ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုရဲ့ ခေါင်းထဲမှာ စွဲနေတဲ့ အယူအဆတစ်ခု ရှိတယ်။ “သာသနာပြုတယ်” ဆိုရင် ဘုရားတည်မယ်၊ ကျောင်းဆောက်မယ်၊ ရွှေသင်္ကန်းကပ်မယ်၊ ထီးတော်တင်မယ်… ဒါဆိုရင် သာသနာပြုတာပဲလို့ သတ်မှတ်ထားကြတယ်။ ဒါတွေက မကောင်းဘူးလားဆိုတော့ ကောင်းပါတယ်။ ကုသိုလ်ရလား ဆိုတော့ ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါတွေလုပ်ရုံနဲ့ “သာသနာ” ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရကို ရပြီလား၊ သာသနာပြုရာ ရောက်ပြီလားဆိုတာကိုတော့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး တွေးကြည့်ဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။
သာသနာဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကိုက “အဆုံးအမ” (Instruction) ပါ။ ဘယ်သူ့ရဲ့ အဆုံးအမလဲဆိုတော့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရှင် မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဆုံးအမပါ။ ဘုရားရှင်က ဘာကို ဆုံးမခဲ့တာလဲ။ “ကျောက်ခဲတွေ၊ အုတ်ခဲတွေကို စုပုံပြီး ငါ့ကို ကိုးကွယ်ကြလော့” လို့ ဆုံးမခဲ့တာလား။ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဆုံးအမ အနှစ်ချုပ်က “အတ္တ (ငါ) မရှိကြောင်း သိဖို့” ပါ။ သံသရာလွတ်ကြောင်း တရားကို ကျင့်ကြံဖို့ပါ။
ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံမှာ ဘုရားစေတီတွေ များလိုက်တာမှ ကမ္ဘာကတောင် အံ့သြရလောက်ပါတယ်။ ရွှေတွေ ဝင်းဝင်းတောက်နေအောင် ကပ်ထားကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ အသိဉာဏ်ပညာပိုင်းဆိုင်ရာမှာကျတော့ ဘာလို့ နိမ့်ကျနေရသလဲ။ ဘုရားတည်တာ သာသနာပြုတာ စစ်မှန်ရင် ဘာလို့ ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းက ဒီလောက်ထိ ပူလောင်နေရသလဲ။ အဖြေက ရှင်းရှင်းလေးပါ။ ကျွန်တော်တို့က သာသနာရဲ့ “အခွံ” ကိုပဲ ဖက်တွယ်ပြီး “အနှစ်” ကို ပစ်ထားခဲ့ကြလို့ပါပဲ။
ရုပ်ဝတ္ထု သာသနာ နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သာသနာ
ကျွန်တော်တို့က ရုပ်ဝတ္ထုတွေကို အားကိုးလွန်းတယ်။ သိပ္ပံပညာဘက်က ကြည့်ရင်တောင် ရုပ်ဝတ္ထု (Matter) ဆိုတာ ပြောင်းလဲပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောရှိတယ်။ အုတ်တွေ၊ သဲတွေ၊ ဘိလပ်မြေတွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ ဘုရားစေတီဆိုတာ “ရုပ်” သက်သက်ပါပဲ။ အဲဒီ ရုပ်ဝတ္ထုကြီးက သစ္စာလေးပါးကို မသိပါဘူး။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို မကျင့်ပါဘူး။ စေတီကြီးက နိဗ္ဗာန် မရောက်ပါဘူး။
တကယ်တမ်း နိဗ္ဗာန်ရောက်ရမှာက၊ သံသရာက လွတ်ရမှာက “စိတ်” (နာမ်) ပါ။ လူတွေက အပြင်က ဘုရားကိုတော့ ရွှေတွေ အထပ်ထပ် ချနေကြပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ထဲက “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တကိုကျတော့ ခွာဖို့ မကြိုးစားကြဘူး။ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ ကုသိုလ်လုပ်ရင်တောင် “ငါ လှူတာ၊ ငါ့ကောင်းမှု၊ ငါ့ကမ္ပည်းထိုးမှ” ဆိုပြီး အတ္တကို အစာကျွေးနေကြတုန်းပါပဲ။ ဒါဟာ ဘုရားရှင် လိုလားတဲ့ လမ်းကြောင်းနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို သွားနေတာပါ။
