နိဒါန်း – အပေါ်ယံ အမြင်နှင့် အတွင်းသဘော
လောကမှာ “ရဟန်း” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို လူတွေ နားလည်ထားတာ တော်တော်လေး လွဲမှားနေပါတယ်။ လူအများစုက ရဟန်းဆိုတာ “မိန်းမ မယူဘူး၊ အိမ်ထောင် မပြုဘူး၊ အရက်မသောက်ဘူး၊ ညစာ မစားဘူး” ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းချက်လောက်ကိုပဲ ကြည့်ပြီး “ကာမဂုဏ်က ထွက်မြောက်ထားသူတွေ၊ လောကစည်းစိမ်ကို စွန့်လွှတ်ထားသူတွေ” လို့ သတ်မှတ်ပြီး ရှိခိုးနေကြပါတယ်။
ရဟန်းတွေကိုယ်တိုင်ကလည်း “ငါတို့က မေထုန်မှု (လိင်ကိစ္စ) ကို ရှောင်ကြဉ်ထားသူတွေ ဖြစ်လို့ လူတွေထက် မြင့်မြတ်တယ်၊ ကာမဂုဏ်ကင်းတယ်” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မှတ်ယူထားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့… ဒါဟာ အင်မတန် ကြီးမားတဲ့ အထင်အမြင် လွဲမှားမှုကြီး တစ်ခုပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် သတ်မှတ်ခဲ့တဲ့ “ကာမဂုဏ်က ထွက်မြောက်ခြင်း” ဆိုတာ “မယား စွန့်တာ” လောက်နဲ့ မပြီးပါဘူး။ အဲဒီထက် အဆပေါင်းများစွာ နက်ရှိုင်းတဲ့၊ သိမ်မွေ့တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုက်ပွဲကြီး ရှိနေပါသေးတယ်။
ဒီနေ့ဆောင်းပါးမှာတော့… ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ “အာဟုနေယျသုတ်” ကို ကိုးကားပြီး၊ လက်ရှိ ရဟန်းသံဃာတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးကြည့်ပါမယ်။ သင်္ကန်းသာ ဝတ်ထားပြီး စိတ်က “ကာမဂုဏ်” (Sensual Pleasures) ဆိုတဲ့ ထောင်ချောက်ထဲကနေ တစ်လှမ်းမှ မခွာနိုင်သေးတဲ့ အဖြစ်မှန်တွေကို မီးမောင်းထိုးပြသွားပါမယ်။
၁။ ကာမဂုဏ် ဆိုတာ ဘာလဲ
ပထမဦးဆုံး ကျွန်တော်တို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိထားဖို့ လိုတာက “ကာမဂုဏ်” ဆိုတာ ဘာလဲ။ ကာမဂုဏ် ဆိုတာ “မိန်းမ နဲ့ ယောက်ျား” ကိစ္စ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ ဒွါရ (၆) ပါးကနေ ဝင်လာတဲ့ အာရုံတွေကို သာယာခြင်း၊ တွယ်တာခြင်း၊ စွဲလမ်းခြင်း မှန်သမျှဟာ ကာမဂုဏ်ပါပဲ။
ရဟန်းတစ်ပါးဟာ မိန်းမကို မယူဘဲ နေနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့… ဒကာမ လှူလိုက်တဲ့ ဆွမ်းဟင်းကောင်းကောင်းလေးကို စားပြီး “ရှယ်ပဲကွာ” လို့ သာယာလိုက်ရင် အဲဒါ “လျှာကာမဂုဏ်” (Rasa Tanha) ကို ခံစားလိုက်တာပါပဲ။ ကျောင်းတိုက်ကြီး ခမ်းနားထည်ဝါနေတာကို ကြည့်ပြီး “ငါ့ကျောင်းက မိုက်တယ်” လို့ ဂုဏ်ယူလိုက်ရင် အဲဒါ “မျက်စိကာမဂုဏ်” (Rupa Tanha) မှာ ငြိတွယ်သွားတာပါပဲ။ ဒကာ ဒကာမတွေက “ဆရာတော် ဘွဲ့ရတာ ဂုဏ်ယူပါတယ်” လို့ ဝိုင်းပြောကြတဲ့ အသံကို ကြားပြီး ကြည်နူးသွားရင် အဲဒါ “နားကာမဂုဏ်” (Sadda Tanha) ရဲ့ သားကောင် ဖြစ်သွားတာပါပဲ။
