အပိုင်း (၁) – မဂ်ဖိုလ်နှင့် သီလ၏ ဆက်စပ်မှုအပေါ် အများစု နားလည်လွဲနေခြင်း

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုကြားတွင် ရိုးရာအစဉ်အလာအရ လက်ခံထားလေ့ရှိသည့် အယူအဆတစ်ခု ရှိပါသည်။ ယင်းမှာ တစ်သက်လုံး အလေ့အထအရ ပမာဒဖြင့် နေထိုင်ခဲ့သူတစ်ဦးသည် သေခါနီးအချိန်လေးတွင်မှ ရုတ်တရက် သတိကပ်ပြီး သီလကို စင်ကြယ်အောင် စောင့်ထိန်းလိုက်ရုံဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ဆိုက်ကာ သောတာပန် ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

လက်တွေ့ ဉာဏ်စဉ်ဖြစ်ပေါ်မှု သဘာဝကို လေ့လာကြည့်ပါက ဤအချက်သည် အလွန်ကြီးမားသော လွဲမှားမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရပါမည်။

သီလကြောင့် မဂ်ကျခြင်း မဟုတ်ပါ

မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုသည်မှာ ရုတ်တရက် ကောက်၍ကျင့်၊ ကောက်၍ရနိုင်သော အရာမျိုး မဟုတ်ပါ။ အထူးသဖြင့် သောတာပတ္တိမဂ်သို့ ရောက်ရှိရန်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားများကို အဆင့်ဆင့်သော ဉာဏ်စဉ်များမှတစ်ဆင့် အချိန်ယူ ဖြတ်သန်းရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သီလကို အပြင်းအထန် စောင့်ထိန်းလိုက်ရုံသက်သက်ဖြင့် မဂ်မကျနိုင်ပါ။ သီလသည် စိတ်ကို ကြည်လင်စေရန် အထောက်အကူပြုသည့် အခြေခံတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် တိုက်ရိုက်အကြောင်းတရား မဟုတ်ပါ။

မဂ်ကျမှသာ သီလလုံခြုံခြင်း ဖြစ်သည်

လက်တွေ့ ဓမ္မသဘာဝတွင် အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်စပ်မှုမှာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေပါသည်။ မိမိ၏ သန္တာန်တွင် အနတ္တကို အဆုံးထိမြင်ပြီး ဒုက္ခသက်သက်သာဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သည့် သောတာပတ္တိမဂ် ကျလာသည့် အခိုက်အတန့်ရောက်မှသာ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ ဟူသော သီလမဂ္ဂင်သုံးပါးသည် အလိုအလျောက် အမြစ်တွယ် လုံခြုံသွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထိုမဂ်ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ခိုင်မြဲသော သီလကိုသာ အရိယကန္တသီလ ဟု ခေါ်ဆိုရပါသည်။ ထို့ကြောင့် မဂ်ကြောင့် သီလလုံသွားခြင်းသာဖြစ်ပြီး၊ သီလစောင့်ထိန်းမှုကြောင့် မဂ်ကျလာခြင်း မဟုတ်သည်ကို သေချာစွာ ကွဲကွဲပြားပြား နားလည်ထားရန် လိုအပ်လှပါသည်။ သေခါနီးအချိန်လေးတွင်မှ သီလကို ရုတ်တရက် စောင့်ထိန်းရုံဖြင့် သောတာပန် ဖြစ်သွားသည်ဆိုခြင်းမှာ လက်တွေ့ ကျင့်စဉ်သဘာဝအရ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သည့် အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

အပိုင်း (၂) – ဥဒယဗ္ဗယ မှ သင်္ခါရုပေက္ခာသို့ လက်တွေ့ လေ့လာခြင်း

သောတာပတ္တိမဂ်သို့ မဆိုက်ရောက်မီ ဖြတ်သန်းရမည့် ဉာဏ်စဉ်အဆင့်ဆင့်သည် စာတွေ့သက်သက် မဟုတ်ဘဲ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်၏ ဖြစ်စဉ်များကို လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအထဲတွင် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ စတင်၍ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်အထိ ဖြတ်သန်းရသည့် အဆင့်များမှာ အလွန်သိမ်မွေ့နက်နဲလှပါသည်။

ဖြစ်ပျက်ကိုမြင်၍ “ငါ” ကို ပယ်ခြင်း

ပထမအဆင့်အနေဖြင့် စိတ်နှင့် ရုပ်၏ အဆက်မပြတ် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေမှု (ဖြစ်ပြီး ပျက်နေမှု) ကို စတင်မြင်တွေ့ရပါသည်။ ထိုသို့ မြင်လာသောအခါ “မနေ့က ငါ” နှင့် “ဒီနေ့ ငါ” ဆိုသည်မှာ တူညီမှုမရှိတော့ဘဲ၊ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နှင့် နာမ် သက်သက်သာ ရှိကြောင်းကို သဘောပေါက်လာပါသည်။ ထိုအသိဉာဏ် (ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်အထိ) ရင့်ကျက်လာသောအခါ “ငါ” ဆိုသည့် အတ္တမရှိဘူးဆိုသည့် အချက်ကို အရင်ဆုံး ခိုင်ခိုင်မာမာ နားလည်သွားပါသည်။