ဘုရားရှင်က “ငါ” မရှိဘူးလို့ ဟောတယ်။ ကျွန်တော်တို့က “ငါ” ရဖို့အတွက် ဘုရားတည်နေကြတယ်။ ဒီနေရာမှာတင် လမ်းကြောင်းက လွဲနေပါပြီ။ သာသနာပြုတယ်ဆိုတာ အပြင်မှာ အဆောက်အဦးတွေ ဆောက်ပြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ခန္ဓာထဲမှာ ကိလေသာတွေ ငြိမ်းအောင်၊ ဒိဋ္ဌိတွေ ပြုတ်အောင် လုပ်တာကမှ စစ်မှန်တဲ့ သာသနာပြုခြင်းပါ။
သိပ္ပံပညာ၊ ယုတ္တိဗေဒ နှင့် အနတ္တ
ကျွန်တော် ငယ်ငယ်ကတည်းက သိပ္ပံပညာကို စိတ်ဝင်စားခဲ့တယ်။ အရာရာကို အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး တွေးခေါ်တတ်တဲ့ အကျင့်ရှိတယ်။ သိပ္ပံပညာက ရုပ်လောကကြီးကို အက်တမ်တွေ၊ မော်လီကျူးတွေ၊ စွမ်းအင်တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတယ်လို့ ပြောတယ်။ ဘာမှ မြဲမြံတာ မရှိဘူး။ အရာအားလုံးက ပြောင်းလဲနေတယ် (Flux)။ ဒါက ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ “အနိစ္စ” သဘောနဲ့ သွားတူနေတယ်။
ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံပညာက “စိတ်” (Consciousness) ကို သေချာ မရှင်းပြနိုင်သေးဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာကတော့ ရုပ်နဲ့ နာမ် ရဲ့ ဆက်စပ်မှုကို အတိအကျ ရှင်းပြထားတယ်။ အဲဒီ ရုပ်နာမ် နှစ်ပါးစလုံးဟာ “ငါ” မဟုတ်ဘူး။ “သူ” မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းအကျိုးအရ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်စဉ် မျှသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ “အနတ္တ” ဝါဒဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တစ်ခုတည်းမှာပဲ ရှိပါတယ်။
တခြား ဘာသာတွေမှာ ဖန်ဆင်းရှင် (Creator) ရှိတယ်။ အတ္တ (Soul) ရှိတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ဖန်ဆင်းရှင် မရှိဘူး။ အတ္တ မရှိဘူး။ အကြောင်းအကျိုး (Cause and Effect) ပဲ ရှိတယ်။ ဒါကို နားမလည်ဘဲနဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်နေမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ဟာ ဘုရားကို “ဖန်ဆင်းရှင်” နေရာမှာ တင်ပြီး ကိုးကွယ်နေသလို ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်။ ဘုရားရှင်ကို ဆုတောင်းရင် ပြည့်မယ်၊ ဘုရားတည်ရင် ချမ်းသာမယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေက ဗုဒ္ဓဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါတွေက ဟိန္ဒူဝါဒတွေ၊ တခြား ဖန်ဆင်းရှင် ဝါဒတွေရဲ့ အငွေ့အသက်တွေပါ။
သာသနာ ကွယ်ခြင်း နှင့် တည်ခြင်း
သာသနာ နှစ် ၅၀၀၀ တည်မယ်ဆိုတဲ့ စကားကို ကြားဖူးကြမှာပါ။ တကယ်တော့ ဒါဟာ စာပေကျမ်းဂန်တွေထဲက ခန့်မှန်းချက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်ကတော့ “ငါဘုရားရဲ့ တရားတော်ကို ကျင့်ကြံမယ့်သူတွေ ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး သာသနာ မကွယ်ဘူး၊ အရိယာတွေ မဆိတ်သုဉ်းဘူး” လို့ မိန့်ခဲ့ပါတယ်။
ဆိုလိုတာက အုတ်ခဲတွေ ပုံနေသမျှ သာသနာ တည်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်ကြံနေတဲ့သူ၊ ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြားသိတဲ့သူ၊ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်တဲ့သူ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာနိုင်တဲ့သူ… ဒီလို လူတွေ ရှိနေမှ သာသနာ တည်တာပါ။