ဆိုလိုတာက… “ကာမဂုဏ်” ဆိုတာ ပုံသဏ္ဍာန် ပြောင်းသွားရုံပဲ ရှိပါတယ်။ အိမ်ထောင်သည်ဘဝမှာ “သားမယား” နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ကာမဂုဏ်အစား၊ ရဟန်းဘဝမှာ “ဒါယကာ၊ ကျောင်း၊ လာဘ်လာဘ၊ ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူး” ဆိုတဲ့ ပုံစံသစ်နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ကာမဂုဏ် အသစ်တစ်ခုကို ပြောင်းလဲ ခံစားနေတာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထောင်ပြောင်းလိုက်ရုံနဲ့ လွတ်လပ်သူ ဖြစ်မသွားပါဘူး။
၂။ အာဟုနေယျသုတ် (စံချိန်မီ ရဟန်း၏ အရည်အချင်း)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ အာဟုနေယျသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားက “အာဟုနေယျော” (အဝေးက ဆောင်ယူ၍သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်ထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်) ဆိုတာ ဘယ်လို အရည်အချင်း ရှိရမလဲ ဆိုတာကို တိတိကျကျ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
ဘုရားရှင်က – “ရဟန်းတို့… မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်သော်လည်းကောင်း၊ နားဖြင့် အသံကို ကြားသော်လည်းကောင်း… (စသည်ဖြင့် ဒွါရ ၆ ပါးလုံး၌)… ဝမ်းမြောက်ခြင်း (သုမန) လည်း မဖြစ်၊ ဝမ်းနည်းခြင်း (ဒုမ္မန) လည်း မဖြစ်ဘဲ လျစ်လျူရှုကာ (ဥပေက္ခာ)၊ သတိရှိလျက် (သတော)၊ ဆင်ခြင်ဉာဏ်ရှိလျက် (သမ္ပဇာနော) နေနိုင်သော ရဟန်းသည်သာလျှင် အာဟုနေယျဂုဏ်နှင့် ထိုက်တန်၏” လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒီစံချိန်စံညွှန်းကို ကြည့်လိုက်ပါ။ “မိန်းမ မယူသော ရဟန်းသည် အာဟုနေယျ ဖြစ်၏” လို့ မဟောပါဘူး။ “စာတတ်သော ရဟန်းသည် အာဟုနေယျ ဖြစ်၏” လို့ မဟောပါဘူး။ “အာရုံ ၆ ပါးလုံးအပေါ်မှာ ဝမ်းနည်း၊ ဝမ်းသာ မဖြစ်သော ရဟန်း” ကိုမှ ပူဇော်ထိုက်တယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဒါဆိုရင်… လက်ရှိ ကျွန်တော်တို့ ပူဇော်နေကြတဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် “ငါ ဘုန်းကြီး” လို့ ထင်နေကြတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ… ဒီစံချိန်မီရဲ့လား။ ဆန်းစစ်ကြည့်ကြရအောင်။
၃။ နေ့စဉ်ဘဝထဲက “လျှို့ဝှက် ကာမဂုဏ်များ”
