ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်များ နေ့စဉ် ရွတ်ဆိုပူဇော်နေကြသော “ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” ဟူသည့် သရဏဂုံသုံးပါးတွင် ‘သံဃာ’ ဟူသော ရတနာတစ်ပါး ပါဝင်ပါသည်။ သို့သော် “ထိုသံဃာရတနာ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ သင်္ကန်းဝတ်ရုံထားသော ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းသည် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာ ရတနာအစစ် ဖြစ်ပါသလား” ဆိုသည့် မေးခွန်းကို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ၊ ပရမတ်အမြင်ကျကျ ဆန်းစစ်ကြည့်ရန် အလွန်ပင် လိုအပ်လှပါသည်။ ဤသို့ ဆန်းစစ်ခြင်းသည် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ဝေဖန်ပြစ်တင်ရန် မဟုတ်ဘဲ၊ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ မူလအာဘော်ကို မှန်ကန်စွာ နားလည်စေရန်နှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ပုထုဇဉ်ဘဝ၏ အန္တရာယ်မှ ရုန်းထွက်နိုင်ရေးအတွက် သတိပေး နှိုးဆော်ရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

သမုတိသံဃာ နှင့် အရိယာသံဃာ

စာပေကျမ်းဂန်များအရ သံဃာကို အဓိကအားဖြင့် (၂) မျိုး ခွဲခြားထားပါသည်။ သမုတိသံဃာ နှင့် အရိယာသံဃာ တို့ဖြစ်ပါသည်။ သမုတိသံဃာ ဆိုသည်မှာ သိမ်တွင်း၌ ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် သိက္ခာထပ်ကာ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အရိယာသံဃာ ဆိုသည်မှာ ဝိပဿနာတရားကို ကြိုးစားအားထုတ်သဖြင့် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရရှိပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်စေ၊ အကြွင်းမဲ့ဖြစ်စေ လွတ်မြောက်သွားသော သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်များကို ဆိုလိုပါသည်။

ကျွန်ုပ်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ နေ့စဉ် ဦးညွှတ်ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်နေသော၊ ရတနာသုံးပါးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော “သံဃာရတနာ” အစစ်အမှန်မှာ ‘အရိယာသံဃာ’ သာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။ သမုတိသံဃာများမှာ ထိုသံဃာရတနာ အစစ်အမှန် ဖြစ်လာစေရန် အလားအလာရှိသော၊ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် လျှောက်လှမ်းနေသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာ ဖြစ်ကြပါသည်။

ပုထုဇဉ်ဘဝ၏ ခြောက်ခြားဖွယ် အန္တရာယ်

သမုတိသံဃာ အဆင့်ရှိသော ပုထုဇဉ်ရဟန်းများသည် သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံထားသော်လည်း၊ ပရိယတ္တိ စာပေကျမ်းဂန်များကို တစ်ဖက်ကမ်းခတ် တတ်မြောက်ထားသော်လည်း၊ ပရိတ် ပဋ္ဌာန်းများကို အလွတ်ရွတ်ဆိုနိုင်သော်လည်း သူတို့၏ သန္တာန်တွင် ကိလေသာများ ကိန်းအောင်းနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ “ပုထုဇဉ်” ဟူသော စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကိုက “ကိလေသာ အထူအပါးတို့ကို များစွာ ဖြစ်စေတတ်သူ” ဟု ဆိုလိုပါသည်။ အထူးသဖြင့် မိမိကိုယ်ကို “ငါ” ဟု ထင်မြင်စွဲလမ်းနေသော အမြင်မှားမှု (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) နှင့် ရတနာသုံးပါး၊ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးအပေါ် ယုံမှားသံသယဖြစ်နေသော (ဝိစိကိစ္ဆာ) တရားတို့သည် ပုထုဇဉ်တိုင်း၏ သန္တာန်တွင် ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ မကင်းသေးသရွေ့ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မဆို (ရဟန်းဖြစ်စေ၊ လူဖြစ်စေ) အပါယ်လေးပါး တံခါးသည် အမြဲတမ်း ပွင့်နေပါသည်။ ယနေ့ သင်္ကန်းဝတ်ဖြင့် လူအများ၏ ပူဇော်မှုကို ခံယူနေရသော်လည်း၊ လာဘ်လာဘများ ပေါများနေသော်လည်း၊ ပုထုဇဉ်ဘဝဖြင့်သာ သေဆုံးသွားပါက နောက်ဘဝတွင် အပါယ်ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသုရကာယ် ဘဝများသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်သည် ကြီးမားစွာ ရှိနေပါသည်။ ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်၏ ဘဝသည် ချောက်ကမ်းပါးစွန်းတွင် အိပ်ပျော်နေသူတစ်ဦးနှင့် တူပါသည်။ ခြုံထားသော စောင်သည် မည်မျှပင် နွေးထွေးလှပနေပါစေ (သင်္ကန်းနှင့် လာဘ်လာဘများ ပြည့်စုံနေပါစေ)၊ အိပ်မက်ထဲတွင် ယောင်ပြီး တစ်ချက် လူးလှိမ့်လိုက်သည်နှင့် ချောက်ကမ်းပါးထဲသို့ (အပါယ်လေးပါးသို့) ကျိန်းသေပေါက် ပြုတ်ကျသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

