ)။ အဲဒီ ဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးကို ဖျတ်ခနဲ ဖျတ်ခနဲ သိနေတဲ့ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်)။ ဒီ ခန္ဓာငါးပါး အညမည (တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု အမှီသဟဲပြု၍) ဖြစ်ပျက် စီးဆင်းနေမှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်မှု အစဉ်ကြီးထဲမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပိုင်ရှင် တစ်ယောက်မှ မပါဝင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မောဟ ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ သာမန် ပုထုဇဉ် အမြင်မှာတော့ ဒီ ပျင်းရိတဲ့ သင်္ခါရ သဘောတရားလေးကို “ငါ့ စိတ်၊ ငါ ပျင်းတာ” ဆိုပြီး အတ္တ နဲ့ သွားရောက် ဆုပ်ကိုင်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဆုပ်ကိုင်လိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ မူလက လုပ်ရမယ့် အလုပ်တာဝန်ရဲ့ အလေးချိန်ထက် “ငါ ပင်ပန်းတယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ဆင်းရဲမှု ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးက အဆပေါင်းများစွာ ပိုမို ကြီးမားလာပါတော့တယ်။

၂။ ထွက်ပြေးချင်သော စိတ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် မျက်ဝါးထင်ထင် ဖမ်းဆီးခြင်း

လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဒီလို ငြီးငွေ့ ပျင်းရိတဲ့ စိတ်တွေ ဝင်လာပြီ ဆိုရင်၊ အဲဒီ စိတ်နောက်ကို လိုက်ပြီး အလုပ်တွေ ပစ်ချထားတာမျိုး၊ သို့မဟုတ် အတင်းအဓမ္မ ဖိနှိပ်ပြီး စိတ်ညစ်ညစ်နဲ့ အလုပ်လုပ်တာမျိုး နှစ်ခုစလုံးကို မလုပ်ပါနဲ့။ အဲဒီအစား မိမိရဲ့ စားပွဲခုံမှာ ထိုင်နေရင်းနဲ့ပဲ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ “စိတ္တာနုပဿနာ” အလုပ်ကို စတင်လိုက်ပါ။

ပထမအဆင့် – အရှိန်သတ်ခြင်း

အလုပ်တွေ များလွန်းလို့ “မလုပ်ချင်တော့ဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေး ဝင်လာတာနဲ့ ချက်ချင်း ရပ်တန့်လိုက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ ထားပြီး ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို တစ်ချက် နှစ်ချက်လောက် သတိကပ်လိုက်ပါ။ ဒါဟာ အပြင်ဘက်က အလုပ်တွေဆီ ပြေးနေတဲ့ စိတ်ကို အတွင်းဘက် ခန္ဓာဆီ ပြန်လှည့်ယူလိုက်တဲ့ အဆင့် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယအဆင့် – ပျင်းရိစိတ်ကို ဧည့်သည်လို လေ့လာခြင်း

အဲဒီနောက် ရင်ဘတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းမှု၊ ငြီးငွေ့မှု၊ ထွက်ပြေးချင်မှု ဆိုတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို စူးစိုက် ကြည့်လိုက်ပါ။ “ငါ ပျင်းတယ်” လို့ မတွေးပါနဲ့။ “ဪ… အခု ငါ့သန္တာန်မှာ ပျင်းရိတဲ့ စိတ်လေး၊ ထွက်ပြေးချင်တဲ့ ဝိဉာဏ်စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း လေ့လာလိုက်ပါ။ လမ်းပေါ်က ဖြတ်လျှောက်သွားတဲ့ သူစိမ်း တစ်ယောက်ကို အကဲခတ် ကြည့်သလို ဉာဏ်နဲ့ ခပ်ခွာခွာလေးကနေ စောင့်ကြည့်ပါ။

တတိယအဆင့် – ဖြစ်ပျက် သဘောကို သိမြင်ခြင်း

အဲဒီလို ဉာဏ်နဲ့ စူးစိုက် စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့ အခါမှာ ရင်သပ်ရှုမောဖွယ် အမှန်တရား တစ်ခုကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အလွန် ကြီးမား လေးလံလှပါတယ် ဆိုတဲ့ “ပျင်းရိ ငြီးငွေ့ခြင်း” ကြီးဟာ အခိုင်အမာ တည်ရှိနေတဲ့ အရာ မဟုတ်ဘဲ၊ အခု ပစ္စုပ္ပန် စက္ကန့်လေးမှာမှ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဝိဉာဏ်စိတ် အသစ်ကလေး သက်သက် ဖြစ်နေတာကို ထွင်းဖောက် မြင်တွေ့သွားပါမယ်။

အဲဒီ ထွက်ပြေးချင်တဲ့ ဝိဉာဏ်စိတ်လေးဟာ ဉာဏ်နဲ့ လေ့လာလိုက်တဲ့ အခါ၊ တစ်ဆက်တည်း ဆက်လက် တည်ရှိ မနေနိုင်တော့ပါဘူး။ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးတာနဲ့ သူ့ရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ချက်ချင်း ဆိုသလို ပျက်စီး ပျောက်ကွယ်သွားပါတော့တယ်။ “ငါ” လို့ မဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ အတွက်၊ ပျင်းရိမှု ဆိုတာဟာ လောင်စာ ပြတ်သွားတဲ့ မီးတောက်လို အလိုလို အရှိန်သေ ငြိမ်းအေးသွားပါတယ်။