(က) လျှာပေါ်က ကာမဂုဏ် (အစားအသောက်) မနက် ဆွမ်းခံကြွတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ဆွမ်းပွဲ ပြင်တယ်။ ဟင်းခွက်တွေကို ဖွင့်ကြည့်လိုက်တဲ့အချိန်မှာ… ကြက်သားဟင်း အနံ့မွှေးမွှေးလေး ရလိုက်ရင် စိတ်ထဲမှာ “ဝမ်းသာတဲ့စိတ်” (Somanassa) ဖြစ်သွားသလား။ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်မကြိုက်တဲ့ ပဲဟင်း၊ ချဉ်ပေါင်ဟင်း ဖြစ်နေရင် “ဝမ်းနည်းတဲ့စိတ်/ စိတ်ပျက်တဲ့စိတ်” (Domanassa) ဖြစ်သွားသလား။ ဖြစ်သွားပြီ ဆိုကတည်းက… အဲဒီ ရဟန်းဟာ “အာဟုနေယျ” အရည်အချင်း ကျသွားပါပြီ။ အိမ်မှာနေတုန်းက မယားချက်ကျွေးတာကို ဂျီးများတာနဲ့၊ ကျောင်းရောက်မှ ဒကာမ ချက်ကျွေးတာကို ဂျီးများတာ… ဘာထူးလဲ။ အတူတူပါပဲ။ ကာမဂုဏ် (Rasarammana) မှာ ငြိနေတာချင်း အတူတူပါပဲ။ ဒီအစားအသောက်ကြောင့် ဝမ်းသာ ဝမ်းနည်း ဖြစ်နေသရွေ့… အဲဒီ ရဟန်းဟာ ကာမဂုဏ်ထဲက မထွက်ရသေးပါဘူး။
(ခ) မျက်စိရှေ့က ကာမဂုဏ် (ကျောင်းအဆောက်အဦး) တချို့ ဆရာတော်တွေ ကျောင်းဆောက်ကြတယ်။ ကျောင်းတိုက်ကြီး ပြီးသွားတဲ့အခါ၊ ရွှေတွေ လက်နေအောင် ချလိုက်တဲ့အခါ… အဲဒါကို ကြည့်ပြီး “ငါ့ကျောင်းကြီး ခံ့ညားလိုက်တာ၊ သာယာလိုက်တာ” ဆိုပြီး ပီတိတွေ ဖြစ်နေကြတယ်။ ဒကာ ဒကာမတွေက “ဆရာတော် ကျောင်းကြီးက သိပ်သပ္ပါယ်တာပဲ” လို့ ပြောရင် ပြုံးပြီး သဘောကျနေတယ်။ ဒါဟာ “အမြင်အာရုံ” (Rupa) အပေါ်မှာ သာယာတဲ့ ကာမဂုဏ်ပါ။ လူတွေက တိုက်နဲ့ ကားနဲ့ နေရတာကို ဂုဏ်ယူသလို၊ ဘုန်းကြီးက ကျောင်းကြီး အကြီးကြီးနဲ့ နေရတာကို ဂုဏ်ယူနေရင်… အဲဒါ “လောကီစည်းစိမ်” ကို ပုံစံပြောင်း ခံစားနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
(ဂ) နားထဲက ကာမဂုဏ် (ချီးမွမ်းသံနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူး) ဒါကတော့ အဆိုးဝါးဆုံးပါပဲ။ “ကာမစ္ဆန္ဒ” (Kamacchanda) လို့ ခေါ်တဲ့ ကာမဂုဏ်စိတ်ဟာ အင်မတန် ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း ထွက်တဲ့နေ့ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကိုယ့်နာမည် ပါလာရင် “ဝမ်းသာတယ်”။ မပါရင် “ဝမ်းနည်းတယ်”။ ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွေမှာ ယပ်တောင်ကြီး ကိုင်၊ ဘွဲ့တံဆိပ်ကြီး ချိတ်ပြီး ဓာတ်ပုံရိုက်ခံရတဲ့အချိန်မှာ… စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်နေလဲ။ “ငါ့ကို လူတွေ အထင်ကြီးကြတော့မယ်၊ ငါ့ဆရာတော်က တော်လိုက်တာလို့ ပြောကြတော့မယ်” ဆိုတဲ့ မာန (Mana) နဲ့ ယှဉ်တဲ့ ပီတိတွေ ဖြစ်မနေဘူးလား။ အဲဒီ “ပီတိ” ဟာ… လူတစ်ယောက် ထီပေါက်လို့ ဝမ်းသာတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ လူတစ်ယောက် ရာထူးတက်လို့ ပျော်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ အဲဒါဟာ “ဓမ္မ” မဟုတ်ပါဘူး။ “ကာမဂုဏ်” ပါ။ လောကဓမ္မ (Worldly Vicissitudes) တွေအပေါ်မှာ တုန်လှုပ်နေတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် “အာဟုနေယျ” ဂုဏ်နဲ့ လားလားမှ မထိုက်တန်ပါဘူး။