သီလစောင့်ထိန်းခြင်း၊ စာပေသင်ကြားပို့ချခြင်း၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများ တည်ထားခြင်း အစရှိသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများသည် လောကီကုသိုလ်များသာ ဖြစ်ပြီး သံသရာတွင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ပေးနိုင်သော်လည်း၊ ထိုကုသိုလ်များသည် အပါယ်တံခါးကို အပြီးတိုင် ပိတ်ဆို့နိုင်စွမ်း မရှိပါ။ အပါယ်ဘေးမှ အပြီးတိုင် ကယ်တင်နိုင်သည်မှာ “မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်” ဟူသော လောကုတ္တရာ ကုသိုလ်သာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။

ပုထုဇဉ်ဘဝမှ ရုန်းထွက်ရေး

ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိ၏ ဘဝကို သမုတိသံဃာ အဆင့်၊ ပုထုဇဉ် အဆင့်တွင်သာ သာယာကျေနပ်၍ ရပ်တန့်မထားသင့်ပါ။ သင်္ကန်းဝတ်ရခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ “သဗ္ဗဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ” (ခပ်သိမ်းသော ဒုက္ခမှ ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်) ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ပရိယတ္တိစာပေများ သင်ကြားနေရုံဖြင့် သံသရာမှ မလွတ်နိုင်ပါ။ လူမှုရေး၊ သာသနာရေး ကိစ္စများဖြင့် အလုပ်များနေရုံဖြင့်လည်း အပါယ်တံခါး မပိတ်ပါ။ ဤရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ပုထုဇဉ်ဘဝမှ ရုန်းထွက်ရန် တစ်ခုတည်းသော လမ်းစဉ်မှာ “ဝိပဿနာ ဘာဝနာ တရားအားထုတ်ခြင်း” ပင် ဖြစ်ပါသည်။

ဝိပဿနာ အားထုတ်သည် ဆိုရာတွင် အခြားမရှိ၊ မိမိ၏ ခန္ဓာငါးပါး၊ ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ အမှန်သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် စောင့်ကြည့်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဟူသော ဒွါရခြောက်ပါးမှ အာရုံများ တိုက်မိတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားများသည် ဖြစ်ပြီးလျှင် ချက်ချင်း ပျက်သွားကြပါသည်။ မည်သည့်အရာမှ မြဲမြံခိုင်မာမှု မရှိပါ။ “ငါ” ဟု စွဲလမ်းစရာ အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော အရာဟူ၍ တစ်ခုမျှ မရှိပါ။

ထိုသို့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသော (အနိစ္စ) သဘော၊ ဖြစ်ပျက်နေသဖြင့် နှိပ်စက်ခံနေရသော ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) သဘော၊ မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ကာ အကြောင်းကင်း၍ ချုပ်သွားသော အစိုးမရသည့် (အနတ္တ) သဘောတရားများကို ကိုယ်တွေ့ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်လာအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ရပါမည်။

သံဃာရတနာ အစစ်အမှန် အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း

ထိုသို့ မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်များ အဆင့်ဆင့် ရင့်ကျက်လာသောအခါ၊ တစ်ချိန်ချိန်တွင် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်မှတစ်ဆင့် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားပါမည်။ ပထမဆုံး မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်သော သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ထို သီးသန့် အခိုက်အတန့်လေးတွင်၊ သံသရာအဆက်ဆက်က ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်လာခဲ့သော “ငါ” ဟူသည့် အထင်အမြင်မှားမှု (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) နှင့် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ အပေါ် ယုံမှားသံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) တို့သည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားပါသည်။

