ကျနော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ကျနော်တို့အားလုံးဟာ ငယ်စဉ်ကလေးဘဝကတည်းက မိဘ၊ ဆရာသမားတွေရဲ့ လမ်းညွှန်မှုအောက်မှာ ကြီးပြင်းလာခဲ့ကြသူတွေချည်းပါပဲ။ အသက် ၈ နှစ်၊ ၉ နှစ် အရွယ်လောက်ကစပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေကို လိုက်သွားခဲ့ကြတယ်။ အသက် ၁၄ နှစ်လောက်ရောက်တော့ ကိုရင်ဝတ်ပြီး ကျောင်းကန်ဘုရားတွေမှာ အဆုံးအမတွေကို နားယူခဲ့ကြတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ကျနော်တို့ရဲ့ အသိဉာဏ်ထဲမှာ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေကို သမုတိသံဃာအဖြစ်၊ သံဃာရတနာအဖြစ် အပြည့်အဝ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီယုံကြည်မှုအပေါ်မှာပဲ အခြေခံပြီး ကျနော်တို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီလို တည်ဆောက်တဲ့အခါမှာ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံးအမ အစစ်အမှန် ဟုတ်မဟုတ် ဆိုတာကို အကျိုးအကြောင်းဆီလျော်စွာ သေချာ ထပ်မံ လေ့လာခြင်း မပြုတော့ဘဲ၊ လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြတာဟာ ကျနော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အလေ့အထတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် လက်တွေ့ဘဝရဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါမှာတော့ အခြေအနေတွေက ထင်သလို ဖြစ်မလာခဲ့ပါဘူး။ အလုပ်အကိုင် အဆင်မပြေမှုတွေ၊ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းတွေ၊ လူမှုရေး ပြဿနာတွေ၊ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး မေတ္တာမထားနိုင်ဘဲ နားလည်မှုလွဲချော်တာတွေ စတဲ့ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဒေါမနဿ ဝေဒနာပေါင်းများစွာကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကြုံတွေ့လာရပါတယ်။ ဒီလို ပြဿနာတွေ ဝိုင်းရံလာတဲ့အခါမှာ လူတွေဟာ ဉာဏ်ပညာနဲ့ စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်စွမ်းတွေ အားနည်းလာပြီး အချင်းချင်းပဲ အပြစ်တင်၊ ပြဿနာရှာတဲ့ သံသရာထဲကို ကျရောက်သွားတတ်ကြပါတယ်။

တကယ်တမ်း လောဂျစ်ကျကျနဲ့ သဘာဝကျကျ စဉ်းစားကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ကျနော်တို့ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အဆင်မပြေမှုတွေရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းဟာ ကျနော်တို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ အဆုံးအမတွေကို နှလုံးသွင်းမှုအပိုင်းမှာ လွဲချော်နေတာတွေ ရှိနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ အမြတ်တနိုး အပူဇော်ခံ၊ အကိုးကွယ်ခံထားပြီး အဆုံးအမတွေကို နာယူနေတဲ့ သမုတိသံဃာဆိုတဲ့ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ကျနော်တို့ မေ့လျော့နေခဲ့ကြတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က သံဃာရတနာအဖြစ် ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့တာဟာ သံဃာ့ဂုဏ်တော် (၉) ပါးနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ အရိယာရဟန်းတွေကိုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျနော်တို့က ဂုဏ်တော်တွေ ပြည့်စုံခြင်း ရှိမရှိ ဆိုတာကို သေချာ မဆန်းစစ်ဘဲ၊ တစ်ပါးပြည့်ပြည့်၊ နှစ်ပါးပြည့်ပြည့် ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် မိုက်မဲစွာ လက်ခံခဲ့ကြလို့သာ အခုလို အမြင်လွဲမှားမှုတွေနဲ့ လူမှုရေးပြဿနာတွေ ဆက်တိုက် ကြုံတွေ့နေရတာလို့ အကြောင်းအကျိုးအရ ကောက်ချက်ချရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကတော့ ဒါဟာ သမုတိသံဃာဖြစ်တဲ့ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေကို အပြစ်တင်စရာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာပါပဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့ကိုယ်တိုင်ကလည်း အစဉ်အဆက် သတ်မှတ်လာခဲ့တဲ့ စနစ်ကြီးထဲမှာ ကြီးပြင်းလာခဲ့ရတာ ဖြစ်လို့ပါ။ စာပေပရိယတ္တိတွေကို သင်ကြားမယ်၊ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တွေကို တတ်နိုင်သလောက် လိုက်နာစောင့်ထိန်းမယ်၊ ဒါဆိုရင်ပဲ အကိုးကွယ်ခံ၊ အပူဇော်ခံအဖြစ် လုံလောက်ပြီလို့ သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ရိုးသားစွာ ယုံကြည်ခဲ့ကြလို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကိစ္စကို တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး အပြစ်တင်ခြင်းဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းဟောင်းကြီးကနေ သွားနေလို့ကတော့ ဘယ်တော့မှ အဖြေထွက်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ကျနော်တို့ နားလည်ထားရမယ့် အချက်က “အနတ္တ” ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါပဲ။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့၊ ငါ့အလိုအတိုင်း မဖြစ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းတရားတွေ ပြောင်းလဲသွားရင် အကျိုးတရားတွေလည်း လိုက်ပါပြောင်းလဲသွားမယ် ဆိုတဲ့ လေးနက်တဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အခု ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အကျိုးတရားတွေကို ပြောင်းလဲချင်ရင်၊ အကြောင်းတရားဖြစ်တဲ့ အဆုံးအမပေးသူတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။ (အဲဒီအပြင် ငါ သူ မရှိတဲ့အတွက် ငါ သူ ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ တဦးကို တဦး အပြစ်တင်ဖို့ မသင့်ပါဘူး။ တကယ်တော့ ငါ သူ ရဲ့ အပြစ်မဟုတ်ပဲ ကိလေသာ ဆယ်ပါးရဲ့ အပြစ်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အားလုံးဟာ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်စဉ်သာ ဖြစ်တဲ့အတွက် အပြစ်တင်စရာ သူ ငါ ဆိုတာ လုံးဝမရှိပါဘူး။)

