မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသော ရဟန်းတော်များသည် အရပ်ဒေသ အမျိုးမျိုး၊ နောက်ခံပတ်ဝန်းကျင် အမျိုးမျိုး၊ ပညာအရည်အချင်းနှင့် စရိုက်လက္ခဏာ အမျိုးမျိုးတို့မှ လာရောက်စုဝေးကြပြီး “သံဃာ” ဟူသော အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် အတူတကွ နေထိုင်ကြရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ အတူတကွ နေထိုင်ကြရာတွင် ကျောင်းဝေယျာဝစ္စ ဆောင်ရွက်သည့် ကိစ္စရပ်များမှအစ၊ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များကို အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရာ၌ဖြစ်စေ၊ စာပေသင်ကြားရေးနှင့် ပတ်သက်၍ဖြစ်စေ အမြင်မတူညီမှုများ၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ကြုံတွေ့ရခြင်းမှာ ရှောင်လွှဲ၍မရနိုင်သော ဓမ္မတာပင် ဖြစ်ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် အချိန်ကပင် ကောသမ္ဘီပြည်ရှိ ရဟန်းများ အချင်းချင်း အမြင်မတူရာမှ ကြီးစွာသော အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖူးပါသည်။

ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ မိမိ၏ အမြင်နှင့် တစ်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်၏ အမြင် မတူညီသောအခါ၊ မိမိ၏ အကြံပြုချက်ကို တစ်ပါးသူက ပယ်ချသောအခါ “ငါ့ကို အရာမသွင်းဘူး၊ ငါပြောတာကို လက်မခံဘူး၊ သူပဲ တတ်နေတယ်” ဟူသော အတ္တကို အခြေခံပြီး လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်မှာ “မကျေနပ်စိတ်၊ အလိုမကျစိတ် (ပဋိဃ)” သို့မဟုတ် “ဒေါသစိတ်” ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤဒေါသစိတ်သည် အလွန်ပူလောင်ပြီး သံသရာအတွက် အလွန်အန္တရာယ်ကြီးမားလှပါသည်။ သို့သော်လည်း စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက်မူ ဤသို့ အမြင်မတူ အငြင်းပွားရသည့် အချိန်ကာလသည် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော၊ “ငါ” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို အမြစ်မှ ဆွဲနှုတ်နိုင်ရန် အကောင်းဆုံးသော ဝိပဿနာ လက်တွေ့အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

အမြင်မတူမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မကျေနပ်စိတ် (ဒေါသ) ကို စိတ္တာနုပဿနာရှုထောင့်မှ မည်သို့ ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် အားထုတ်ရမည်ကို အောက်ပါအတိုင်း အသေးစိတ် အဆင့်ဆင့် လေ့လာရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ပြင်ပအာရုံမှသည် အတွင်းစိတ်ဆီသို့ ဉာဏ်ကို လှည့်ခြင်း

အမြင်မတူမှု တစ်ခု စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်၊ သာမန် ပုထုဇဉ်ရဟန်း၏ စိတ်သည် တစ်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်၏ မျက်နှာ၊ သူပြောသော စကားလုံးများ၊ သူ၏ လေသံနှင့် အမူအရာများ (ပြင်ပအာရုံများ) ဆီသို့သာ အပြည့်အဝ ရောက်ရှိသွားတတ်ပါသည်။ ထို့နောက် “သူ ဘာလို့ ဒီလိုပြောရတာလဲ၊ သူ မှားနေတယ်၊ ငါ မှန်တယ်” ဟူသော အတ္တယှဉ်သည့် အတွေးများဖြင့် တစ်ဖက်သား၏ အပြစ်ကိုသာ ရှာဖွေနေတတ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ သံသရာလည်ကြောင်း အလုပ်သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ဝိပဿနာဉာဏ်ကို အားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်သည် ထိုသို့ ပြင်ပသို့ ထွက်သွားမည့် စိတ်ကို ချက်ချင်း ဟန့်တားရပါမည်။ တစ်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်၏ စကားသံကို နားက ကြားလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်၊ ထိုစကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်နောက်သို့ လိုက်မသွားဘဲ၊ မိမိ၏ ရင်ဘတ်အတွင်း၌ (မိမိသန္တာန်၌) ချက်ချင်း လှုပ်ခတ်သွားသော၊ ပူလောင်လာသော၊ မနှစ်မြို့သော “ဒေါသယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်” လေးကို အမိအရ ဉာဏ်ဖြင့် ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။