ထိုအခိုက်အတန့်သည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်အတွက် သံသရာတစ်လျှောက်လုံးတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော၊ သမိုင်းဝင် အခိုက်အတန့် ဖြစ်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ အပါယ်လေးပါးသို့ သွားရာ လမ်းကြောင်း အပြီးတိုင် ပိတ်သွားပြီး၊ သာမန် ပုထုဇဉ် သမုတိသံဃာ ဘဝမှ မြတ်စွာဘုရား၏ ရင်နှစ်သည်းချာ သားတော်စစ်၊ “သံဃာရတနာ” အစစ်အမှန် အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

အရိယာသံဃာ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသော ရဟန်းသည် “သုပ္ပဋိပန္နော” (ကောင်းသောအကျင့်ကို ကျင့်တော်မူသော)၊ “ဥဇုပ္ပဋိပန္နော” (ဖြောင့်မတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်တော်မူသော)၊ “ဉာယပ္ပဋိပန္နော” (နိဗ္ဗာန်အလို့ငှာ မှန်ကန်စွာ ကျင့်တော်မူသော)၊ “သာမီစိပ္ပဋိပန္နော” (ရိုသေထိုက်သောအကျင့်ကို ကျင့်တော်မူသော) ဟူသော မဟာ သံဃာ့ဂုဏ်တော်များနှင့် အပြည့်အဝ ပြည့်စုံသွားပါသည်။

ထိုကဲ့သို့သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်သည်သာလျှင် လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့၏ ရှိခိုးပူဇော်မှုကို ခံယူထိုက်သော (အာဟုနေယျော)၊ ဧည့်သည်အတွက် ရည်စူးထားသော အလှူကို ခံယူထိုက်သော (ပါဟုနေယျော)၊ ကောင်းမှုအလို့ငှာ ပေးလှူသည်ကို ခံယူထိုက်သော (ဒက္ခိဏေယျော)၊ လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးထိုက်သော (အဉ္ဇလိကရဏီယော) ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်လာပါသည်။ ဤပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်သာလျှင် လောကအတွက် အတုမရှိ မြတ်သော ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်း (အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ) ဖြစ်လာပါသည်။ ဤသည်မှာ သံဃာရတနာ အစစ်အမှန်၏ ကြီးမြတ်သော အနှစ်သာရပင် ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် သာသနာတော် အဓွန့်ရှည်တည်တံ့ရေးအတွက်ဟု ဆိုကာ အပြင်ပန်း လောကီကိစ္စများ၊ ခမ်းနားကြီးကျယ်သော အဆောက်အအုံများ၊ ဘွဲ့တံဆိပ်များ၊ စာပေပွဲလမ်းသဘင်များကိုသာ အဓိကထား ဦးစားပေးနေကြသည်ကို ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ တွေ့မြင်နေရပါသည်။ သို့သော် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာ၏ အသက်ဝိညာဉ်သည် ကျောက်စာတိုင်များ၊ အဆောက်အအုံများ၊ စာအုပ်များထဲတွင် မရှိပါ။ သာသနာ၏ အသက်သည် ခန္ဓာ၌ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ကျင့်သုံး၍ အပါယ်ဘေးမှ လွတ်ကင်းသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါ်ထွန်းလာရေးသာ ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် မိမိ၏ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အချိန်များကို ပညတ်ကိစ္စများဖြင့် အချည်းနှီး မကုန်လွန်စေဘဲ၊ ပုထုဇဉ်ဘဝ၏ အန္တရာယ်ကို အလေးအနက် ဆင်ခြင်ကာ၊ သံဃာရတနာ အစစ်အမှန် ဖြစ်လာစေရန် မိမိခန္ဓာကို ဉာဏ်ဖြင့်ကြည့်သော ဝိပဿနာတရားကို မနားမနေ ကြိုးစားအားထုတ်သင့်ပါသည်။ မိမိကိုယ်တိုင် ပုထုဇဉ်ဘဝမှ ရုန်းထွက်ပြီး သောတာပန် အရိယာဖြစ်အောင် အားထုတ်ခြင်းသည်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ကျေးဇူးတော်ကို အမှန်တကယ် ဆပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို အစစ်အမှန် စောင့်ရှောက်ခြင်း ဖြစ်ပါကြောင်း လေးလေးနက်နက် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်အပ်ပါသည်။