ပထမမဂ် (သောတာပတ္တိမဂ်) သို့ ရောက်ရှိရန်ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း ခက်ခဲလွန်းသော၊ မဖြစ်နိုင်သော ကိစ္စကြီး လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ မိမိ၏ ဉာဏ်ရည်နှင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဉာဏ်ထက်သူအတွက် ၇ ရက်၊ အလယ်အလတ်အတွက် ၇ လ၊ ဉာဏ်နှေးသူအတွက် ၇ နှစ်ခန့် အချိန်ယူရသည်ဟု ကျမ်းဂန်များတွင် ဆိုထားပါသည်။ စာရေးသူကိုယ်တိုင်လည်း အခြား လောကီအလုပ်များကို ဘေးဖယ်ကာ၊ တရားနာခြင်းနှင့် အားထုတ်ခြင်း တစ်ခုတည်းကိုသာ ၆ နှစ်တိုင်တိုင် ဇောက်ချ ကြိုးပမ်းခဲ့ရာမှ တရား၏ သဘောမှန်ကို ပိုင်နိုင်စွာ သိမြင်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်အတိုင်း စနစ်တကျ ကြိုးပမ်းသွားမည် ဆိုပါက မည်သူမဆို ရရှိနိုင်သော အရာသာ ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ငါ နှင့် ကာမဂုဏ်တို့၏ အစွဲကို ဖြိုခွင်းခြင်း

အခြေခံအကျဆုံး နားလည်ရမည့် အချက်မှာ သတ္တဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ‘ငါ’ (အတ္တ) ဆိုသည်မှာ အစကတည်းက လုံးဝ မရှိခဲ့သလို၊ ယခုလည်း မရှိ၊ နောင်လည်း ရှိလာမည် မဟုတ်ပါ။ သို့သော် ဤအမှန်တရားကို မသိသည့်အခါ “ငါ” ဟူသော အယူမှား (ဒိဋ္ဌိ) ဝင်လာပြီး၊ ထို “ငါ” ၏ နောက်တွင် “ငါ့မိသားစု၊ ငါ့ပိုက်ဆံ၊ ငါ့နိုင်ငံ၊ ငါ့ကမ္ဘာ” အစရှိသည့် “ငါ့ဥစ္စာ” (တဏှာ) များ အလိုလို ကပ်ပါလာပါတော့သည်။

ဤအရာများ အားလုံးသည် “ကာမဂုဏ် အာရုံ” များသာ ဖြစ်ပါသည်။ ကာမ ဟုဆိုရာတွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ သံဝါသ တစ်ခုတည်းကိုသာ ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ပိုက်ဆံ၊ ရာထူး၊ စည်းစိမ်၊ တိုင်းပြည် အစရှိသည့် လောကီလူသားတို့ မက်မောစရာ အာရုံ အားလုံးကို ခြုံငုံ၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ပြဿနာမှာ “ငါ” ရှိသည်ဟု အခိုင်အမာ ထင်မှတ်ပြီး၊ ထိုကာမဂုဏ် အာရုံများကို ရရှိခြင်းကိုပင် “ချမ်းသာခြင်း (သုခ)” ဟု အထင်မှားနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ လိုချင်တာရရေးကိုသာ ဦးတည်လာသောအခါ ငါးပါးသီလ ဖောက်ဖျက်ရမည်ကို ဝန်မလေးတော့ပါ။ ဤသည်မှာ ဘုရားနှင့် တရားတော်အပေါ်တွင် ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါတရား) ခိုင်မာစွာ မရှိသေးသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ ဝိပဿနာအားထုတ်၍ မဂ်ကျသွားပါက “သဒ္ဓါဗိုလ်” ဟူသော မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ထိုအခါ မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် မည်သည့်အခါမျှ သီလမဖောက်တော့သလို၊ ငါးပါးသီလ ဖောက်ဖျက်၍ အသက်မွေးခြင်းဟူသည့် မကောင်းသည့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု (မိစ္ဆာဇီဝ) များကိုလည်း လုံးဝ စွန့်ပယ်သွားပါတော့သည်။

၂။ အနိစ္စနှင့် အနတ္တကို ခန္ဓာဖြင့် တိုက်စစ်ခြင်း

တရားအားထုတ်ရာတွင် အဓိက လုပ်ဆောင်ရမည့် အလုပ်မှာ အလွန် ရှင်းလင်းပါသည်။ “အနိစ္စ” (မမြဲခြင်း) နှင့် “အနတ္တ” (အစိုးမရခြင်း) ဟူသော အချက်နှစ်ခုကို သီအိုရီအရ ဦးစွာ နားလည်အောင်လုပ်ပြီး၊ မိမိ၏ ခန္ဓာနှင့် တိုက်ရိုက် စစ်ဆေးကြည့်ရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

