မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို တစ်ခါက “အရှင်ဘုရား၊ တရားတော်တွေက များပြား နက်နဲလွန်းလှပါတယ်။ သံသရာကနေ လွတ်မြောက်ဖို့၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့ အနည်းဆုံး ဘယ်လောက်အထိ သိဖို့ လိုပါသလဲ” လို့ မေးလျှောက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်က “အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ကို သိမြင် ဆင်ခြင်နိုင်ရင် ရပါပြီ” လို့ ဖြေကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ “ငါတို့က အဘိဓမ္မာတွေ မသင်ရသေးလို့၊ ရုပ်နာမ်အကြောင်း အကုန်အစင် မသိသေးလို့ တရားမရနိုင်သေးပါဘူး” ဆိုပြီး လက်မလျှော့လိုက်ပါနဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ စကားတော်ကို အားပြုပြီး လက္ခဏာရေးသုံးပါး ဖြစ်တဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကိုသာ သေသေချာချာ သဘောပေါက်အောင် ကြိုးစားကြည့်ကြရအောင်။

ဒီသုံးပါးကို အပြည့်အစုံ ပြောရရင်-

၁။ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ (ပြုပြင်ဖန်တီးထားတဲ့ အရာမှန်သမျှဟာ မမြဲပါ)

၂။ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ (ပြုပြင်ဖန်တီးထားတဲ့ အရာမှန်သမျှဟာ ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ စက်ဆုပ်စရာ သက်သက်ပါ)

၃။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ (သဘာဝတရား အားလုံးဟာ “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” မဟုတ်၊ ဘယ်သူမှ မပိုင်၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်)

ဒီအဓိပ္ပာယ်တွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိဖို့ဆိုရင် “သင်္ခါရ” နဲ့ “ဓမ္မ” ဆိုတဲ့ စကားလုံး နှစ်လုံးကို အရင် နားလည်ထားဖို့ လိုပါတယ်။

သင်္ခါရ ဆိုတာ ဘာလဲ?

အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းဆုံ ပြုပြင်ပေးလို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အရာမှန်သမျှကို “သင်္ခါရ” လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဥပမာ- “လူ” ဆိုတာ တကယ်တမ်း ခွဲခြမ်းကြည့်လိုက်ရင် “ရုပ်” နဲ့ “နာမ်” နှစ်ခုပဲ ရှိပါတယ်။

မျက်စိနဲ့ မြင်ရတဲ့၊ အကောင်အထည်ရှိတဲ့ အရာတွေနဲ့၊ သူတို့ကို မှီခိုနေတဲ့ ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘောတရား အားလုံးဟာ ရုပ် ပါပဲ။ (ရုပ်ကို ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားတွေက ပြုပြင်ပေးပါတယ်။)

အကောင်အထည် လုံးဝမရှိဘဲ အာရုံကို သိတတ်တဲ့ သဘောလေးကတော့ နာမ် ပါ။ (နာမ်ကို မျက်စိ၊ နား စတဲ့ အာရုံခံ အင်္ဂါတွေနဲ့ အဆင်း၊ အသံ စတဲ့ အာရုံတွေ တိုက်မိခြင်းဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားက ပြုပြင်ပေးပါတယ်။)

ဒါကြောင့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ် နှစ်ပါးစလုံးဟာ ပြုပြင်ဖန်တီးထားတဲ့ “သင်္ခါရတရား” တွေချည်းပါပဲ။ ဒီလောကကြီး တစ်ခုလုံးဟာလည်း သင်္ခါရတရားတွေနဲ့ပဲ တည်ဆောက်ထားတာမို့ “သင်္ခါရလောက” လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဓမ္မ ဆိုတာ ဘာလဲ?

“ဓမ္မ” ဆိုတာ သဘာဝတရားပါ။ ရုပ်လည်း ဓမ္မ၊ နာမ်လည်း ဓမ္မပါပဲ။ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ အမြဲ ပျက်စီးနေတဲ့ သင်္ခါရတရား (သင်္ခတဓမ္မ) တွေရော၊ အဲဒီ လောကကြီးရဲ့ အလွန်မှာရှိတဲ့ ဘာကမှ ပြုပြင်ဖန်တီးမထားတဲ့၊ ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးတဲ့ နိဗ္ဗာန် (အသင်္ခတဓမ္မ) ရော.. အားလုံးဟာ “ဓမ္မ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးထဲမှာ အကျုံးဝင်ပါတယ်။

ဒီလောက်ဆို စကားလုံးတွေ ရှင်းသွားပြီမို့ လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို လက်တွေ့ ရှုကြည့်ရအောင်။

၁။ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)

မမြဲဘူးဆိုတာကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ လက်တွေ့ ပြန်ကြည့်ပါ။ ဥပမာ- သင့်အသားကို အပ်နဲ့ ထိုးလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

