သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာကြသော အရှင်သူမြတ် ရဟန်းတော်များ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ရည်မှန်းချက်မှာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ အပေါင်းမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရေးဟူသော သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မျက်မှောက်ပြုရေးပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိရန်မှာ အချိန်ဆွဲ၍ မရနိုင်သော၊ လက်တွေ့ အင်တိုက်အားတိုက် လုပ်ဆောင်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်ပါသည်။ လမ်းခုလတ်တွင် ရပ်တန့်မနေဘဲ သောတာပတ္တိမဂ်ဆီသို့ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် လှမ်းတက်နိုင်ရန်အတွက် အထိရောက်ဆုံးသော လက်တွေ့နည်းလမ်းမှာ မိမိ၏ ခန္ဓာအတွင်း၌ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသော “သိစိတ်” (ဝိဉာဏ်) ကို အခြားသော ရုပ်တရားများနှင့် ရောထွေးမနေစေဘဲ၊ ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် အသေးစိတ် လေ့လာခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ အရှိတရားကို အခြေခံ၍ ပိုင်းခြားလေ့လာခြင်း

ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ရာတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံးမှာ ခန္ဓာ၌ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်နေသော အရှိတရားများကို တိကျစွာ ပိုင်းခြားသိမြင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။

• ရုပ်တရားကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်ဟု ထင်မှတ်ထားသော နေရာများတွင် အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်နေသည်မှာ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ တင်းခြင်း၊ တောင့်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအရာများကို ဉာဏ်ဖြင့် အနီးကပ် လေ့လာသောအခါ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များ သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ အတည်ပြုရပါမည်။

• နာမ်တရား (သိစိတ်) ကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ခြင်း: ထို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များကို အာရုံပြု၍ သိရှိလိုက်သော အသိဝိဉာဏ်သည် နာမ်တရား (သိစိတ်) ဖြစ်ပါသည်။ အာရုံကို သိတတ်သော သဘောသက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် တရားအားထုတ်ရာတွင် ဤ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ နှင့် ၎င်းကို သိလိုက်သော ဝိဉာဏ် တို့သည် လုံးဝ မတူညီသော သဘောတရား နှစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားလေ့လာရပါမည်။

၂။ ဒွါရခြောက်ပါးတွင် သိစိတ်ကို အသေးစိတ် လေ့လာနည်း

သိစိတ်ကို ပိုင်းခြားသိရန်အတွက် နေ့စဉ်ဘဝ၏ လှုပ်ရှားမှုတိုင်း၊ အချိန်တိုင်းတွင် ဒွါရခြောက်ပါး၌ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ရပါမည်။

• မြင်သိစိတ်ကို လေ့လာခြင်း: မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်လိုက်သောအခါ “ငါ မြင်သည်” ဟု အဓိပ္ပါယ် မဖော်ပါနှင့်။ အဆင်းဟူသော အာရုံနှင့် မြင်လိုက်သော သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) လေး ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာကြောင်းကိုသာ လေ့လာပါ။

• ကြားသိစိတ်ကို လေ့လာခြင်း: နားဖြင့် အသံကို ကြားသောအခါ “မည်သူ့အသံ” ဟု ဇာတ်လမ်းနောက်သို့ မလိုက်ဘဲ၊ အသံဟူသော အာရုံနှင့် ထိုအသံကို သိလိုက်သော ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို အသေးစိတ် လေ့လာပါ။

• ကာယဝိဉာဏ်ကို လေ့လာခြင်း: စင်္ကြံလျှောက်သောအခါ၊ သို့မဟုတ် တရားထိုင်နေစဉ် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ နာကျင်ကိုက်ခဲမှုများ ပေါ်လာသောအခါ၊ လှုပ်ရှားသွားသော သို့မဟုတ် နာကျင်နေသော ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ ကို သီးခြား တစ်ပိုင်းထားပါ။ ထိုဖောက်ပြန်မှုကို သွားရောက် သိရှိနေသော “သိစိတ်ကလေး” (ဝိဉာဏ်) ကို သီးခြား တစ်ပိုင်း ခွဲထုတ်၍ လေ့လာပါ။

