နေ့စဉ် လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရတဲ့ ဘဝခရီးလမ်းမှာ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကို ပကတိ အရှိတရားအတိုင်း လက်တွေ့ စွဲမြဲစွာ လေ့လာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ယောဂီသူတော်စင် အပေါင်းတို့…

ကျနော်တို့ ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ လုပ်ငန်းခွင် ဆိုတာဟာ ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်တွေ၊ ရာထူး ဂုဏ်သိမ်တွေ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေနဲ့ အမြဲတမ်း ပြည့်နှက်နေတဲ့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးမှာ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ကျနော်တို့ရဲ့ သန္တာန်မှာ အလိုအလျောက် ကြီးထွားလာတတ်တဲ့ အရာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါ တော်တယ်”၊ “ငါ ပင်ပန်းတယ်”၊ “ဒါ ငါ့နေရာ”၊ “ဒါ ငါ့ရဲ့ အောင်မြင်မှု” ဆိုတဲ့ “ငါ” (အတ္တ) အစွဲအလမ်းကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း ကြီးမားလာလေလေ၊ လုပ်ငန်းခွင်ရဲ့ ဖိအားတွေ၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေနဲ့ ပူလောင်မှုတွေဟာ ပခုံးပေါ်ကို ပိုမို လေးလံစွာ ကျရောက်လာလေလေ ဖြစ်ပါတယ်။

တကယ်တမ်း ပကတိ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်မယ် ဆိုရင်တော့၊ အဲဒီ လုပ်ငန်းခွင်ကြီး ထဲမှာ ခိုင်မြဲတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘဲ၊ အာရုံတွေကို အဆက်မပြတ် သိရှိနေတဲ့ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) လေးတွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု ယန္တရား သက်သက်သာ တည်ရှိနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒီသိစိတ်လေးတွေကို အရှိကိုအရှိတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ ပိုင်းခြား လေ့လာခြင်း အားဖြင့်၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ ကြီးထွားနေတဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း အခွံကြီးကို ဘယ်လို တဖြည်းဖြည်း ခွာချသွားမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့。

၁။ လုပ်ငန်းခွင်ထဲက “ငါ” ဟူသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး

အလုပ်ခွင်ကို ရောက်တာနဲ့ ကျနော်တို့ဟာ မျက်နှာဖုံး တစ်ခုကို အလိုအလျောက် တပ်ဆင်လိုက်ကြပါတယ်။ မန်နေဂျာ ဆိုရင် မန်နေဂျာ၊ ဝန်ထမ်း ဆိုရင် ဝန်ထမ်း ဆိုတဲ့ အတ္တကို ချက်ချင်း ဖန်တီးလိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီအခါ အလုပ်တစ်ခု အောင်မြင်သွားရင် “ငါ လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီ” ဆိုပြီး မာနတွေ တက်လာသလို၊ အလုပ်တစ်ခု အဆင်မပြေ ဖြစ်သွားတဲ့ အခါမှာလည်း “ငါ့ကို အပြစ်တင်ကြပြီ” ဆိုပြီး သောကတွေ၊ ဒေါသတွေ ချက်ချင်း ဝင်ရောက်လာပါတယ်။

ဒီလို ဖြစ်ရတာဟာ မျက်စိ၊ နား စတဲ့ တံခါးပေါက်တွေကနေ ဝင်လာတဲ့ အာရုံတွေကို အရှိကို အရှိတိုင်း မမြင်ဘဲ၊ အဲဒီ အာရုံတွေ အားလုံးရဲ့ ဗဟိုချက်မှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ခံစားမယ့်သူ၊ ပြုလုပ်သူ တစ်ယောက် အခိုင်အမာ ရှိနေတယ်လို့ စွဲလမ်း ယုံကြည်နေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီ “ငါ” ဆိုတာဟာ သဘာဝတရားက ဖန်တီးပေးလိုက်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အသိဉာဏ် ကင်းမဲ့မှုကြောင့် ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ဖန်တီး ဖက်တွယ်ထားတဲ့ လေးလံလှတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီး တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ မှန်ပြင်ကြီးနှင့် အရိပ်များ ဥပမာ

ဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာချဖို့ အတွက် သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ရဲ့ သဘာဝကို မှန်ပြင်ကြီး တစ်ချပ်ရဲ့ ဥပမာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်နိုင်ပါတယ်။

ကြီးမား ကြည်လင်တဲ့ မှန်ပြင်ကြီး တစ်ချပ် ရှေ့ကို လှပတဲ့ ပန်းအိုးလေး တစ်လုံး ယူလာရင် မှန်ထဲမှာ ပန်းအိုးပုံလေး ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ပန်းအိုး နေရာမှာ မီးလောင်နေတဲ့ မီးတုတ်ကြီး တစ်ခုကို လဲလှယ် ပြသလိုက်ရင်လည်း မှန်ထဲမှာ မီးတောက်ပုံကြီး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မှန်ပြင်ကြီးဟာ လှပတဲ့ ပန်းအိုးကို မြင်ရလို့ “ငါ သဘောကျတယ်” လို့ မစွဲလမ်းသလို၊ မီးတောက်ကြီးကို မြင်ရလို့လည်း မှန်ပြင်ကြီး လိုက်လံ ပူလောင်သွားခြင်း လုံးဝ မရှိပါဘူး။ မှန်ရဲ့ သဘာဝဟာ သူ့ရှေ့ကို ရောက်လာတဲ့ အာရုံကို ထင်ဟပ် ပြသပေးခြင်း (သိခြင်း) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အာရုံ ဖယ်သွားတာနဲ့ အရိပ်လည်း ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။

ကျနော်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ အချိန်နဲ့အမျှ ပေါ်ပေါက်နေတဲ့ “သိစိတ်” (ဝိဉာဏ်) ဟာလည်း အဲဒီ မှန်ပြင်ကြီးနဲ့ အတိအကျ တူညီပါတယ်။

• အလုပ်ခွင်မှာ အထက်လူကြီးက ချီးမွမ်းစကား ပြောလိုက်တဲ့အခါ နားတံခါးမှာ “ကြားသိ ဝိဉာဏ်” လေး ပေါ်လာပါတယ်။

• ဖောက်သည်က အပြစ်တင် ဆူပူတဲ့အခါမှာလည်း နားတံခါးမှာ “ကြားသိ ဝိဉာဏ်” လေးပဲ ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ ကြားသိစိတ် လေးဟာ ချီးမွမ်းသံ ဖြစ်စေ၊ ကဲ့ရဲ့သံ ဖြစ်စေ အသံဆိုတဲ့ အာရုံကို သိလိုက်ရုံ သက်သက်သာ သိတာ ဖြစ်ပြီး၊ သိပြီးတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် မှန်ပြင်ပေါ်က အရိပ်လိုပဲ ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ် သွားပါတယ်။ အဲဒီ သိစိတ်လေး ထဲမှာ “ငါ ဝမ်းသာတယ်”၊ “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” ဆိုတဲ့ ခံစားချက်တွေ လုံးဝ မပါဝင်ပါဘူး။ ဝိဉာဏ်ဆိုတာ အာရုံကို သိရုံသက်သက် တာဝန်ကိုသာ ထမ်းဆောင်တဲ့ သဘာဝတရား အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ သိစိတ်ကို ပိုင်းခြား၍ အစွဲအလမ်းကို ခွာချခြင်း

မှန်ပြင်လို သဘာဝ ရှိတဲ့ သိစိတ်လေးတွေ အပေါ်မှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်းကြီး ဘယ်လို ဝင်ရောက်လာသလဲ ဆိုတာကို ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ ထောက်လှမ်းကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ချီးမွမ်းသံ ကြားရတဲ့ အခါ ကြားသိစိတ် ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားပေမယ့်၊ နောက်ကနေ “ငါ တော်လို့ ချီးမွမ်းခံရတာ” ဆိုတဲ့ တွေးသိစိတ်က အမြန် ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ အဲဒီ တွေးသိစိတ်လေးကို သတိ မကပ်နိုင်တဲ့ အခါ၊ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတဲ့ ရုပ်နာမ် ယန္တရားကို “ငါ” လို့ သွားပြီး အခိုင်အမာ ဖမ်းဆုပ်လိုက်မိပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်မှာ အစွဲအလမ်းကို ခွာချဖို့ အတွက် အောက်ပါ အဆင့်များအတိုင်း သိစိတ်ကို ပိုင်းခြား လေ့လာရပါမယ်။

