ဝိပဿနာတရား အားထုတ်နေကြသော ရဟန်းတော်များအတွက် အခက်ခဲဆုံးနှင့် အနက်နဲဆုံးသော တိုက်ပွဲမှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ လျှပ်စီးလက်သကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ပျက်စီးနေသော “ဝိဉာဏ်” (သိစိတ်) ကို မိမိ၏ ဉာဏ်ဖြင့် အမီလိုက်နိုင်ရန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ လောကတွင် အမြန်ဆုံးအရာကို ပြပါဆိုလျှင် စိတ် သို့မဟုတ် ဝိဉာဏ်ကိုသာ ပြရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုမျှ လျင်မြန်လွန်းသော အရာကို မှုန်ဝါးဝါး အသိဖြင့် လိုက်လံကြည့်ရှုနေ၍ မရနိုင်ပါ။ ယခင် လေ့လာခဲ့ဖူးသော ပုံသေကားချပ် ရှုမှတ်နည်းများမှ ခွဲထွက်ပြီး၊ ဝိဉာဏ်၏ အမြန်နှုန်းကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် မည်သို့ ထိုးဖောက် ထပ်ချပ်မကွာ အမီလိုက်ရမည်ကို ဆန်းသစ်သော ရှုထောင့်မှ တင်ပြအပ်ပါသည်။၁။ အဆက်မပြတ်ခြင်း၏ လှည့်စားမှုကို ခွဲခြမ်းလေ့လာခြင်းဝိဉာဏ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် အမီမလိုက်နိုင်ခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ “အဆက်မပြတ်ခြင်း” ဟူသော လှည့်စားမှုကြီးကို မဖောက်ထွင်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ လျင်မြန်စွာ လည်ပတ်နေသော မီးပွားဘီးကြီး တစ်ခုကို ကြည့်လိုက်လျှင် မီးစက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခုလုံး ဆက်တိုက် လင်းထိန်နေသည်ဟု ထင်ရပါသည်။ အမှန်တကယ်တော့ မီးပွားလေးများ တစ်ခုပြီးတစ်ခု လျင်မြန်စွာ နေရာပြောင်းသွားခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ဝိဉာဏ်သည်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်ပါသည်။ မျက်စိက မြင်လိုက်၊ နားက ကြားလိုက်၊ စိတ်က တွေးလိုက် ဖြစ်နေသည်များကို အလွန်လျင်မြန်စွာ ဆက်တိုက် လုပ်ဆောင်နေသောကြောင့် “ငါ ဆိုသော တစ်ဦးတည်းသောသူက အစအဆုံး အကုန်သိနေသည်” ဟု လှည့်စားခံလိုက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤလှည့်စားမှုကို ဖြိုခွင်းရန်အတွက် “အစုအဝေး” အနေဖြင့် ကြည့်ခြင်းကို ရပ်တန့်ပြီး၊ “တစ်စက္ကန့်စာ အခိုက်အတန့်” လေးများကိုသာ အနီးကပ် ဖြတ်တောက် လေ့လာရန် လိုအပ်ပါသည်။၂။ ဇာတ်လမ်းကို ပစ်ချပြီး အရှိတရားကိုသာ ဖမ်းယူခြင်းဝိဉာဏ်၏ လျင်မြန်မှုကို အမီလိုက်လိုလျှင် ယောဂီရဟန်းတော်များသည် မိမိတို့၏ ရှုမှတ်မှုပုံစံကို ပြောင်းလဲရပါမည်။ များသောအားဖြင့် စိတ်ထဲတွင် အတွေးတစ်ခု ဝင်လာလျှင် ထိုအတွေး၏ အကြောင်းအရာ (ဇာတ်လမ်း) နောက်သို့ လိုက်သွားတတ်ကြပါသည်။ ဥပမာ- “မနက်ဖြန် ဘာလုပ်ရမည်” ဟူသော အတွေးဝင်လာလျှင် ထို “ဘာလုပ်ရမည်” ဆိုသည့် အကြောင်းအရာကို ဆက်တွေးနေမိပါသည်။ ဇာတ်လမ်းသည် အချိန်ယူရသဖြင့် ထိုဇာတ်လမ်းကို ကြည့်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အလွန်လျင်မြန်သော ဝိဉာဏ်ကို မည်သည့်အခါမျှ အမီလိုက်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ထို့ကြောင့် အတွေးတစ်ခု၊ သိစိတ်တစ်ခု ဝင်လာလျှင် ထိုအရာ၏ အဓိပ္ပါယ် ဇာတ်လမ်းကို လုံးဝ ပစ်ချလိုက်ရပါမည်။ ဇာတ်လမ်းကို မကြည့်ဘဲ၊ “တွေးလိုက်သော သိစိတ်ကလေး ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာသည်” ဟူသော “အလုပ် (Action)” သက်သက်ကိုသာ ကြည့်ရပါမည်။ မြင်လိုက်လျှင်လည်း ဘာကိုမြင်သည် ဆိုသော အဆင်းသဏ္ဌာန်ကို မကြည့်ဘဲ၊ “မြင်သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) လေး ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာသည်” ဟူသော ဖြစ်စဉ်သက်သက်ကိုသာ လေ့လာရပါမည်။ ဤသို့ အကြောင်းအရာများကို ပယ်ခွာပြီး အရှိတရားသက်သက်ကိုသာ လေ့လာလိုက်သောအခါ၊ ဝိဉာဏ်၏ လျင်မြန်သော ဖြစ်ပျက်မှုကို ဉာဏ်က ထပ်ချပ်မကွာ အမီလိုက်နိုင်လာပါမည်။၃။ ကြားကာလ ပြတ်တောက်မှုကို ရှာဖွေခြင်း (အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း)ဝိဉာဏ်၏ အဖြစ်အပျက်ကို အမီလိုက်ရာတွင် အရေးအကြီးဆုံး လျှို့ဝှက်ချက်မှာ “အပျက်” ကို မြင်အောင် ကြည့်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဝိဉာဏ် နှစ်ခုသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ။ မြင်သိစိတ် ဖြစ်နေချိန်တွင် ကြားသိစိတ် မဖြစ်နိုင်ပါ။ မြင်သိစိတ် ချုပ်ငြိမ်းပျက်စီးသွားမှသာ ကြားသိစိတ် အသစ် ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များသည် မျက်စိမှ အဆင်းကို မြင်လိုက်သော ဝိဉာဏ်လေး ပြီးဆုံးသွားပြီး၊ နားမှ အသံကို ကြားလိုက်သော ဝိဉာဏ်လေး မစတင်မီ စပ်ကြားရှိ “ပြတ်တောက်သွားသော ကြားကာလ” လေးကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း လေ့လာရပါမည်။ အရှေ့စိတ် ပျက်သွားပြီး အနောက်စိတ် မလာခင် အခိုက်အတန့်လေးကို မြင်အောင် ကြည့်နိုင်လျှင်၊ ဝိဉာဏ်တို့သည် တစ်ဆက်တည်း မဟုတ်ဘဲ အမြဲတမ်း ပျက်စီးပြတ်တောက်နေကြောင်းကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်လာရပါမည်။ ဤအပျက်ကို မြင်ခြင်းသည် ဝိဉာဏ်၏ အမြန်နှုန်းကို ဉာဏ်က ကျော်တက်သွားခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။၄။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် ဉာဏ်၏ အမြန်နှုန်းကို မြှင့်တင်ခြင်းဤမျှ လျင်မြန်လှသော ဝိဉာဏ်ကို အမီလိုက်နိုင်ရန် သာမန်အားထုတ်မှုဖြင့် မရနိုင်ပါ။ မိမိ၏ ဉာဏ်စွမ်းရည်ကို အမြင့်ဆုံးသို့ မြှင့်တင်ရန်အတွက် အဓိပတိတရားလေးပါးကို အင်ဂျင်စက်သဖွယ် အသုံးပြုရပါမည်။• ပြင်းပြသော တွန်းအား (ဆန္ဒာဓိပတိ): လျှပ်တစ်ပြက် ပေါ်လာသော ဝိဉာဏ်လေးများကို မလွတ်တမ်း ကြည့်လိုသော၊ အမှန်တရားကို သိလိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒသည် ဉာဏ်ကို တက်ကြွနေစေပါသည်။• စူးရှသော အာရုံစူးစိုက်မှု (စိတ္တာဓိပတိ): လေထဲတွင် ပျံသန်းနေသော မြှားတစ်စင်းကို မျက်ခြည်မပြတ် ကြည့်နေသည့် လေးသည်တော်ကဲ့သို့၊ မိမိ၏ စိတ်ကို ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ပျက်မှုအပေါ်၌သာ ခိုင်မာစွာ ကပ်ထားရပါမည်။• မရပ်မနားသော အားအင် (ဝီရိယာဓိပတိ): ပျင်းရိမှု ဝင်လာတိုင်း ချက်ချင်း ပယ်ဖျက်ပြီး၊ ဝိဉာဏ်၏ အပျက်ကို မမြင်မချင်း လေ့လာမည်ဟူသော တာထွက်မကျသော လုံ့လဝီရိယကို အဆက်မပြတ် မွေးမြူရပါမည်။• ထက်မြက်သော ခွဲခြမ်းလေ့လာမှု (ဝီမံသာဓိပတိ): ပေါ်လာသမျှသော ဝိဉာဏ်ကို အပေါ်ယံမျှ မကြည့်ဘဲ၊ “ဤအရာသည် ငါ မဟုတ်၊ သတ္တဝါ မဟုတ်၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာသော အနိစ္စတရား သက်သက်သာတကား” ဟု အလွန်ထက်မြက်စွာ ပိုင်းခြားလေ့လာနိုင်သော ပညာဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချရပါမည်။၅။ ဉာဏ်က အမီလိုက်နိုင်သောအခါ ရရှိလာမည့် အောင်ပွဲဤသို့ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အင်အားဖြည့်တင်းထားသော ဉာဏ်သည် ဝိဉာဏ်၏ လျင်မြန်လှသော အဖြစ်အပျက်များကို နောက်ကောက်ကျခြင်း မရှိတော့ဘဲ ထပ်ချပ်မကွာ အမီလိုက်နိုင်လာပါမည်။ ထိုအခါ သံသရာတစ်လျှောက်လုံးက “ငါ” ဟု ထင်မှတ်လာခဲ့သော ခိုင်မာသည့် အကောင်အထည်ကြီးသည် ဉာဏ်အလင်းရောင်အောက်တွင် အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပြိုကွဲသွားတော့သည်။ဝိဉာဏ်များ ဖြစ်ပြီးပျက်၊ ဖြစ်ပြီးပျက် နေသည့် အရှိတရားကို တိုက်ရိုက် လေ့လာသိမြင်သွားသောအခါ၊ ထိုအဖြစ်အပျက်များအပေါ် ငြီးငွေ့ရွံရှာမှု ဖြစ်လာပြီး၊ တဏှာ လောဘ နှင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲတို့ လုံးဝ နေရာမရတော့ပါ။ ဤသည်မှာ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ဖြောင့်တန်းစွာ သွားနေသော လမ်းကြောင်းမှန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ လူနှင့် ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက်၊ ရဟန်းတော်များ အနေဖြင့် အချိန်မဆွဲတော့ဘဲ ယခု မျက်မှောက် တည့်တည့်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝိဉာဏ်၏ အဖြစ်အပျက်များကို ဉာဏ်ဖြင့် အမီလိုက်နိုင်အောင် လက်တွေ့ လေ့လာအားထုတ်ကြပါရန် အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။