“သြော်… အမြင်မတူတာကို ကြားလိုက်ရလို့ ငါ့စိတ်ထဲမှာ မကျေနပ်တဲ့ ဒေါသစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” ဟု အရှိကို အရှိအတိုင်း ချက်ချင်း သိလိုက်ရပါမည်။ တစ်ဖက်ရဟန်းသည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ မိမိစိတ်ထဲတွင် ဒေါသဖြစ်သွားသည်မှာ အမှန်တရားပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အပြင်ဘက်က အငြင်းပွားနေသော ရန်ပွဲကို ရပ်တန့်ကာ၊ မိမိအတွင်းစိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ကိလေသာကို ဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်သည့် အလုပ်ကို စတင်လိုက်ခြင်းသည် စိတ္တာနုပဿနာ၏ ပထမဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံး ခြေလှမ်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “မကျေနပ်သော ဒေါသစိတ်” ပေါ်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်ကြီးသည် မိမိရင်ထဲတွင် အခိုင်အမာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသော အရာမဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုမကျေနပ်စိတ်၊ ဒေါသစိတ်များသည် အလိုလိုနေရင်း ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ပါ။ တိကျလှသော “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

တစ်ဖက်ရဟန်း၏ အသံလှိုင်း (သဒ္ဒါရုံ) နှင့် မိမိ၏ နား (သောတဒွါရ) တိုက်ခိုက်မိခြင်း (အကြောင်းတရား)၊

ထိုစကားလုံးသည် မိမိအမြင်နှင့် ဆန့်ကျင်နေသည်ဟု အတိတ်က အတွေ့အကြုံများအရ ဘာသာပြန်ဆိုလိုက်သော မှတ်သားမှု သညာ (အကြောင်းတရား)၊

“ငါ့အမြင်ကို ပယ်ချတယ်” ဟူ၍ အတ္တကို ရှေ့တန်းတင်ကာ မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းခြင်း (အယောနိသော မနသိကာရ – အကြောင်းတရား) စသည့် အကြောင်းတရားများ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာလျှင်၊ မကျေနပ်မှု၊ ပူလောင်မှု၊ တွန်းလှန်လိုမှု ဟူသော “ဒေါသယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ တစ်ဖက်ရဟန်းက မိမိအမြင်ကို ထောက်ခံလိုက်ပါက၊ သို့မဟုတ် မိမိက ထိုစကားကို နားမကြားလိုက်ရပါက ထို “ဒေါသစိတ်” သည် ဖြစ်ပေါ်လာစရာ အကြောင်း လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ဤဒေါသ၊ ဤမကျေနပ်မှု ဆိုသည်မှာ ခိုင်မာသော အရာဝတ္ထုကြီး တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာပြီး၊ အကြောင်းကင်းသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ချုပ်ပျောက်သွားမည့်၊ လျင်မြန်လှစွာ ဖြစ်ပျက်နေသည့် “နာမ်ဓမ္မ” အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။ အပြင်ဘက်က အသံသည်လည်း အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်ဓမ္မ၊ အတွင်းက တုံ့ပြန်သော ဒေါသသည်လည်း အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုအငြင်းပွားမှု အခြေအနေ တစ်ခုလုံးတွင် “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “သူ” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

မိမိကို ဆန့်ကျင်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ရဟန်းတစ်ပါး၊ သတ္တဝါတစ်ဦး” မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် စိတ်၏ စေခိုင်းမှုကြောင့် လှုပ်ရှားနေသော ရုပ်အင်္ဂါများနှင့် အသံလှိုင်းများ (ရုပ်ဓမ္မများ) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအသံကို ကြား၍ မကျေနပ်ဖြစ်နေသော မိမိ၏ စိတ်သည်လည်း “ငါ” မဟုတ်ပါ။ ဒေါသဆိုသည်မှာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာသော နာမ်ဓမ္မ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ “ငါ မှန်တယ်၊ သူ မှားတယ်” ဟု ထင်နေခြင်းသည် သမုတိအမှန် (ပညတ်အမြင်) တွင်သာ ရှိပြီး၊ ပရမတ္ထအမှန် (အရှိတရား) တွင်မူ မှန်နေသော “ငါ” လည်း မရှိ၊ မှားနေသော “သူ” လည်း မရှိပါ။

အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “ဝါကြီးသော ရဟန်း၊ ဝါငယ်သော ရဟန်း၊ ငါ့ကို ဆန့်ကျင်သူ၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရားမှာ “ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလွန်လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး တိုက်ခိုက် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ့ကို အရာမသွင်းဘူး” ဟူသော အတ္တမာနနှင့် မကျေနပ်မှု ဒေါသမီးတောက်ကြီးသည် ရေလောင်းချလိုက်သကဲ့သို့ ချက်ချင်း ငြိမ်းအေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မနှင့် ရုပ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

တစ်ဖက်ရဟန်း၏ အမြင်နှင့် အသံကို မိမိက “ဒီလို မပြောပါနဲ့၊ ငါ့အမြင်ကိုပဲ လက်ခံပါ” ဟု အတင်းအဓမ္မ သွားရောက် တားဆီး ချုပ်ကိုင်၍ မရပါ။ ၎င်းသည် သူ၏ အကြောင်းအကျိုးအရ ဖြစ်ပေါ်လာသော အနတ္တသဘော ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတူပင် ထိုအသံကို ကြား၍ မိမိသန္တာန်၌ ချက်ချင်း ပေါ်လာသော ဒေါသစိတ်၊ မကျေနပ်စိတ်သည်လည်း “မဖြစ်ပါနဲ့” ဟု တားဆီးပိတ်ပင်၍ မရသော၊ ဖြစ်ပြီးလျှင်လည်း ချက်ချင်း ပျက်သွားသော၊ မိမိက အလိုအတိုင်း စေခိုင်း၍မရသော နာမ်တရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ အာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်လျှင် ဝိဉာဏ်ပေါ်မည်၊ အကြောင်းမမှန်လျှင် ဒေါသဖြစ်မည်ဟူသော သဘာဝတရား၏ လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက အပိုင်ရထားခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပါမည်။

ဤသည်မှာပင် “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်းရှိ အငြင်းပွားမှု ပြဿနာများကြားထဲတွင်ပင် လက်တွေ့ မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “သူလည်း သတ္တဝါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါလည်း သတ္တဝါ မဟုတ်ဘူး၊ ဘာမှ အစိုးမရဘူးဆိုတော့ ကျောင်းကိစ္စတွေ၊ ဝိနည်းကိစ္စတွေ မှားချင်ရာမှား၊ အငြင်းပွားချင်ရာ ပွား၊ ငါ ဝင်မပါတော့ဘူး၊ လွှတ်ထားလိုက်တော့မယ်” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Fatalism / Passive Indifference) မျိုးနှင့် လုံးဝ (လုံးဝ) မရောထွေးမိစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် သာသနာတော် ဆုတ်ယုတ်မည့်ကိစ္စ၊ ကျောင်းသင်္ခမ်း ပျက်စီးမည့်ကိစ္စ၊ ဝိနည်း ဖောက်ဖျက်မည့် ကိစ္စများကို “အနတ္တပဲလေ” ဟုဆိုကာ ပစ်ထားမည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် အရှုံးပေးခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာတွင် “ငါ မှန်တယ်၊ သူ မှားတယ်” ဟူသော “အတ္တ” နှင့် “ဒေါသ” ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဒေါသနှင့် အတ္တကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ထိုနေရာတွင် “မေတ္တာ၊ ကရုဏာ နှင့် ပညာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။

ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာတွင် အငြင်းပွားနေသော ရဟန်းကို “ရန်သူ” ဟု မမြင်တော့ဘဲ၊ သံသရာ ခရီးဖော်အဖြစ် မေတ္တာထားကာ၊ ဓမ္မဝိနယ (တရားနှင့် ဝိနည်း) နှင့်အညီ အမှန်တရားကို အေးချမ်းစွာ ညှိနှိုင်း ဆွေးနွေးခြင်းဟူသော “အကြောင်းတရားကောင်း” များကို ပညာရှိရှိ ဖန်တီးတည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အမြင်မတူမှုများကို ဆွေးနွေးရာတွင် မိမိ၏စကားကို လက်မခံလျှင်လည်း ဒေါသ မဖြစ်တော့ဘဲ၊ အကြောင်းတရား မပြည့်စုံသေး၍ဟု ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လုပ်ရပ်ကို ရပ်တန့်ပစ်ခြင်း မဟုတ်၊ လုပ်ရပ်၏ နောက်ကွယ်မှ “ဒေါသနှင့် အတ္တ” ဟူသော မှားယွင်းသည့် တွန်းအားကို ဖယ်ရှားပြီး “ပညာ၊ မေတ္တာ၊ တာဝန်သိမှု” ဖြင့် အစားထိုး မောင်းနှင်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