၃။ အနတ္တ အမြင်ကို အလွဲမသုံးစားစေရေး

ဒီလို ပျင်းရိတဲ့ စိတ်၊ ထွက်ပြေးချင်တဲ့ စိတ်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ ခဏခဏ ဖမ်းမိလာတဲ့ အခါ၊ အရာရာဟာ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက် သက်သက်ပဲ၊ အနိစ္စ တရားတွေချည်းပဲ လို့ နားလည်လာပါတယ်။ ဒီ အချိန်မှာ ဝိပဿနာ လမ်းစဉ် လျှောက်လှမ်းသူတွေ အများဆုံး ကျရှုံးတတ်တဲ့ ချောက်ကမ်းပါး တစ်ခု ရှိပါတယ်။

အချို့သော သူတွေဟာ “အရာရာက အနတ္တ သဘောတွေချည်းပဲ၊ ငါလည်း မရှိဘူး၊ သူလည်း မရှိဘူး၊ စိတ်ဆိုတာလည်း ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပဲ။ ဒါဆိုရင် ဒီ လုပ်ငန်းခွင်ကြီးမှာ ပင်ပန်းခံပြီး ကြိုးစားနေတာတွေက အလကားပဲပေါ့။ ဘာမှ ဆက်မလုပ်တော့ဘဲ နေချင်သလို နေလိုက်တော့မယ်” လို့ တွေးတောတတ်ကြပါတယ်။

ဒါဟာ ဓမ္မကို မိမိရဲ့ ပျင်းရိမှုအတွက် အကာအကွယ် ယူလိုက်တဲ့ အလွန် အန္တရာယ်ကြီးမားသော မိစ္ဆာအယူအဆပါ။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ အနတ္တ သဘောတရား ဆိုတာ ဘဝကို လက်မြှောက် အရှုံးပေးခိုင်းတာ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ “အကြောင်းတရား လုပ်ရင်၊ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်မယ်” ဆိုတဲ့ သဘာဝ နိယာမ အတိအကျ ရှိနေတယ် ဆိုတာကို ရှင်းပြတာပါ။ အလုပ်မလုပ်ရင်၊ မိသားစု စားဝတ်နေရေး ခက်ခဲမယ်၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရပ်တည်မှု ပျက်စီးမယ် ဆိုတဲ့ ဆိုးကျိုး (အကျိုးတရား) က မလွဲမသွေ ရောက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အနတ္တကို တကယ် ထိုးထွင်း နားလည်သူဟာ တာဝန်မဲ့ မသွားပါဘူး။ ယခင်ကလို “ငါ အောင်မြင်ရမယ်၊ ငါ့ကို အသိအမှတ်ပြုရမယ်” ဆိုတဲ့ လောဘ၊ မာန တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်တာ မျိုး မဟုတ်တော့ဘဲ၊ အဲဒီ “ငါ” နေရာမှာ ဉာဏ်ပညာကို အစားထိုးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အတ္တ နဲ့ ပူလောင်မှု မပါတော့တဲ့ အတွက်၊ လုပ်စရာရှိတဲ့ အကြောင်းတရား (အလုပ်တာဝန်) တွေကို အရင်ကထက် ပိုပြီးတော့တောင် တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်၊ အေးအေးဆေးဆေး နဲ့ အကောင်းဆုံး တာဝန်ကျေပွန်အောင် ဆောင်ရွက်တတ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်ကို အသက်သွင်းခြင်း

ဒီလို ပျင်းရိ ငြီးငွေ့တဲ့ စိတ်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ ဖယ်ရှားပြီးတဲ့နောက်၊ အလုပ်တာဝန်တွေကို အောင်မြင်အောင် ဆက်လက် မောင်းနှင်ဖို့ ဆိုရင် သာမန် လောကီ အယူအဆတွေနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ တကယ့် လက်တွေ့ အောင်မြင်မှု လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာရပါမယ်။ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့ သစ္စာစကားကို လမ်းညွှန် အဖြစ် လက်ကိုင်ပြုရပါမယ်။

မိမိရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးကို လက်တွေ့ အသက်သွင်းရပါမယ်။

၁။ ဆန္ဒ: ပျင်းရိ ထွက်ပြေးချင်တဲ့ စိတ်တွေ ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့ အခါ၊ ကိုယ့်ရှေ့မှာ ရှိနေတဲ့ အလုပ်တွေကို “အကောင်းဆုံး၊ အမှားအယွင်း ကင်းစင်ဆုံး ဖြစ်အောင် တည်ဆောက်မယ်” ဆိုတဲ့ သန့်ရှင်းတဲ့ လုပ်ချင်ကိုင်ချင်စိတ် (ဆန္ဒ) ကို ရှေ့တန်း တင်လိုက်ပါ။ ဒီ ဆန္ဒဟာ လောဘ မဟုတ်တဲ့အတွက် ပူလောင်မှု မရှိဘဲ အင်မတန် အေးချမ်းပါတယ်။