အခုခေတ်မှာ ဘုရားတွေကတော့ တောရော မြို့ပါ မကျန် ပြည့်နေပြီ။ ဒါပေမဲ့ “သောတာပန်” ဖြစ်ဖို့ စိတ်ဝင်စားတဲ့သူ ဘယ်နှစ်ယောက် ရှိသလဲ။ သံသရာ လွတ်ကြောင်းကို တကယ် စိတ်ပါလက်ပါ အားထုတ်တဲ့သူ ဘယ်လောက် ရှိသလဲ။ အများစုက “ဘဝဆက်တိုင်း လူချမ်းသာ ဖြစ်ရပါလို၏” ဆိုပြီး သံသရာ လည်ကြောင်းကိုပဲ ဆုတောင်းနေကြတာ မဟုတ်လား။
ဒါဟာ သာသနာကို ဖျက်ဆီးနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဘုရားရှင်က သံသရာကို ကြောက်ဖို့ ဟောတယ်။ ကျွန်တော်တို့က သံသရာမှာ ပျော်ဖို့ ဆုတောင်းတယ်။ ဘုရားရှင်က အတ္တကို ဖြုတ်ဖို့ ဟောတယ်။ ကျွန်တော်တို့က ကုသိုလ်လုပ်ပြီး အတ္တကို ကြီးထွားအောင် လုပ်နေတယ်။ လမ်းကြောင်းက ပြောင်းပြန် ဖြစ်နေပါပြီ။
အနှစ်သာရကို ရှာဖွေခြင်း
ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်လည်း တစ်ချိန်က လောကီ အောင်မြင်မှုတွေ၊ စီးပွားရေးတွေ၊ နည်းပညာတွေ နောက်ကို လိုက်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘဝရဲ့ အချိုးအကွေ့ တစ်ခုမှာ ဒီအရာတွေ အားလုံးက အဖြေမဟုတ်မှန်း သိလာရတယ်။ စိတ်ရောဂါ ခံစားရတဲ့အထိ၊ ထောင်ကျတဲ့အထိ၊ ဘဝပျက်တဲ့အထိ အနိမ့်ဆုံး အခြေအနေတွေကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရတယ်။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေထဲကနေ ရုန်းထွက်ဖို့ ကြိုးစားရင်းနဲ့မှ ဗုဒ္ဓရဲ့ တရားကို အစစ်အမှန် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့တာပါ။
စာအုပ်ထဲက ဘုရားကို ရှာတာ မဟုတ်ဘူး။ ရုပ်တုတွေထဲက ဘုရားကို ရှာတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ခန္ဓာထဲက အမှန်တရားကို ရှာဖွေရင်းနဲ့မှ “ဪ… ခန္ဓာဆိုတာ ဒုက္ခ အစုအဝေးပါလား၊ ငါ ဆိုတာ ပညတ်ချက် သက်သက်ပါလား” ဆိုတာကို လက်တွေ့ သိမြင်လာရတာပါ။
ဒီလို သိမြင်လာတဲ့ အချိန်မှာ အရင်က ယုံကြည်ခဲ့တဲ့ အရာတွေ၊ ကိုးကွယ်ခဲ့တဲ့ ပုံစံတွေဟာ ကလေးကစားစရာတွေလို ဖြစ်သွားတယ်။ ရုပ်ဝတ္ထုတွေအပေါ် တန်ဖိုးထားမှု လျော့ကျသွားတယ်။ အဲဒီအစား ကိုယ့်စိတ်ကို စောင့်ကြည့်တဲ့ အလုပ်၊ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်တဲ့ အလုပ်ကသာလျှင် အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်လာတယ်။
နိဂုံး
မိတ်ဆွေတို့… သာသနာပြုချင်တယ် ဆိုရင် ကျောက်ခဲတွေ၊ အုတ်ခဲတွေကို မစုပါနဲ့။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အမှိုက်တွေကို အရင် ရှင်းထုတ်ပါ။ ဘုရားကို ရွှေချမယ့်အစား ကိုယ့်ရဲ့ အသိဉာဏ်ကို အရောင်တင်ပါ။ စေတီကြီးကြီး တည်မယ့်အစား ကိုယ့်နှလုံးသားထဲမှာ “သမ္မာဒိဋ္ဌိ” (မှန်ကန်သော အမြင်) ဆိုတဲ့ စေတီကို တည်ပါ။
အဲဒီလို ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဉာဏ်စဉ် တက်လာပြီ၊ အမှားအမှန် ခွဲခြားသိလာပြီ၊ ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြားနိုင်ပြီ ဆိုရင်… အဲဒါဟာ ဘုရားရှင်ကို အစစ်မှန်ဆုံး ပူဇော်တာပါပဲ။ အဲဒါဟာ စစ်မှန်တဲ့ သာသနာပြုခြင်းပါပဲ။
ဘုရားရှင် လိုချင်တာက အုတ်ပုံတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိလေသာ ကင်းစင်တဲ့ စိတ်နှလုံးတွေပါ။ သာသနာဆိုတာ အဆောက်အဦး မဟုတ်ပါဘူး။ လမ်းပြမြေပုံ ပါ။ မြေပုံကို ကိုင်ပြီး ဘောင်ခတ်ထားရုံနဲ့ ခရီးမရောက်ပါဘူး။ မြေပုံအတိုင်း လျှောက်မှ ပန်းတိုင် ရောက်မှာပါ။
ဒါကြောင့်… ဘုရားတည်ခြင်းထက်၊ တရားကျင့်ခြင်းဖြင့် သာသနာကို စောင့်ရှောက်ကြပါစို့။