ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တော်တော်များများရဲ့ စိတ်ထဲမှာ “အရိယာ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကြားလိုက်တာနဲ့ ဘုရားရှင်သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် အချိန်ကာလက ပုံပြင်တွေ၊ ရာဇဝင်တွေထဲက အရာတစ်ခုလို သဘောထားတတ်ကြပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်ကာလကြီးမှာ အရိယာဖြစ်ဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်တော့ဘူး၊ ပါရမီမပါရင် မရနိုင်ဘူး ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကြိုတင် ကန့်သတ်ထားတတ်ကြပါတယ်။

တကယ်တမ်းကျတော့ “အရိယာ” ဆိုတာ ပုံပြင်ထဲက စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်ကောင် မဟုတ်ပါဘူး။ မှန်ကန်တဲ့ လက်တွေ့ကျင့်စဉ်နဲ့သာ လျှောက်လှမ်းမယ်ဆိုရင် ယနေ့ခေတ်မှာလည်း တကယ်ဖြစ်နိုင်တဲ့၊ အမှန်တကယ် လှမ်းကိုင်လို့ရတဲ့ လက်တွေ့ပန်းတိုင်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အရိယာ ဆိုတာ အရှိတရားကို သိမြင်ခြင်းဖြစ်သည်

အရိယာဆိုတာ တန်ခိုးပြာဋိဟာတွေ ပြနိုင်တာ၊ ကောင်းကင်ပျံနိုင်တာကို ခေါ်တာမဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ နာမ်ရုပ်ဖြစ်စဉ်တွေကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့် လေ့လာပြီး၊ အရှိတရားကို အရှိတိုင်း လက်ခံနိုင်စွမ်းရှိတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ခေါ်တာပါ။ ပုထုဇဉ်တွေလို အာရုံတွေနောက်ကို မျောပါမသွားဘဲ၊ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ်ကို ဝိဉာဏ် သက်သက်အဖြစ် ပိုင်းခြားသိမြင်တဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ မြင်သိစိတ်၊ နားက ကြားလိုက်တဲ့ ကြားသိစိတ် စတဲ့ သိစိတ်တွေ ပေါ်လာတိုင်း ဒါဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ကိုယ်တွေ့ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း လေ့လာရပါမယ်။ ဝိဉာဏ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ခု အစားထိုး ပြောင်းလဲသွားတာကို မျက်ခြည်မပြတ် ကြည့်နိုင်လာတဲ့အခါ၊ “ငါ မြင်တယ်”၊ “ငါ ကြားတယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း (ဒိဋ္ဌိ) နဲ့ သံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) တွေဟာ အလိုလို ကွာကျသွားပါတယ်။ ဒီလို ဒိဋ္ဌိနဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်းစင်သွားခြင်းဟာ သောတာပန် အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခြင်းရဲ့ ပထမဆုံးနဲ့ အခိုင်မာဆုံး ခြေလှမ်းပါပဲ။ ဒါဟာ ယနေ့ခေတ် လူဝတ်ကြောင် (ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ) တွေရော၊ ရဟန်းတွေပါ နေ့စဉ်ဘဝမှာ တကယ် လက်တွေ့ လုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။

အနတ္တအမြင်ကို လက်တွေ့ဘဝတွင် အသုံးချခြင်း

ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်က “အနတ္တ” ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အများစုက အနတ္တကို “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒတစ်ခုအဖြစ် လွဲမှားစွာ ကောက်ယူတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ အနတ္တဆိုတာ လက်မှိုင်ချရမယ့် ဝါဒမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာနဲ့ သဘာဝတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်ပြီး၊ လောကဓံရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေအောက်မှာ တုန်လှုပ်မှုကင်းကင်းနဲ့ ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နိုင်ဖို့အတွက် အကောင်းဆုံးသော လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အလုပ်ခွင်မှာဖြစ်စေ၊ အိမ်မှာဖြစ်စေ ပြဿနာတစ်ခုခု ကြုံလာတဲ့အခါ ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်တော့ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ နာမ်ရုပ်ဖြစ်စဉ်သက်သက်အဖြစ် လေ့လာပြီး တည်ငြိမ်စွာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းဟာ အရိယာဖြစ်ရေးလမ်းကြောင်းက ပေးတဲ့ လက်တွေ့ခွန်အားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် ကိုင်စွဲခြင်း

ဒီလို မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီကို ရောက်ရှိဖို့အတွက် အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုသက်သက်၊ ယတြာနဲ့ အခမ်းအနားတွေနောက် လိုက်နေတာတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်ခွာရပါမယ်။ အဲဒီအစား မိမိရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချရပါမယ်။

• ဆန္ဒာဓိပတိ: သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လိုတဲ့၊ တရားထူးရလိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒကို နှလုံးသွင်းပါ။ ဒီဆန္ဒဟာ အရာအားလုံးရဲ့ မောင်းနှင်အား ဖြစ်ပါတယ်။

• ဝီရိယာဓိပတိ: အပျင်းထူမှု၊ တွေဝေမှုတွေကို နေ့စဉ် တွန်းလှန်ပြီး သွားရင်းလာရင်း၊ အလုပ်လုပ်ရင်း ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်ကို မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လနဲ့ အားထုတ်ပါ။

• စိတ္တာဓိပတိ: ပြင်ပ အနှောင့်အယှက်တွေ၊ လောကဓံရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေကြောင့် တုန်လှုပ်ယိမ်းယိုင် မသွားတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားကို တည်ဆောက်ပါ။

• ဝီမံသာဓိပတိ: မိမိရဲ့ အားထုတ်မှု အတွေ့အကြုံတွေ၊ ပြောင်းလဲလာတဲ့ အသိအမြင်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ အမြဲတမ်း စစ်ဆေး လေ့လာပါ။

ဒီအင်အားစု လေးခုနဲ့သာ ပြည့်စုံမယ်ဆိုရင် ယနေ့ခေတ်မှာ အရိယာဖြစ်ရေးဆိုတာ ဘုရားအလိုတော်ကျ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကိစ္စရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ လောကီ စီးပွားရေးရော၊ လောကုတ္တရာ ကျင့်စဉ်မှာပါ မည်သူမဆို မိမိလိုရာ ပန်းတိုင်ကို မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်

ထို့ကြောင့် “အရိယာ” ဆိုတာ အတိတ်သမိုင်းက ပုံပြင်တစ်ပုဒ် မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့ လက်ရှိ ရှင်သန်နေတဲ့ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ တည်ဆောက်ယူရမယ့်၊ တကယ် ရယူပိုင်ဆိုင်နိုင်တဲ့ ပန်းတိုင်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အချိန်မရွေး နေရာမရွေး ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်ဖြင့် အမှန်တရားကို ရှာဖွေပါ။ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ကို အနီးကပ် လေ့လာခြင်း ဖြင့် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်မယ့် သောတာပတ္တိမဂ် ခရီးစဉ်ကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ခိုင်မာသော ခြေလှမ်းများဖြင့် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လျှောက်လှမ်းကြပါစို့။