၂။ စိတ္တ: အလုပ်ပြန်စတဲ့ အခါ စိတ်ကို အတိတ်က အလုပ်များခဲ့တာတွေ၊ အနာဂတ်က ပြီးမယ့် ကိစ္စတွေဆီ လွင့်မျောခွင့် မပေးတော့ဘဲ၊ လက်ရှိ ကိုယ် ကိုင်တွယ်နေတဲ့ အလုပ်တစ်ခုတည်း အပေါ်မှာသာ မျက်ခြည်မပြတ် စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်ထားတဲ့ စိတ်အင်အား (စိတ္တ) ကို တည်ဆောက်ပါ။ စိတ်က ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ရှိနေရင် အလုပ်က လေးလံ ပင်ပန်းတယ် လို့ မခံစားရတော့ပါဘူး။

၃။ ဝီရိယ: အလုပ်လုပ်နေရင်း တစ်ခါတလေ ထိုင်းမှိုင်းတဲ့ စိတ်လေးတွေ ပြန်ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဝင်လာတိုင်း ချက်ချင်း သတိကပ်ပြီး “ဒါဟာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်ပျက် သက်သက်ပဲ” လို့ ဖြတ်တောက် လေ့လာနိုင်တဲ့ အပြင်၊ အလုပ်တာဝန် ပြီးမြောက်တဲ့ အထိ အရှုံးမပေးဘဲ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်မယ့် မလျှော့သော ဇွဲ (ဝီရိယ) ရှိရပါမယ်။

၄။ ဝီမံသ: အလုပ်တွေ များလွန်းလို့ ရှုပ်ထွေးလာတဲ့ အခါ၊ ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်ဘဲ “ဘယ်အလုပ်ကို အရင် ဦးစားပေး လုပ်ရမလဲ၊ ဒီပြဿနာရဲ့ အကြောင်းရင်းက ဘာလဲ” ဆိုတာကို ဉာဏ်ပညာ သက်သက်ဖြင့် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်စွမ်း (ဝီမံသ) ကို အမြဲ အသုံးချရပါမယ်။ အတ္တကင်းတဲ့ ဉာဏ်နဲ့ ဆုံးဖြတ်တဲ့အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းဟာ တိကျ မှန်ကန်နေပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ အပေါင်းတို့…

လောကီ လုပ်ငန်းခွင် ဆိုတာ ဖိအားတွေ၊ ပင်ပန်းမှုတွေ၊ ငြီးငွေ့စရာတွေ အမြဲ ပြည့်နှက်နေတဲ့ နေရာပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အရာတွေဟာ ပြင်ပက အလုပ်တွေကြောင့် ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အတွင်းစိတ်မှာ အရှိတရားကို မမြင်တဲ့ မောဟ နဲ့ “ငါ ပင်ပန်းတယ်” ဆိုတဲ့ အတ္တ တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖန်တီးနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

စားပွဲပေါ်မှာ အလုပ်တွေ ပုံနေလို့ ထွက်ပြေးချင်တဲ့ စိတ် ပေါ်လာပြီ ဆိုရင်၊ အဲဒီ စိတ်နောက်ကို မပါသွားပါနဲ့။ ချက်ချင်း ဉာဏ်နဲ့ ဖမ်းလိုက်ပါ။ အဲဒီ ပျင်းရိ ငြီးငွေ့မှု ဆိုတာ ပစ္စုပ္ပန် စက္ကန့်လေးမှာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) သက်သက် အဖြစ် အရှိကို အရှိအတိုင်း လေ့လာလိုက်ပါ။

“ငါ” လည်း မရှိတဲ့၊ ပျင်းရိစရာ အကောင်အထည်လည်း မရှိတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး အဖြစ်အပျက် သက်သက်ကို မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ခင်ဗျားရဲ့ ပခုံးပေါ်က ကြီးမားလှတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးဟာ လေထဲ လွင့်သွားသလို ပျောက်ကွယ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ပျင်းရိမှု ကင်းစင်သွားတဲ့ ရှင်းလင်းတဲ့ စိတ်အခံ ပေါ်မှာ၊ အဓိပတိတရား လေးပါးကို တပ်ဆင်ပြီး မိမိရဲ့ တာဝန်တွေကို ရဲရဲဝင့်ဝင့် ဆက်လက် ထမ်းဆောင်သွားပါ။

ဒါဆိုရင် ခင်ဗျားရဲ့ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင်ဟာ သာမန် အလုပ်လုပ်ရာ နေရာ သက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ဝိပဿနာ ဉာဏ်တွေ ရင့်သန် ကြီးထွားရာ၊ လွတ်မြောက်မှုဆီသို့ ခြေလှမ်းလှမ်းရာ အကောင်းဆုံး လေ့ကျင့်ရေး ကွင်းပြင်ကြီး အဖြစ် မလွဲမသွေ ပြောင်းလဲသွားပါလိမ့်မယ်။

ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ဉာဏ်အလင်း တောက်ပနိုင်ကြပါစေ။

ထက်အောင်