ပထမအဆင့် – တိုက်ခိုက်လာသော အာရုံနှင့် သိစိတ်ကို ခွဲခြားခြင်း: အလုပ်တစ်ခု မှားယွင်းသွားလို့ အဆူခံရတဲ့ အချိန်မျိုးမှာ၊ အသံနဲ့ နား တိုက်မိပြီး ကြားသိစိတ် ပေါ်လာတာကို အရင်ဆုံး သတိပြုလိုက်ပါ။ “ငါ့ကို ဆူနေတယ်” လို့ မတွေးဘဲ၊ “အသံတွေ လာတိုက်တယ်၊ ကြားသိတဲ့ ဝိဉာဏ်လေး ပေါ်လာတယ်” လို့ အရှိတရား အတိုင်း ပိုင်းခြား ကြည့်လိုက်ပါ။

ဒုတိယအဆင့် – တုံ့ပြန်လာသော တွေးသိစိတ်ကို လေ့လာခြင်း: အဲဒီလို ကြားပြီးတဲ့ နောက်မှာ ရင်ထဲမှာ ပူလောင်လာတယ်၊ ဝမ်းနည်းလာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒါကိုလည်း “ငါ ဝမ်းနည်းနေပြီ” လို့ ကိုယ်နဲ့ မကပ်လိုက်ပါနဲ့။ “မကောင်းတဲ့ အာရုံကြောင့် ပူလောင်တဲ့ တွေးသိ ဝိဉာဏ်လေး နောက်ထပ် ပေါ်လာတာပဲ” လို့ နောက်ထပ် အသိစိတ် တစ်ခု အဖြစ် ခွဲထုတ်ပြီး လေ့လာလိုက်ပါ။

တတိယအဆင့် – ချက်ချင်း ချုပ်ပျောက်သွားမှုကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း: အဲဒီ ကြားသိစိတ်၊ တွေးသိစိတ် လေးတွေဟာ ပေါ်လာပြီးတာနဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေး အတွင်းမှာပဲ ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားကြတာကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ပါ။ ဒီလို လေ့လာလိုက်တဲ့ အခါ၊ အဲဒီ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေ ကြားထဲမှာ ခိုင်မြဲနေတဲ့ “ငါ” လုံးဝ မရှိဘူး ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ အထင်းသား တွေ့မြင်လာရပါမယ်။ အရာရာဟာ အကြောင်းရှိလို့ ပေါ်လာတယ်၊ ပြီးရင် ပျက်သွားတယ် ဆိုတဲ့ ယန္တရား သက်သက် အဖြစ် နားလည်သွားပါလိမ့်မယ်။

၄။ ကြက်သွန်နီ အခွံခွာသည့် ဥပမာ

ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ဟာ ကြက်သွန်နီ တစ်လုံးကို အခွံခွာနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ကြက်သွန်နီ ဆိုတာ အပြင်ဘက်ဆုံး အခွံကနေ စပြီး အတွင်းကို တစ်လွှာချင်းစီ ဆက်တိုက် ဖုံးအုပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အပြင်ခွံကို ခွာချလိုက်ရင် နောက်ထပ် အခွံတစ်လွှာ ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီလို တစ်လွှာချင်းစီ ဆက်တိုက် ခွာချသွားတဲ့ အခါ၊ နောက်ဆုံးမှာ အနှစ်သာရ ခိုင်ခိုင်မာမာ အနေနဲ့ ဘာတစ်ခုမှ မကျန်ရှိတော့ဘဲ အခွံတွေချည်း စုပေါင်းထားတာ သက်သက် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ကျနော်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ် အစဉ်ဟာလည်း ဒီကြက်သွန်နီ လိုပါပဲ။ “ငါ” လို့ ထင်မှတ်စရာ အစွဲအလမ်း အခွံတွေက အထပ်ထပ် ဖုံးလွှမ်းနေပါတယ်။ အလုပ်ခွင်မှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အာရုံတိုင်းအပေါ်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ်၊ ထိသိစိတ်၊ တွေးသိစိတ် လေးတွေကို “ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ဝိဉာဏ် သဘာဝ သက်သက်ပဲ” လို့ ဉာဏ်နဲ့ ပိုင်းခြား လေ့လာလိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း အခွံတွေကို တစ်လွှာချင်းစီ ခွာချပစ်လိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နေ့စဉ် အဆက်မပြတ် လေ့လာမှု အားကောင်းလာတဲ့ အခါ၊ နောက်ဆုံးမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီး လုံးဝ ပြိုကျသွားပြီး၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘာဝတရား သက်သက်သာ ကျန်ရှိပါတော့တယ်။