(ဃ) လာဘ်လာဘအပေါ် တုန်လှုပ်မှု ကထိန်ပွဲတွေ၊ အလှူပွဲတွေမှာ “ဒီနှစ် ဘယ်လောက် ရလဲ” ဆိုတာကို စိတ်ဝင်စားနေတာ။ များများရရင် ပြုံးရွှင်နေပြီး၊ နည်းနည်းရရင် မျက်နှာမကောင်း ဖြစ်နေတာ။ ဒါဟာ ကုန်သည်တစ်ယောက် အမြတ်ရရင် ပျော်ပြီး၊ ရှုံးရင် ငိုတာနဲ့ ဘာကွာသလဲ။ သင်္ကန်းဝတ်ထားတဲ့ ကုန်သည်စိတ် (Merchant Mindset) ဝင်နေသရွေ့… ကာမဂုဏ် အနှောင်အဖွဲ့ထဲက မလွတ်သေးပါဘူး။
၄။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကာမဂုဏ် (Mental Indulgence)
ခင်ဗျားတို့ သတိထားမိမှာပါ။ တချို့ ရဟန်းတွေက ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကို သိပ်မမက်မောဘူး။ ဒါပေမဲ့ “ဂုဏ်” ကို မက်တယ်။ “ငါက စာတတ်တဲ့ ဘုန်းကြီး၊ ငါက ပရိယတ္တိ ဝန်ဆောင်” ဆိုတဲ့ အသိကြီးနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကျေနပ်နေတယ်။ စာအောင်ပွဲတွေ လုပ်ကြတယ်။ လှည့်လည်ကြတယ်။ အခမ်းအနားတွေ လုပ်ကြတယ်။ အဲဒီ အခမ်းအနားတွေမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “စိတ်လှုပ်ရှားမှု”၊ “ပျော်ရွှင်မှု”၊ “ဂုဏ်ယူမှု” တွေဟာ… ဘုရားဟောတဲ့ “ဥပေက္ခာ” (လျစ်လျူရှုခြင်း) နဲ့ ဖြောင့်ဖြောင့်ကြီး ဆန့်ကျင်နေပါတယ်။ အဲဒါတွေဟာ “နိဝရဏ” တရား (Hindrances) တွေထဲက “ကာမစ္ဆန္ဒ” (ကာမဂုဏ်ကို လိုလားတပ်မက်ခြင်း) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်ကိုင်ထားပြီး ကာမဂုဏ် ခံစားနေတာပါ။
၅။ အာဟုနေယျ ဂုဏ်ရှင် အစစ်အမှန်
ဒါဆိုရင် “အာဟုနေယျ” ပုဂ္ဂိုလ် အစစ်ဆိုတာ ဘယ်လိုလဲ။ ဘုရားရှင် မိန့်တဲ့အတိုင်းပါပဲ။

• ဆွမ်းကောင်းကောင်း လာပို့လဲ… “ဒါ ရုပ်ကို ထောက်ပံ့မယ့် ဓာတ်စာပဲ” လို့ သိပြီး စိတ်က တက်ကြွမသွားဘူး။
• ဆွမ်းကြမ်းကြမ်း စားရလဲ… “ဒါလဲ ရုပ်ကို ထောက်ပံ့တာပဲ” လို့ သိပြီး စိတ်က ကျမသွားဘူး။
• လူတွေက “ဆရာတော် ဘုရားထူးကြီးပါ” လို့ မြှောက်ပြောလဲ… “ဒါ အသံနဲ့ နား တိုက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ပဲ” လို့ သိပြီး မာန မတက်ဘူး။
• လူတွေက ကဲ့ရဲ့လဲ… “ဒါလဲ အသံပဲ” လို့ သိပြီး ဒေါသ မထွက်ဘူး။
• ကျောင်းကြီး ပျက်စီးသွားလဲ မငိုဘူး။ ကျောင်းသစ် ဆောက်ပေးလဲ မပြုံးဘူး။