ဤသို့ အသေးစိတ် လေ့လာဖန် များလာသောအခါ၊ ထိုသိစိတ်များ၏ နောက်ကွယ်တွင် “ငါ” ဟူ၍ သို့မဟုတ် “အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသော ပုဂ္ဂိုလ်” ဟူ၍ လုံးဝ မရှိတော့ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါမည်။

၃။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အရှိန်မြှင့်တင်ခြင်း

ဤသို့ သိစိတ်ကို ပိုင်းခြားလေ့လာရာတွင် နောက်ဆုတ်မသွားဘဲ သောတာပတ္တိမဂ်ဆီသို့ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် လှမ်းတက်နိုင်ရန်အတွက် အဓိပတိတရားလေးပါးကို မဖြစ်မနေ အင်ဂျင်စက်သဖွယ် အသုံးချရပါမည်။

• ဆန္ဒာဓိပတိ: သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်လိုသော၊ သိစိတ်ကို ပိုင်းခြားသိလိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို အမြဲတစေ ရှေ့ဆောင်ထားရပါမည်။

• စိတ္တာဓိပတိ: မိမိ၏ စိတ်ကို ပြင်ပအာရုံများနောက်သို့ မလွင့်ပါစေဘဲ၊ ခန္ဓာအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝိဉာဏ်နှင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ တို့၏ ဖြစ်စဉ်များပေါ်၌သာ အခိုင်အမာ ကပ်ထားနိုင်သော စိတ်စွမ်းအား ရှိရပါမည်။

• ဝီရိယာဓိပတိ: တရားအားထုတ်စဉ် ဝေဒနာများ ပြင်းထန်လာသော်လည်း နောက်ဆုတ်မသွားဘဲ၊ ရုပ်နှင့် သိစိတ်ကို ပိုင်းခြားရှုမှတ်မည့် မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဝီရိယကို အပြည့်အဝ တည်ဆောက်ထားရပါမည်။

• ဝီမံသာဓိပတိ: ပေါ်လာသမျှသော အာရုံတိုင်းတွင် “ဤသည်ကား ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ၊ ဤသည်ကား သိစိတ် ဝိဉာဏ်” ဟု ထက်မြက်စွာ ပိုင်းခြားလေ့လာနိုင်သော ပညာဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်တစိုက် အကဲဖြတ် စစ်ဆေးနေရပါမည်။

၄။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျပြီး သောတာပတ္တိမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်း

အဓိပတိတရားလေးပါးကို အသုံးချ၍ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) နှင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များကို အဆက်မပြတ် ပိုင်းခြားလေ့လာသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် အလွန်လျင်မြန်သော အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်စီးနေကြသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်လာရပါမည်။ တစ်ဆက်တည်း၊ တစ်တုံးတစ်ခဲတည်း မဟုတ်ဘဲ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲပျက်စီးနေသော အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို ကိုယ်တွေ့ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာပါမည်။

ထိုအခါ သံသရာတစ်လျှောက်လုံးက တွယ်ကပ်လာခဲ့သော “ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဟူသည့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲကြီးသည် ဉာဏ်အောက်တွင် လုံးဝ ပြုတ်ကျသွားတော့သည်။ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားခြင်းနှင့်အတူ သံသယများ အားလုံး ကင်းစင်သွားပြီး၊ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်မှ တစ်ဆင့် သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ အလိုလို ဆိုက်ရောက်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာသနာတော်အတွင်း၌ ဤသို့ နည်းလမ်းမှန်ကန်သော အသေးစိတ် လေ့လာမှုများဖြင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြပါက၊ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာမည်မှာ မလွဲဧကန် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။