၅။ အတ္တကင်းစင်သော လုပ်ငန်းခွင်၏ လွတ်လပ်မှု

ဒီလို ဉာဏ်နဲ့ ပိုင်းခြားပြီး “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်းကို တဖြည်းဖြည်း ခွာချနိုင်လာတဲ့ အခါ၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အလုပ်လုပ်ရတာဟာ ယခင်ကလို လေးလံ ပင်ပန်းမှု မျိုး လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ “ငါ” မပါဝင်တော့တဲ့ အတွက် အောင်မြင်မှုတွေ ကြုံလာရင်လည်း မာန မတက်တော့သလို၊ ကျရှုံးမှုတွေ ကြုံလာရင်လည်း သောက မပွားတော့ပါဘူး။

အစွဲအလမ်း ကင်းသွားတယ် ဆိုတာ အလုပ်အပေါ် တာဝန်မဲ့ သွားတာ၊ ပျင်းရိသွားတာကို ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။ အတ္တကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ ဖိအားတွေ ကင်းစင်သွားတဲ့ အတွက်၊ ပိုမို ရှင်းလင်းတဲ့ ဦးနှောက်၊ ပိုမို တည်ငြိမ်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေနဲ့ အလုပ်တာဝန်တွေကို အကောင်းဆုံးနဲ့ အထိရောက်ဆုံး ပြီးမြောက်အောင် စွမ်းဆောင်လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရာရာကို အရှိကို အရှိတိုင်း လက်ခံနိုင်စွမ်း ရှိလာတဲ့ အတွက် လုပ်ငန်းခွင် ဆိုတာဟာ စိတ်ညစ်စရာ နေရာ တစ်ခု မဟုတ်တော့ဘဲ၊ အင်မတန် အေးချမ်းပြီး လွတ်လပ် ပေါ့ပါးတဲ့ နေရာတစ်ခု အဖြစ် အလိုအလျောက် ပြောင်းလဲသွားပါတော့တယ်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် လုပ်ငန်းခွင် အတွင်း၌ ကျနော်တို့ကို အမှန်တကယ် ပင်ပန်း ဆင်းရဲစေသော အရာမှာ အလုပ်တာဝန်များ မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုအလုပ်များအပေါ် “ငါ လုပ်နေသည်၊ ငါ့ အောင်မြင်မှု ဖြစ်သည်” ဟု ဖက်တွယ်ထားသော အစွဲအလမ်းကြီး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ပကတိ အရှိတရားတွင် မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် တို့မှ တစ်ဆင့် အာရုံများကို လျှပ်တစ်ပြက် သိရှိနေသော “သိစိတ်” (ဝိဉာဏ်) လေးများ၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ် ချုပ်ပျောက်နေမှု သက်သက်သာ ရှိပါသည်။

ထို့ကြောင့် ယောဂီ သူတော်စင် အပေါင်းတို့ အနေဖြင့် မိမိတို့၏ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင် ဖြတ်သန်းမှုများတွင် ကြုံတွေ့ရသမျှသော အာရုံတိုင်း အပေါ်၌၊ ထိုသို့ ပေါ်ပေါက်လာသော သိစိတ်လေးများကို အရှိကို အရှိတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့် အသာအယာ သတိကပ်၍ လေ့လာသွားကြပါစို့။ ဤသို့ အဆက်မပြတ် ပိုင်းခြား လေ့လာခြင်းဖြင့်သာလျှင်၊ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ” ဟူသည့် အစွဲအလမ်း အခွံကြီးကို တစ်လွှာချင်းစီ အောင်မြင်စွာ ခွာချနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှ နေ၍ပင် အေးချမ်း တည်ငြိမ်သော အဆုံးစွန်သော လွတ်မြောက်မှုဆီသို့ အရောက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။