  အဲဒီလို… လောကဓမ္မတွေရဲ့ “အတက်၊ အကျ”၊ “အကောင်း၊ အဆိုး”၊ “အလာ၊ အသွား” တွေအပေါ်မှာ… ရေပေါ်မှာ ဆီမတင်သလို၊ ကြာရွက်ပေါ် ရေမတင်သလို… စိတ်က “ဝမ်းနည်း ဝမ်းသာ” မဖြစ်တော့ဘဲ ကြည်လင် တည်ငြိမ်နေမှသာလျှင်… အဲဒီ ပုဂ္ဂိုလ်ကို “အာဟုနေယျ” (ပူဇော်ထိုက်သူ) လို့ ခေါ်တာပါ။
• ၆။ ဒကာ ဒကာမများသို့ သတိပေးချက်
• ဒကာ ဒကာမတွေ အနေနဲ့လည်း ကိုယ်ကိုးကွယ်တဲ့ ဘုန်းကြီးကို ကာမဂုဏ်ထဲ ပြန်တွန်းမပို့မိပါစေနဲ့။
• “ဆရာတော် ဘွဲ့ရလို့ ဝမ်းသာလိုက်တာဘုရား” ဆိုပြီး သွားမမြှောက်ပါနဲ့။ (အဲဒါ ဘုန်းကြီးကို ကာမဂုဏ်အဆိပ် ခွံ့လိုက်တာပါပဲ)
• “ဆရာတော် ကျောင်းကြီးက ခမ်းနားလိုက်တာ” လို့ သွားမပြောပါနဲ့။
• အစားကောင်းတွေပဲ ရွေးကပ်ပြီး “ကြိုက်ရဲ့လား ဘုရား” လို့ မမေးပါနဲ့။
  ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အလိုလိုက်မှုတွေ၊ မြှောက်ပင့်မှုတွေက… ရဟန်းတွေကို “သတိ” လွတ်သွားစေပြီး၊ “သာယာမှု” (Nandi) နောက်ကို ပါသွားစေပါတယ်။ ရဟန်းတစ်ပါးကို တကယ် ချစ်ရင်၊ ကြည်ညိုရင်… သူ့ကို ကာမဂုဏ်တွေနဲ့ ဝေးရာကို ပို့ပေးရမှာပါ။ ကာမဂုဏ်တွေနဲ့ ပိတ်လှောင်ထားဖို့ မကြိုးစားသင့်ပါဘူး။
  ၇။ နိဂုံး
  ရဟန်းရှင်လူ အပေါင်းတို့… “ငါ သင်္ကန်းဝတ်ထားလို့ ကာမဂုဏ်က လွတ်ပြီ” လို့ စိတ်ကူးယဉ် မနေကြပါနဲ့။ မေထုန်မှု ရှောင်ရုံနဲ့ ကိစ္စ မပြီးပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ မျက်လုံး၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်… အဲဒီ တံခါးပေါက် (၆) ခုစလုံးမှာ ကင်းစောင့်ချထားပြီး… “သာယာမှု” (လောဘ) နဲ့ “မကျေနပ်မှု” (ဒေါသ) ကို ဝင်ခွင့်မပေးဘဲ တားဆီးနိုင်မှသာ… တကယ့် “ရဟန်း” စစ်စစ် ဖြစ်မှာပါ။
  မနက်ဖြန် ဆွမ်းစားတဲ့အခါ… ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ် ပြန်စစ်ကြည့်ပါ။ “ငါ ဟင်းကောင်းလို့ ဝမ်းသာနေသလား” ဝမ်းသာနေတယ် ဆိုရင်တော့… ခင်ဗျား ဝတ်ထားတဲ့ သင်္ကန်းဟာ “ပြဇာတ်ဝတ်စုံ” (Costume) သက်သက် ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။ ကာမဂုဏ်ဆိုတာ အိမ်ရာတည်ထောင်မှ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ဝမ်းနည်း၊ ဝမ်းသာ” ဖြစ်နေတဲ့ စိတ်တိုင်းမှာ ကာမဂုဏ် ရှိနေပါတယ်။
  ဒါကြောင့်… ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူး၊ လာဘ်လာဘ၊ အခြွေအရံ၊ ကျောင်းကန် အဆောက်အဦး… ဒီအရာတွေအပေါ်မှာ သာယာနေတဲ့ စိတ်တွေကို “ဝိပဿနာ” ဆိုတဲ့ ဓားနဲ့ ရက်ရက်စက်စက် ဖြတ်တောက်ပြီး… ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော်မူတဲ့ တကယ့် “အာဟုနေယျ” စစ်စစ်တွေ ဖြစ်အောင် ကျင့်ကြံကြပါစို့။
  အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။