ထိုးလိုက်တဲ့ အပ် (အာရုံ) ကော၊ အထိုးခံရတဲ့ အသား (ဒွါရ) ကောဟာ ရုပ်တရားတွေပါ။

အပ်နဲ့ အသား ထိသွားတဲ့အခါ အာရုံကြောတွေကနေတဆင့် ဦးနှောက်ဆီကို လျှပ်စစ်လှိုင်းလေးတွေ သွားပါတယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရားတွေ အဆက်မပြတ် ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲသွားတာ (အနိစ္စ) ကို ပြနေတာပါ။

ဦးနှောက်ဆီ ရောက်တဲ့အခါ “နာကျင်တယ်” ဆိုတဲ့ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) လေး ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါက အကောင်အထည်မရှိတဲ့ နာမ်တရားပါ။

အဲဒီ နာကျင်နေတဲ့ အချိန်မှာပဲ တခြား တစ်ခုခုကို အာရုံစိုက်ပြီး ကြည့်လိုက်ရင်၊ နာတဲ့စိတ်လေး ပျောက်သွားပြီး မြင်တဲ့စိတ်ကလေး အစားထိုး ဝင်လာပြန်ပါတယ်။ ဒါဟာ နာမ်တရားရဲ့ မမြဲခြင်း (အနိစ္စ) ပါပဲ။

အပ်နဲ့ ထိုးတဲ့သူကော၊ အထိုးခံရတဲ့သူကော တကယ်တမ်း “ငါ” လည်း မဟုတ်၊ “သူ” လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ “ထိုးချင်တဲ့စိတ်” ကြောင့် “ထိုးတဲ့ ရုပ်အမူအရာ” ဖြစ်လာတယ်။ အဲဒီ အကြောင်းတရားကြောင့် “နာကျင်မှု ဝေဒနာ” ဆိုတဲ့ အကျိုးတရား ဖြစ်လာတယ်။ အကုန်လုံးဟာ ရုပ်နာမ်တွေ၊ အကြောင်းအကျိုးတွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်လိုက်၊ ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတဲ့ (သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ) ယန္တရားကြီး သက်သက်ပါပဲ။

၂။ အနတ္တ (သူ့သဘောသူ ဆောင်ခြင်း)

အထက်ကပြောခဲ့သလို အရာအားလုံးက “အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်၊ အဲဒီ အကျိုးကနေ နောက်ထပ် အကြောင်းတရား ပြန်ဖြစ်” နဲ့ အဆုံးမရှိ လည်ပတ်နေတာကို မြင်သွားပြီဆိုရင်၊ “ငါလုပ်တာ၊ သူလုပ်တာ” ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မရှိတော့ပါဘူး။ ဘယ်သူမှလည်း ပိုင်စိုးပိုင်ခွင့်၊ ထိန်းချုပ်ခွင့် မရှိပါဘူး။ အရာအားလုံးဟာ သဘာဝတရား အတိုင်း သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာ (အနတ္တ) သက်သက်ပဲ လို့ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ရင် အနတ္တလက္ခဏာကို မြင်တာပါပဲ။ မှတ်သားစရာ အချက်လေး တစ်ခုက ပြုပြင်ဖန်တီးထားတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေတင် အနတ္တ မဟုတ်ပါဘူး။ အပြုအပြင် ကင်းတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဟာလည်း ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ အတ္တ မဟုတ်တဲ့အတွက် “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” လို့ သုံးနှုန်းရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းခြင်း)

လောကမှာ ရှိသမျှ သင်္ခါရတရားတွေဟာ တစ်စက္ကန့်လေးတောင် ငြိမ်မနေဘဲ အမြဲတမ်း ပျက်စီးနေရပါတယ်။ ကိုယ်ကလည်း မပိုင်ဆိုင်၊ ထိန်းချုပ်လို့လည်း မရပါဘူး။ အဲဒီလို မမြဲတဲ့၊ မပိုင်တဲ့ အရာတွေ အပေါ်မှာ လိုချင်တပ်မက်နေတာ (လောဘ)၊ မရလို့ ဒေါသထွက်တာ၊ ပူဆွေးသောက ရောက်တာတွေဟာ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုတွေ ချည်းပါပဲ။ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိ၊ ကိုယ်ပိုင်အဖြစ် အသုံးချလို့လည်း မရတဲ့အတွက် ဒီရုပ်နာမ် သင်္ခါရကြီးဟာ တကယ့်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခ အစစ်အမှန်ကြီး (သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ) ပဲလို့ ဉာဏ်နဲ့ သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။

ဒီ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားတွေကို အမြဲတမ်း နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်နေခြင်းဟာ ဝိပဿနာအလုပ်ရဲ့ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး အဆင့်တိုင်းမှာ မပါမဖြစ် အရေးအကြီးဆုံး လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဖတ်ရှုသူ မိတ်ဆွေများအတွက် လက်တွေ့ဘဝမှာ အကျိုးများစေဖို့ မျှဝေ တိုက်တွန်းလိုက်ရပါတယ်။