အကြောင်းအကျိုးကို အစားထိုးမြင်ခြင်း

“ငါ” မဟုတ်လျှင် ဘာတွေဖြစ်နေသနည်းဟု ဆက်လက်လေ့လာကြည့်သောအခါ၊ ရုပ်နာမ်တို့သည် မိမိအလိုအတိုင်း ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အညမည အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုအတိုင်းသာ ဖြစ်ပျက်နေကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ ထိုအကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကြီးကို “ငါ” ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ်မိခြင်းသာလျှင် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုစွဲမြဲနေမှုသည်လည်း အကြောင်းအကျိုးထဲက တစ်ခုသက်သက်သာ ဖြစ်သောကြောင့် “ငါမရှိဘူး” ဆိုသည်ကို ထပ်မံ၍ အဆင့်တက် နားလည်လာပါသည်။

ထိန်းချုပ်ခွင့်မရှိသည့် အနတ္တကို လက်ခံခြင်း

ကျင့်ကြံအားထုတ်နေစဉ် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ချင်သော်လည်း မိမိအလိုအတိုင်း ဇွတ်လုပ်၍မရကြောင်း သဘောပေါက်လာပါသည်။ “ငါ” ဆိုသည်မှာ ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းမရှိ၊ အလိုအတိုင်း ဖြစ်အောင် ဖန်တီး၍မရဆိုသည့် အနတ္တသဘောကို အပြည့်အဝ နားလည်လက်ခံလိုက်ရပါသည်။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်း

ဤအဆင့်သည် အရေးကြီးဆုံးနှင့် သိမ်မွေ့ဆုံး အပိုင်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ပျက်သဘောများကို သိနေသော ဉာဏ်ကိုယ်တိုင်သည်ပင်လျှင် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်သာဖြစ်ပြီး “ငါ” မဟုတ်ကြောင်း၊ ခန္ဓာငါးပါးသာဖြစ်ကြောင်း ထွင်းဖောက်သိမြင်သွားပါသည်။ “အားထုတ်သူ (The Doer)” ဟူ၍ မရှိတော့ဘဲ အားထုတ်ခြင်းဟူသော လုပ်ငန်းစဉ်သာ ရှိပါတော့သည်။ အားထုတ်ခြင်းသည်လည်း “ငါ” မဟုတ်၊ အတ္တမဟုတ်ဟု သိမြင်ကာ အတ္တကို လုံးဝ လွှတ်ချလိုက်ပါတော့သည်။ ထိုသို့ လွှတ်ချလိုက်ချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်က သူ့အလိုလို အနတ္တကို အဆုံးထိ မြင်သည့်ဉာဏ်ဆီသို့ တက်လှမ်းသွားပါသည်။ ဤအခြေအနေကို “သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်” ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

ဤမျှ နက်နဲသိမ်မွေ့သော ဉာဏ်စဉ်များကို ဖြတ်သန်းရန်မှာ အချိန်ကာလတစ်ခုအထိ အားထုတ်မှု လိုအပ်ပါသည်။ သေခါနီး ဆဲဆဲအချိန်လေးတွင်မှ ဤဉာဏ်စဉ်များကို ရုတ်တရက် ဖြတ်သန်း၍ မဂ်ဖိုလ်ဆိုက်ရန်ဆိုသည်မှာ လက်တွေ့ သဘာဝအရ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါသည်။

အပိုင်း (၃) – သောတာပတ္တိမဂ် နှင့် ဖိုလ် သို့ ကူးပြောင်းခြင်း

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ယခင်က အစဉ်အမြဲ စွဲကပ်နေခဲ့သော “ငါ ခံစားရသည်” ဟူသည့် အစွဲအလမ်းသည် အပြီးတိုင် ပြုတ်ကျသွားပါတော့သည်။ ယခင်က ကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ ခံစားမှုများအပေါ်တွင် တွယ်တာမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ယခုအခါတွင်မူ “ငါ” ဆိုသည်မှာ လုံးဝ မရှိတော့ဘဲ ခံစားမှုဖြစ်စေ၊ အခြားသိမှုဖြစ်စေ အရာရာတိုင်းသည် ဖြစ်ပြီးပျက်နေသော သဘောမျှသာ ရှိကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ သဘောပေါက်သွားပါသည်။

ဒုက္ခသက်သက်ကို အဆုံးစွန်သိမြင်ခြင်းနှင့် မဂ်ကျခြင်း

အရာအားလုံးသည် ဒုက္ခသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို အဆုံးစွန် သိမြင်လိုက်သည့် အခိုက်အတန့်တွင် အရာရာကို စွဲလမ်းထားသော၊ တွယ်ငြိထားသော သမုဒယသစ္စာ (တဏှာ) သည် တစ်ခဏတာ ရပ်တန့်သွားပါသည်။ ထိုသို့ တဏှာ ရပ်တန့်သွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်သော ရုပ်နာမ်များ (သိမှု၊ ခံစားမှု၊ မှတ်သားမှု၊ စေ့ဆော်မှု အားလုံး) သည်လည်း လုံးဝ ရပ်တန့်သွားကာ နိဗ္ဗာန်ကို လှမ်း၍ မြင်တွေ့လိုက်ရပါသည်။ ဤသို့ ရုပ်နာမ်များ ချုပ်ငြိမ်းပြီး နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလိုက်နိုင်သည့် အခိုက်အတန့်ကို “သောတာပတ္တိမဂ်” ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

ဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြု ခံစားခြင်း

သောတာပတ္တိမဂ် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် ဆက်တိုက်ဆိုသလိုပင် ရုပ်နာမ်များ မဖြစ်တော့သည့် ငြိမ်းအေးမှု သဘောတရားကို မျက်မှောက်ပြု ခံစားရပါသည်။ ဤသို့ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ခံစားသိရှိနေသည့် အခြေအနေကို “ဖိုလ်” ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

ဤမဂ်နှင့် ဖိုလ် ဖြစ်စဉ်များသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်သွားသော်လည်း၊ ဤအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိရန်အတွက်မူ ရှေ့ပိုင်းဉာဏ်စဉ်များကို စနစ်တကျ အချိန်ယူ ဖြတ်သန်းခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤမျှ နက်နဲလှသော ဉာဏ်စဉ် အဆင့်ဆင့်ကို သေခါနီးအချိန်လေးတွင်မှ ရုတ်တရက် အားထုတ်လိုက်ရုံဖြင့် အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း အထူးသတိပြု လေ့လာရန် လိုအပ်လှပါသည်။

အပိုင်း (၄) – သရကာနိ သာကီဝင်၏ ဖြစ်စဉ်ကို လက်တွေ့ ရှုထောင့်မှ ပြန်လည် သုံးသပ်ခြင်း

အထက်တွင် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည့် ဉာဏ်စဉ်ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာကြည့်လျှင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုသည်မှာ အချိန်ယူ၍ စနစ်တကျ ဖြတ်သန်းရသော လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပါသည်။ ထို့ကြောင့် သရကာနိ သာကီဝင်သည် သေခါနီး အချိန်လေးတွင်မှ ကောက်၍ ဝီရိယထုတ်ကာ၊ သီလကို စောင့်ထိန်းလိုက်ရုံဖြင့် သောတာပန်ဖြစ်သွားသည် ဆိုခြင်းမှာ လက်တွေ့ ကျင့်စဉ်သဘာဝအရ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သောအရာ ဖြစ်ပါသည်။

အရက်သောက်ခြင်းနှင့် အလေ့အကျင့် သဘာဝ

ယုတ္တိအရှိဆုံးနှင့် ဓမ္မသဘာဝအကျဆုံး ကောက်ယူချက်မှာ သရကာနိသည် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာကတည်းက သောတာပန် တည်နေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပမာဒ (မေ့လျော့ခြင်း) ထက် အပမာဒ (မမေ့မလျော့ခြင်း) ကို ပို၍ မြတ်နိုးကြပါသည်။ သို့သော်လည်း သောတာပန် တစ်ယောက်အနေဖြင့် အကြောင်းအရာ တစ်ခုခု ရှိနေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ မိမိသောက်သုံးနေသည့် အရာသည် အပမာဒကို ဖျက်ဆီးသည်ဆိုသည့် အချက်ကို လျစ်လျူရှုမိလျှင်သော်လည်းကောင်း သောက်မိနိုင်ကောင်း သောက်မိနိုင်ပါသည်။

သေခါနီးမှ အပြီးတိုင် စွန့်လွှတ်ခြင်း

အစောပိုင်းတွင် သောက်စားတတ်သည့် အလေ့အကျင့်ရှိခဲ့သည့်တိုင်အောင်၊ မဂ်ဖိုလ်၏ သတ္တိကြောင့် သူ၏ သန္တာန်တွင် ခိုင်မာသော သီလမဂ္ဂင်များ ရှိနှင့်ပြီးသား ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် အလေ့အထအရ ဆက်လက် သောက်စားနေခဲ့ကာ၊ သေခါနီး နောက်ဆုံးအချိန် (မရဏကာလ) သို့ ရောက်ရှိသည့် အခါကျမှသာ ထိုအလေ့အထကို အပြီးတိုင် စွန့်လွှတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် မဂ်ကြောင့်သာ သီလလုံခြုံခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ သီလကြောင့် မဂ်ကျခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဉာဏ်စဉ်များ အဆင့်ဆင့် ရင့်ကျက်လာမှုကြောင့်သာ “ငါ” ဟူသော အတ္တကို အပြီးတိုင် လွှတ်ချနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သရကာနိ သာကီဝင်၏ ဇာတ်လမ်းကို ဤကဲ့သို့ လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာကြည့်ခြင်းအားဖြင့် တရားအားထုတ်သူများအနေဖြင့် ဉာဏ်စဉ်၏ သဘာဝနှင့် မဂ်ဖိုလ်၏ အနှစ်သာရကို ပိုမိုရှင်းလင်း မှန်ကန်စွာ သိမြင်နားလည်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။