သာသနာ့ဘောင်မှာ အများဆုံး တွေ့ရတဲ့ အားနည်းချက်တစ်ခုကတော့ သူများပြောတာကို လွယ်လွယ်ယုံတတ်တဲ့ အလေ့အထပါပဲ။ ဆရာသမားက ဟောလိုက်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် စာအုပ်ထဲမှာ ဖတ်လိုက်ရလို့ ဆိုပြီး စာတွေ့အသိ (သညာသိ) ကို အတည်ယူကာ မိမိခန္ဓာကိုယ်က တိုက်ရိုက် ပြသနေတဲ့ အဖြေအစစ် (ပညာသိ) ကို မျက်ကွယ်ပြုထားကြတာ များပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်က “ပုဂ္ဂိုလ်နောက် မလိုက်ပါနဲ့၊ ဓမ္မနောက်ကိုသာ လိုက်ပါ” လို့ တိတိကျကျ ဆုံးမတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ပုထုဇဉ်ဘဝဆိုတာ အင်မတန် ကြောက်ဖို့ကောင်းပြီး “နာနာသတ္တ ဥလ္လောကနဘေး” ခေါ်တဲ့ အမျိုးမျိုးသော ဆရာတို့ရဲ့ မျက်နှာကို မော့ကြည့်နေရတဲ့ ဘေးကြီး အမြဲသင့်နေပါတယ်။ ဆရာက ဟောတိုင်း၊ စာအုပ်ထဲ ပါတိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ဘုရားဟော ပါဠိတော်စစ်စစ် မဟုတ်တဲ့ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတွေထဲက အရာတွေကို မျက်စိမှိတ် မယုံသင့်ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ စဉ်းစားပြီး ခန္ဓာနဲ့ တိုက်စစ်လို့ မှန်ကန်မှသာ လက်ခံရပါမယ်။

တရားနာတဲ့အခါဖြစ်စေ၊ စာဖတ်တဲ့အခါဖြစ်စေ နာသမျှ တရားတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ခန္ဓာနဲ့ တိုက်စစ်ကြည့်ပါ။ မှားနေရင် လုံးဝ လက်မခံပါနဲ့။ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ အချိန်တိုင်း စက္ကန့်တိုင်းမှာ အမှန်တရားတွေကို မနားတမ်း ဟောပြနေတဲ့ အကောင်းဆုံး ဆရာတစ်ဆူ ဖြစ်ပါတယ်။ ရုပ်တရားဟာ အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေပြီး၊ နာမ်တရားဟာလည်း အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ်ဆိုတာ ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ နားနဲ့ အသံ တိုက်လို့ ကြားသိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ ဒီ ဝိဉာဏ် ကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတဲ့ အရာမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သဘောတရားလေးတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို စာအုပ်ထဲကနေ “အနိစ္စ” လို့ ဖတ်မှတ်ထားတာထက်၊ ကိုယ်တိုင် ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို တိုက်ရိုက် တွေ့မြင်ရတာကမှ ဆပေါင်းများစွာ ပိုပြီး ထိရောက်ပါတယ်။ အများဆုံး မှားယွင်းတတ်တာက ခန္ဓာကို လေ့လာတဲ့အခါ စိတ်ကို ကောင်းအောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း၊ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း၊ သို့မဟုတ် စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်းပါပဲ။ စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ “ငါလုပ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲ (အတ္တဒိဋ္ဌိ) ကို ပိုကြီးထွားစေပါတယ်။

အမှန်တကယ် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးရမှာက စိတ်ကို ပြင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ၊ စိတ်ရဲ့ သဘာဝ ဖြစ်တဲ့ ဖြစ်ခြင်းနဲ့ ပျက်ခြင်း သဘောကို အရှိကို အရှိအတိုင်း “သိ” နေဖို့ပါပဲ။ လောဘစိတ် ပေါ်လာရင် လောဘစိတ် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတယ်လို့ သိလိုက်ပါ။ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာရင် ဒေါသစိတ် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတယ်လို့ သိလိုက်ပါ။ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့်နေလိုက်ရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ပျက်သွားတာကို လက်တွေ့ မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒီလို ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့လာခြင်း အားဖြင့်သာ စိတ်တွေဟာ ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အစိုးမရတဲ့ အနတ္တ သဘောတရားတွေသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။

“အတ္တာဟိ အတ္တနော နာထော” ဆိုတဲ့အတိုင်း မိမိကိုယ်ကိုသာ အားကိုးပါ။ သူများပြောတိုင်း မယုံဘဲ၊ စာအုပ်ထဲက သညာသိလောက်နဲ့ မကျေနပ်ဘဲ၊ ခန္ဓာက ပြသနေတဲ့ ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ (အနိစ္စ) သဘော၊ စက်ဆုပ်စရာ (ဒုက္ခ) သဘော၊ မပိုင်စိုးတဲ့ (အနတ္တ) သဘောတွေကို ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ရှာဖွေကြည့်ပါ။ ဤသို့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် လေ့လာခြင်းဖြင့်သာ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချကာ ရဟန်း အရိယာ အစစ်အမှန်အဖြစ် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း တိုက်တွန်းအပ်ပါတယ်။