‘အနတ္တ’ ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ တိုက်ရိုက် အဓိပ္ပာယ်ကတော့ ‘အတ္တ မဟုတ်ခြင်း’ ပါပဲ။ တကယ်တော့ အနတ္တ ဆိုတာကို စကားလုံး တစ်လုံးတည်း သီးခြား ခွဲထုတ် ပြောဆိုတာထက်၊ အပြည့်အစုံ ဆိုရရင် “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” လို့ နားလည်ထားရပါမယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့- အလုံးစုံသော ဓမ္မ (တရား) တို့သည် အတ္တ မဟုတ်ကြဘူး လို့ ဆိုလိုတာပါ။ (ဒီနေရာမှာ အလုံးစုံသော တရားဆိုသည်မှာ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ‘သင်္ခါရတရား’ တွေရော၊ အကြောင်းတရားက ပြုပြင်ဖန်တီးထားခြင်း မဟုတ်တဲ့ ‘ဝိသင်္ခါရတရား’ တွေပါ အကုန်လုံး အကျုံးဝင်ပါတယ်)။

‘အတ္တ’ ဟူသော အထင်မှားမှု အစွဲအလမ်း

လောကမှာရှိတဲ့ လူသားအများစုဟာ မိမိကိုယ်မိမိ ‘အတ္တ (ငါ)’ လို့ အခိုင်အမာ ထင်မှတ်ထားကြပါတယ်။

“ငါ ရှိတယ်၊ ငါ သွားနိုင်တယ်၊ ငါ စားနိုင်တယ်”

“ဒါကို ငါ မှတ်မိတယ်၊ ဒါကို ငါ သဘောကျတယ်”

စသဖြင့် အဆုံးမရှိတဲ့ ‘ငါ’ ဆိုတဲ့ အမြင်ကြီးဟာ လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အမြစ်တွယ်နေပါတယ်။ ဒီလို ထင်မှတ်နေတာဟာ မှတ်သားမှု (သညာ)၊ သိမှု (ဝိဉာဏ်) နဲ့ ခိုင်မြဲစွာ ယူဆထားမှု (ဒိဋ္ဌိ) ဆိုတဲ့ သဘောတရား သုံးမျိုးစလုံး အပြည့်အဝ ပေါင်းစပ်ပြီး နေရာယူထားလို့ ‘အတ္တ’ နဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်နေရတာပါ။

တနည်းအားဖြင့် “ငါပဲ၊ သက်ရှိပဲ၊ လူသားပဲ” စသဖြင့် အတ္တ အနေနဲ့ စွဲလမ်း ယူဆထားကြတာပါ။ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ “မိမိရဲ့ ဖြစ်တည်မှု” ဆိုတဲ့ သဘောပါ ပါဝင်လာပြီး၊ တကယ်တမ်းမှာတော့ ‘အတ္တ’ ဆိုတာဟာ ‘သတ္တဝါ’ ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ဖော်ပြနေတာ သက်သက်ပါပဲ။

ဥပမာပေးရလျှင် – ယာဉ်မောင်း တစ်ယောက်ဟာ ကားပေါ်ရောက်သွားတဲ့အခါ ကားကြီးရဲ့ သွားလာလှုပ်ရှားမှု အားလုံးကို “ငါ သွားနေတယ်” လို့ အလိုလို ထင်မှတ်သွားသလိုမျိုး၊ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီးရဲ့ လည်ပတ်မှုကို “ငါ၊ သတ္တဝါ” လို့ အထင်မှားနေကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ခန္ဓာငါးပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြမ်းလေ့လာခြင်း

ဒီလို အတ္တအထင်မှားကြီးကို ဖယ်ရှားနိုင်ဖို့ဆိုရင် အပိုင်းလိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး လေ့လာခြင်း ပြုလုပ်ရပါမယ်။

၁။ ပထမဆုံး အဆင့်အနေနဲ့- အရာရာဟာ “ငါ” ဆိုတာ လုံးဝ မဟုတ်ဘဲ၊ သဘောတရားချင်း တူညီတဲ့ ရုပ်တရား နဲ့ နာမ်တရား သက်သက်သာ ရှိတယ်ဆိုတာကို အရင် သဘောပေါက်ဖို့ လိုပါတယ်။

