ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ရာတွင် ဉာဏ်စဉ်များ အဆင့်ဆင့် တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် “အတွင်း အပြင် ရှုမှတ်ခြင်း” သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ အတွင်း ဟူသည်မှာ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ခန္ဓာကို ရှုမှတ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အပြင် ဟူသည်မှာ မိမိနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော သူတစ်ပါး၏ ခန္ဓာနှင့် ပြင်ပအာရုံများကို ရှုမှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ယောဂီတစ်ဦးသည် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ မိမိကိုယ်ကို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ နှင့် အသိ ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်လာသကဲ့သို့၊ မိမိနှင့် ကြုံတွေ့ရသော အခြားသူများကိုလည်း ရုပ်နှင့် နာမ် သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း အညီအမျှ သိမြင်ပေးရန် လိုအပ်လှပါသည်။ ဤသို့ ရှုမှတ်နိုင်မှသာလျှင် မိမိအပေါ် စွဲလမ်းမှု (အဇ္ဈတ္တ) ပြုတ်ကျသလို၊ သူတစ်ပါးအပေါ် စွဲလမ်းမှု (ဗဟိဒ္ဓ) များလည်း အကြွင်းမဲ့ ကင်းစင်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဝိပဿနာ ရှုမှတ်သူ ယောဂီများအတွက် မိမိရောက်ရှိနေသော ရှုထောင့်အလိုက် အတွင်းနှင့် အပြင်ကို မည်သို့ ချိန်ထိုး လေ့လာရမည်ကို အောက်ပါအတိုင်း အသေးစိတ် ရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။

၁။ ဖြစ်ပျက် ရှုမှတ်သူအတွက် အတွင်း အပြင် ရှုပုံ

အနိစ္စ (မမြဲခြင်း) လက္ခဏာကို အဓိကထား၍ ဖြစ်ပျက် ရှုမှတ်နေသော ယောဂီများ အနေဖြင့် မိမိ၏ အတွင်းခန္ဓာ၌ ပေါ်လာသမျှသော ရုပ်နာမ်တို့၏ လျင်မြန်လှသော ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျက်ခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ထပ်ချပ်မကွာ လေ့လာနေသကဲ့သို့၊ အပြင်လောကကိုလည်း ထိုနည်းတူ လေ့လာရပါမည်။

• လက်တွေ့ ဥပမာ – မိမိနှင့် စကားပြောနေသော သူတစ်ဦးကို ကြည့်ပါ။ ထိုသူ၏ နှုတ်ခမ်း လှုပ်ရှားသွားမှု၊ မျက်တောင်ခတ်သွားမှုများသည် ဖျတ်ခနဲ ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားသော ရုပ်တရားများ ဖြစ်ပါသည်။ သူ၏ နှုတ်မှ ထွက်လာသော အသံများသည်လည်း ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားပါသည်။ ထိုအသံကို ကြားလိုက်သော မိမိ၏ ကြားသိစိတ် (ဝိဉာဏ်) သည်လည်း ကြားပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ချက်ချင်းပင် ပျက်စီးသွားပါသည်။ ဤသို့လျှင် မိမိရော သူတစ်ပါးပါ တစ်ဆက်တည်း၊ တစ်တုံးတစ်ခဲတည်း မဟုတ်ဘဲ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်ကာ ချက်ချင်း ပျက်စီးနေသော အနိစ္စ သဘောတရားများ သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း အတွင်းရော အပြင်ပါ ချိန်ထိုး၍ မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာရပါမည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုးအရ အနတ္တ ကို ရှုမှတ်နေသူအတွက် အတွင်း အပြင် ရှုပုံ

ရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် အနတ္တကို ရှုမှတ်နေသူများ အတွက်လည်း နေ့စဉ် လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် အတွင်းနှင့် အပြင်ကို ချိတ်ဆက် လေ့လာရန် အလွန် အရေးပါပါသည်။