အဖြေကတော့ ရှင်းပါတယ်။ သမုတိသံဃာလို့ ခေါ်တဲ့ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေကို မှန်ကန်တဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ်ရောက်အောင် ဝိပဿနာတရားတွေ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လက်တွေ့အားထုတ်လာကြဖို့ လေးလေးစားစား တိုက်တွန်းအားပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ရဲ့ ထောက်ပံ့လှူဒါန်းမှု၊ ချဉ်းကပ်မှု ပုံစံတွေကို တရားအားထုတ်ခြင်းဘက်ကို ဦးတည်သွားအောင် ပြောင်းလဲကြရပါမယ်။

ဒီလို ပြောင်းလဲလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိလာမယ့် အကျိုးကျေးဇူးတွေက အင်မတန် ကြီးမားပါတယ်။ ရဟန်းတွေအနေနဲ့ တရားအားထုတ်ခြင်းကြောင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တွေ ရရှိလာပြီး သံသရာဘေး၊ အပါယ်ဘေးကနေ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်သွားမယ့် အမြင့်မားဆုံး အကျိုးကို ရရှိပါလိမ့်မယ်။ လူတွေအတွက်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင် တကယ် လမ်းညွှန်ခဲ့တဲ့ ကိုးကွယ်ရာအစစ်အမှန် ဖြစ်တဲ့ သံဃာရတနာကို လက်တွေ့ ဖူးတွေ့ခွင့် ရရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အရိယာတစ်ယောက် ဖြစ်လာဖို့ဆိုတာ အဓိကအားဖြင့် အရိယာသူတော်ကောင်းတွေရဲ့ စကားကို နားထောင်ခြင်း (ပရတောဃောသ) နဲ့ အကြောင်းအကျိုး မှန်ကန်စွာ နှလုံးသွင်းတတ်ခြင်း (ယောနိသောမနသိကာရ) ဆိုတဲ့ အချက်နှစ်ချက်တည်းအပေါ်မှာသာ အခြေခံတာပါ။ ဒါကြောင့် အရိယာရဟန်းတွေ များများပေါ်ထွန်းလာတာနဲ့အမျှ၊ အဲဒီရဟန်းတွေနဲ့ အမြဲထိစပ်နေတဲ့ လူ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ တွေလည်း မှန်ကန်တဲ့ အဆုံးအမတွေကို တိုက်ရိုက် ကြားနာခွင့်ရရှိပြီး၊ နှလုံးသွင်း မှန်ကန်လာကြကာ လူအရိယာတွေအဖြစ် အများအပြား ပေါ်ထွန်းလာခွင့် ရရှိကြမှာ အသေအချာပါပဲ။ ဒါဟာ လူရော၊ ရဟန်းပါ အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများပေါ်ထွန်းလာရေးဆိုတဲ့ အမြင့်မားဆုံး ရည်မှန်းချက်ကို လက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းပါပဲ။

ဒါကြောင့်မို့လို့၊ ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသ ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ်ဆိုတဲ့အတိုင်း မိမိတို့ရဲ့ လိုလားချက်တွေကို ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဉာဏ်ပညာတွေနဲ့ အကောင်အထည်ဖော်ကြပါစို့။ ဒေါသနဲ့ အပြစ်တင်တာမျိုးတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ လူရော ရဟန်းပါ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်နိုင်မယ့် ဒီလမ်းကြောင်းပေါ်ကို အားလုံး အတူတကွ လျှောက်လှမ်းနိုင်ဖို့ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေကို ဝိပဿနာတရား လက်တွေ့အားထုတ်ကြဖို့ မေတ္တာရှေ့ထားပြီး တိုက်တွန်းကြပါစို့လို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ရပါတယ်။