၂။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ရုပ်နာမ် နှစ်ပါးကို “ခန္ဓာငါးပါး” အနေနဲ့ ထပ်မံ အသေးစိတ် ခွဲခြား သဘောပေါက်ရပါမယ်။

“ငါ မှတ်မိတယ်” ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အာရုံကို မှတ်သားတတ်တဲ့ သညာ သက်သက်ပါ။

“ငါ နာတယ်၊ ငါ ချမ်းသာတယ်” ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ခံစားတတ်တဲ့ ဝေဒနာ သက်သက်ပါ။

“ငါ ပြုလုပ်တယ်” ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ပြုလုပ်ဖို့ စေ့ဆော်ပေးတဲ့ သင်္ခါရ စေတသိတ် သက်သက်ပါ။

“ငါ သိတယ်” ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အာရုံကို သိတတ်တဲ့ ဝိဉာဏ် သက်သက်ပါ။

ဥပမာ – အိမ်တစ်လုံးကို ဉာဏ်နဲ့ ဖျက်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ သစ်သား၊ သံ၊ အုတ်၊ သဲ၊ ဘိလပ်မြေ တွေသာ သီးခြားစီ ထွက်လာပြီး “အိမ်” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် ပျောက်သွားသလိုပါပဲ။ မှတ်သားမှု၊ ပြုလုပ်မှု၊ ခံစားမှု၊ သိမှု၊ ရုပ်တရား တို့ကို တစ်ခုချင်းစီ ခွဲထုတ် လေ့လာလိုက်တဲ့အခါမှာ ဘယ်အရာကမှ “သတ္တဝါ” မဟုတ်တော့ဘဲ၊ အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ တရားသဘောတွေချည်းသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။

သင်္ခါရတရား နှင့် ဝိသင်္ခါရတရား (အရာအားလုံးသည် အနတ္တသာ)

ဒီအဆင့်ကို ရောက်သွားတဲ့အခါ-

ရုပ် ဟာလည်း အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ သင်္ခါရတရား သက်သက်ပါပဲ။

နာမ် ဟာလည်း အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ သင်္ခါရတရား သက်သက်ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သင်္ခါရတရား တစ်ခုချင်းစီတိုင်းဟာ “သတ္တဝါ” လုံးဝ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သဘောပေါက်သွားပါပြီ။

ရုပ်နာမ်တို့ဟာ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အကျိုးတရား (သင်္ခါရတရား) တွေ ဖြစ်ပေမယ့်၊ ‘ဝိသင်္ခါရ’ လို့ခေါ်တဲ့ နိဗ္ဗာန် ဓမ္မကတော့ ဘယ်အကြောင်းတရားကမှ ပြုပြင်ဖန်တီးထားခြင်း မရှိပါဘူး။ သို့သော်လည်း အဲဒီ နိဗ္ဗာန်တရားဟာ ဘုရားရှင် မျက်မှောက်ပြုတဲ့ နိဗ္ဗာန်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ သာဝကများ မျက်မှောက်ပြုတဲ့ နိဗ္ဗာန်ပဲဖြစ်ဖြစ် မကွဲပြားဘဲ တူညီတဲ့ အေးငြိမ်းမှုသဘောသာ ဖြစ်ပြီး၊ သူသည်လည်း “သတ္တဝါ မဟုတ်သော၊ အတ္တ မဟုတ်သော တရား” ပင် ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်

ကျနော်တို့ရဲ့ နောက်ဆုံး ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်ကတော့ လောကမှာ ရှိသမျှ တရားအားလုံးဟာ “အနတ္တ (အတ္တမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်)” သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ကိုယ်တိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သဘောပေါက် နားလည်ရေးပင် ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ) နှင့်သာ ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်သွားကြမည် ဆိုလျှင် မိမိ လိုလားတောင့်တအပ်သော အေးငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မလွဲ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။