သံဃာအချင်းချင်း အမြင်မတူမှုများ ကြုံရချိန်တွင် ဒေါသမီးများ အလွယ်တကူ ဟုန်းကနဲ မတောက်လောင်လာစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို ပဋိပက္ခ ကြုံနေရချိန် တစ်လျှောက်လုံး အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ အငြင်းပွားမှု ဖြစ်လာချိန်တွင် “ဒီပြဿနာမှာ ငါနိုင်အောင် ပြောမည်” ဟူသော ဆန္ဒယုတ်ကို ချက်ချင်း ဖယ်ရှားပြီး၊ “ဤသို့ အမြင်မတူမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသကို ငါ မလွတ်တမ်း ရှုမှတ်မည်။ သူနိုင်ခြင်း ငါနိုင်ခြင်းထက်၊ ကိလေသာကို နိုင်အောင် တိုက်မည်။ ဤဒေါသကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ပြီး အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။ အခက်အခဲကို အခွင့်အရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုသော ဆန္ဒ ဖြစ်ပါသည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် စကားပြောနေစဉ် တစ်လျှောက်လုံး၊ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော မကျေနပ်မှု၊ ပူလောင်မှု ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားကာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။ စကားပြောရင်း စိတ်ကို စောင့်ကြည့်သည့် အလုပ်ကို မနားမနေ လုပ်ဆောင်ရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် တစ်ဖက်ပုဂ္ဂိုလ်၏ အပြစ်များ၊ အားနည်းချက်များ၊ ရန်တွေ့လိုသော စကားလုံးများဆီသို့ လွင့်စင်မျောပါမသွားစေဘဲ၊ ထိုစကားများကို အကြောင်းပြု၍ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာသော မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ မကျေနပ်မှုပေါ်၌သာ စိတ်ကို အပြည့်အဝ စူးစိုက်ထားရပါမည်။ ပြင်ပရန်ပွဲကို ရပ်ပြီး အတွင်းစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုကိုသာ စူးစူးစိုက်စိုက် ကြည့်ရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော မကျေနပ်သည့် ဝိဉာဏ်၊ တုံ့ပြန်လိုသည့် ဝိဉာဏ်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ တစ်ဖက်က အသံများသည်လည်း ရုပ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု အငြင်းပွားနေဆဲ အချိန်တွင်ပင် အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

၇။ နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ သံဃာအချင်းချင်း အမြင်မတူမှုများ ကြုံရချိန်၊ အငြင်းပွားရချိန် ဆိုသည်မှာ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ အလွန် ပူလောင်ဆင်းရဲဖွယ် ကောင်းသော၊ ဒေါသနှင့် မာနတို့ အလွယ်တကူ ကြီးထွားလာနိုင်သော အချိန်အခါ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ဤအချိန်သည် ထွက်ပြေးပုန်းရှောင်နေရမည့် အချိန်မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ မှန်တယ်” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိနှင့် “မကျေနပ်ဘူး” ဟူသော ဒေါသကိလေသာတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွာချရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော စစ်မြေပြင်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချရမည် ဖြစ်ပါသည်။

အငြင်းပွားရသည့် အာရုံနောက်သို့ လိုက်မနေဘဲ၊ ထိုအာရုံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော “ဒေါသစိတ် (ဝိဉာဏ်)” ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုဒေါသစိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို ပဋိပက္ခများ ကြားထဲတွင်ပင် ငြိမ်းအေးစွာ မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း သာသနာရေး၊ ကျောင်းရေး ကိစ္စရပ်များကို လျစ်လျူရှုသည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ပညာ၊ မေတ္တာ ရှေ့ဆောင်ကာ ပြဿနာများကို ဓမ္မဝိနယနှင့်အညီ ဖြေရှင်းရင်း၊ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ် ကြုံတွေ့နေရသော အမြင်မတူမှု၊ အငြင်းပွားမှုများကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်သန်ရေးအတွက် လက်နက်ကောင်းအဖြစ် အသုံးချတတ်မည် ဆိုပါက၊ ကျနော်တို့ အထူး မျှော်မှန်းထားသည့် “တကယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး” ဆိုသည့် မွန်မြတ်လှသော သာသနာ့ပန်းတိုင်ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။ ပဋိပက္ခကို မဂ္ဂသစ္စာ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သော ဉာဏ်ပညာသည်သာလျှင် သာသနာတော်ကြီးကို အရှည်တည်တံ့စေမည့် စစ်မှန်သော အင်အားဖြစ်ပါသတည်း။