အနိစ္စကို ရှုမှတ်ခြင်း: ပထမဆုံး ရုပ်နှင့် နာမ်ကို ခွဲခြားသိမြင်အောင် (နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) ကြိုးစားရပါမည်။ ပြီးလျှင် ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိဉာဏ် ဟူသော ခန္ဓာငါးပါးထဲမှ မိမိ ဉာဏ်သက်ဝင်ရာ တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်၍ ရှုမှတ်ရပါမည်။ စာရေးသူ အနေဖြင့် စိတ် (ဝိဉာဏ်) ကို ရွေးချယ်၍ ဖြစ်ပျက်ရှုခဲ့ပါသည်။ ဖြစ်ပျက်ရှုရာတွင် “ပျက်သွားခြင်း” (အပျက်) ကို အဓိကထား သိအောင် ကြိုးစားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအပျက်ကို အမှန်တရားအဖြစ် ဉာဏ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်ရပါမည်။ ဤသည်မှာ အနိစ္စကို ရှုမှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အနတ္တကို ရှုမှတ်ခြင်း (အကြောင်းနှင့် အကျိုးကို လေ့လာခြင်း): အချို့သည် အနိစ္စကို ရှုရင်းဖြင့်ပင် တရားရသွားတတ်သော်လည်း၊ စာရေးသူကဲ့သို့ အနတ္တဉာဏ် အားသန်သူများလည်း ရှိပါသည်။ အနတ္တကို သိမြင်ရန်အတွက် “အကြောင်းအကျိုး” သဘောတရားကို နားလည်ရန် အလွန် အရေးကြီးပါသည်။ ရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် “ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော အကျိုးတရားများသည် အကြောင်းတရားကြောင့်သာ ဖြစ်သည်” ဟူသော ဒေသနာတော် တစ်ခွန်းတည်းဖြင့် အနတ္တကို သဘောပေါက်ပြီး သောတာပန် တည်ခဲ့ပါသည်။

၃။ ခန္ဓာသည် “တရားများ” သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း လေ့လာခြင်း

ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အနီးကပ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်လျှင်၊ နောက်ဆုံး၌ “တရားသဘောများ” သက်သက်ကိုသာ တွေ့ရပါမည်။

ဥပမာအားဖြင့် လိုချင်သောစိတ် ပေါ်လာလျှင် ၎င်းသည် ယောက်ျား/မိန်းမ မဟုတ်ဘဲ “လောဘတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဒေါသထွက်လျှင်လည်း “ဒေါသတရား”၊ ကြိုးစားအားထုတ်လျှင် “ဝီရိယတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤလောဘ၊ ဒေါသ၊ ဝီရိယ များသည် “ငါ့လောဘ၊ သူ့လောဘ” ဟူ၍ ကွဲပြားနေခြင်း မရှိပါ။ လူသားအားလုံးတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော သဘာဝတရားများ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး ဆိုသည်မှာ လုံးဝ မရှိဘဲ၊ တူညီသော ရုပ်တရား နာမ်တရား များသာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ် ဖြစ်ပျက်နေကြောင်းကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သဘောပေါက်ရပါမည်။

၄။ ပဋ္ဌာန်းနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို လက်တွေ့ အသုံးချခြင်း

စိတ်တွေ၊ ရုပ်တွေသည် မည်သူက လုပ်၍ ဖြစ်လာသနည်း၊ မည်သည့် အကျိုးပေးကြောင့် ဖြစ်လာသနည်း ဆိုသည်ကို သိရှိရန် “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်” နှင့် “ပဋ္ဌာန်း” ဒေသနာတော်များကို မြန်မာပြန်ဖြင့် သေချာစွာ ဖတ်ရှုလေ့လာရန် လိုအပ်ပါသည်။ ပဋ္ဌာန်း ပစ္စည်း (၂၄) ပါး၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပုံများကို လေ့လာပြီး မိမိခန္ဓာနှင့် တိုက်စစ်ကြည့်ရပါမည်။

ထိုသို့ လေ့လာလိုက်သောအခါ မိမိ ယခုလို တရားသိသွားခြင်း၊ နားလည်သွားခြင်း သည်ပင်လျှင် တရားနာခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်း ဟူသော အကြောင်းတရား (အာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်ခိုက်မှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရား သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာပါမည်။ “သိမှု” ဆိုသည်မှာလည်း “ငါ” သိခြင်း မဟုတ်ဘဲ နာမ်ခန္ဓာလေးပါး၏ အလုပ်သာ ဖြစ်ကြောင်း၊ “ငါ ဆိုသည်မှာ လုံးလုံးလျားလျား မရှိပါလား” ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်လာပါလိမ့်မည်။ ဤသည်မှာ အနတ္တကို အပြည့်အဝ နားလည်သွားခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

တရားရှုမှတ်နည်းများ ရှုပ်ထွေးနေသည်ဟု ခံစားရပါက ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ် (၁၆) ပါး ကို သေချာစွာ ဖတ်ရှုလေ့လာပြီး၊ မိမိ မည်သည့်ဉာဏ်သို့ ရောက်နေပြီလဲ ဟု ပြန်လည် ဆန်းစစ်ပါ။

ပထမဆုံး ဉာဏ်ဖြစ်သော နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် (ရုပ်နာမ်ခွဲခြားသိသော ဉာဏ်) ကို သေချာစွာ ရရှိပြီလား။

ဒုတိယ ဉာဏ်ဖြစ်သော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် (အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သော အကြောင်းအကျိုးကို သိမ်းဆည်းသိသော ဉာဏ်) ကို ပိုင်နိုင်ပြီလား။

ဤအခြေခံ ဉာဏ်နှစ်ပါးသည် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်ပါသည်။ ဤအဆင့်များကို မရသေးပါက လုံလောက်အောင် ထပ်မံ ကြိုးစားပါ။ ပဋ္ဌာန်း (မြန်မာပြန်) များကိုလည်း ဖတ်ရှု လေ့လာပါ။ လိုအပ်ပါက ဆွေးနွေး မေးမြန်းနိုင်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ စနစ်တကျ ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်မည်မှာ မလွဲဧကန် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။