• လက်တွေ့ ဥပမာ – သူတစ်ပါးနှင့် မိမိအကြား စကားပြောဆို ဆက်သွယ်ရာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ အလုပ်တစ်ခု အတူတကွ လုပ်ဆောင်ရာတွင် သော်လည်းကောင်း “သူက ပြောသည်၊ ငါက ပြန်ပြောသည်”၊ “သူက လုပ်သည်၊ ငါက လုပ်သည်” ဟူသော အမြင်မျိုးကို ဖယ်ရှားရပါမည်။ သူတစ်ပါး၏ နှုတ်မှ ထွက်လာသော အသံ (ပြင်ပ အကြောင်းတရား) ကြောင့် မိမိ၏ နား၌ ကြားသိစိတ် (အတွင်း အကျိုးတရား) ပေါ်လာရပါသည်။ ထိုကြားသိစိတ်ကို အမှီပြု၍ ဝေဒနာများ ပေါ်လာကာ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မိမိက ပြန်လည် တုံ့ပြန်ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားခြင်း (အကြောင်းတရား အသစ်) ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်သွားပါသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုလုံးတွင် စီမံဖန်တီးနေသော “ငါ” လည်း မရှိ၊ “သူ” လည်း မရှိပါ။ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေမှု သက်သက်သာ ရှိကြောင်းကို အတွင်းရော အပြင်ပါ ပေါင်းစပ်ကာ ရှင်းလင်းစွာ လေ့လာနိုင်ပါသည်။

၃။ ပိုင်စိုးမရတဲ့ တရားတွေရဲ့ သဘာဝပေါ်ကနေ အနတ္တ ရှုမှတ်နေသူအတွက် အတွင်းအပြင် ရှုပုံ

တရားသဘော တစ်ခုချင်းစီတိုင်းသည် သူတို့၏ သဘာဝအတိုင်း သူတို့ အလုပ်လုပ်နေကြပြီး၊ မည်သူကမျှ ဝင်ရောက် အလိုကျ စီမံ၍ မရဟူသော ရှုထောင့်မှ အနတ္တကို ရှုမှတ်ရာတွင်လည်း အတွင်းအပြင် နှစ်ရပ်လုံးကို ယှဉ်တွဲ လေ့လာရပါမည်။

• လက်တွေ့ ဥပမာ – မိမိ၏ အတွင်းခန္ဓာ၌ ဖျားနာခြင်း၊ အိုမင်းခြင်း၊ နာကျင်ကိုက်ခဲသော ဝေဒနာ ပေါ်လာခြင်းတို့ကို “မဖြစ်ပါစေနှင့်၊ ချက်ချင်း ပျောက်သွားပါစေ” ဟု တားဆီး၍ မရ၊ ပိုင်စိုး၍ မရသကဲ့သို့ ပြင်ပလောကရှိ အရာများကိုလည်း မိမိအလိုကျ စီမံ၍ လုံးဝ မရနိုင်ပါ။ မိမိနှင့် ဆက်ဆံနေရသော သူတစ်ပါး၏ အပြုအမူ၊ အပြောအဆို၊ စိတ်နေသဘောထားများသည် ထိုသူ၏ ကိုယ်ပိုင် အကြောင်းတရားများအရ သူတို့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ “သူ့ကို ဒီလိုမျိုးလေးပဲ ပြောစေချင်တယ်၊ ဒီလိုပဲ ပြုမူစေချင်တယ်” ဟု မိမိက သွားရောက် ပိုင်စိုး၍ မရနိုင်ပါ။ ဤသို့လျှင် အတွင်းခန္ဓာရော၊ ပြင်ပခန္ဓာပါ အားလုံးသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်ဘဲ သူ့သဘောသူဆောင်နေသော တရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လိုက်ပါက၊ မကျေနပ်မှု ဒေါသနှင့် သောကများ အလိုလို ငြိမ်းအေးသွားကာ အနတ္တဉာဏ်သည် အလွန် ထက်မြက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော် ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ရာတွင် သမာဓိ တည်ငြိမ်မှု ရရှိလာသည်နှင့်အမျှ မိမိခန္ဓာကို ရှုမှတ်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါးနှင့် ပြင်ပအာရုံများကိုပါ အတွင်းအပြင် မျှတစွာ ချိန်ထိုး ရှုမှတ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းရပါမည်။ ဤသို့ ရှုမှတ်နိုင်လာသောအခါ သွားရင်း လာရင်း၊ အလုပ်လုပ်ရင်း၊ နေ့စဉ်ဘဝ၏ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်သည် တက်သထက် တက်လာမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ နေရာတိုင်း၊ အချိန်တိုင်းတွင် ဉာဏ်သက်ဝင်နေမှုကြောင့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဟူသော မွန်မြတ်သည့် ပန်းတိုင်ဆီသို့ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြောင့်တန်းစွာ တက်လှမ်းနိုင်မည်မှာ အသေအချာပင် ဖြစ်ပါကြောင်း လေးနက်စွာ တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။