ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းကို လေ့လာကြည့်လိုက်လျှင် ရဟန်းသံဃာတော်များကို ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် အဖြစ်သာမက၊ လူမှုရေးခေါင်းဆောင်၊ ပညာရေးလမ်းညွှန်၊ ကျေးရွာရပ်ကွက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းပေးသူများအဖြစ်ပါ နေရာပေးထားကြသည်ကို အထင်အရှား တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ရွာတစ်ရွာတွင် ပြဿနာတစ်ခုခု ဖြစ်လျှင်ဖြစ်စေ၊ လူမှုရေးအရ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် လိုအပ်လျှင်ဖြစ်စေ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းသို့ သွားရောက် လျှောက်ထား အဆုံးအဖြတ်ခံယူသည့် အလေ့အထမှာ ကျနော်တို့ဆီတွင် အလွန် အမြစ်တွယ်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော် ဤနေရာတွင် အလွန်လေးနက်ပြီး ပွင့်လင်းသော မေးခွန်းတစ်ခုကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မေးရန် လိုအပ်လာပါသည်။ ဤကဲ့သို့ လူမှုရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးရန်၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဦးဆောင်ရန်ဆိုသည့် တာဝန်များသည် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ချမှတ်ပေးခဲ့သော ရဟန်းတို့၏ မူလတာဝန် အစစ်အမှန် ဟုတ်ပါသလား။ သို့တည်းမဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကြားညှပ် ဝင်ရောက်လာသော လောကီအစဉ်အလာများသာ ဖြစ်နေပါသလား။ တကယ့် လွတ်မြောက်ရာလမ်းကို လျှောက်လှမ်းလိုသူတိုင်း ဤမေးခွန်းကို ဉာဏ်ဖြင့် စစ်ထုတ် အဖြေရှာကြည့်ရန် အလွန် အရေးကြီးလှပါသည်။

၁။ အစဉ်အလာများ၏ ဖုံးလွှမ်းမှုနှင့် မူလကတိကဝတ်

သာသနာ့ဘောင်သို့ စတင် ဝင်ရောက်မည့် သူတစ်ယောက်သည် ရှင်သာမဏေ ပြုမည့်အချိန်တွင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံ၌ “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ပါရစေ” ဟူသော ခိုင်မာပြတ်သားသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သင်္ကန်းကို တောင်းခံခဲ့ကြရပါသည်။ ဤကတိကဝတ်ထဲတွင် “ဆွေမျိုးများကို စောင့်ရှောက်ပါမည်၊ ကျေးရွာကို ဖွံ့ဖြိုးအောင် လုပ်ပါမည်၊ လူမှုရေး ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးပါမည်” ဟူသော လောကီရေးရာ ကတိများ တစ်လုံးတစ်ပါဒမျှ မပါဝင်ခဲ့ပါ။ ရဟန်းပြုခြင်း၏ တိကျသော ရည်မှန်းချက်မှာ အို၊ နာ၊ သေ ဘေးများ ပြည့်နှက်နေသည့် သံသရာစက်ရဟတ်ကြီးထဲမှ အပြီးတိုင် ထွက်ပြေး လွတ်မြောက်ရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးနောက် ရာစုနှစ်များ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ကုန်လွန်လာသောအခါ၊ သာသနာတော်သည် နေရာဒေသ အသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ပါသည်။ ထိုသို့ ပြန့်နှံ့သွားရာတွင် ထိုဒေသများရှိ မူလယုံကြည်မှုများ၊ ဟိန္ဒူအယူအဆများနှင့် လူမှုရေး ဓလေ့ထုံးစံများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း စိမ့်ဝင်လာခဲ့ပါသည်။ အထူးသဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော် ကာလများအတွင်း ရေးသားပြုစုခဲ့ကြသော နှောင်းပိုင်းကျမ်းစာများ၊ အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာအချို့တွင် ရဟန်းတော်များကို လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဗဟိုချက်မအဖြစ်၊ လူမှုရေး ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် ပုံဖော်လာကြပါသည်။

ဘုရင်စနစ်များ၊ ပဒေသရာဇ်စနစ်များ အောက်တွင် ရဟန်းတော်များသည် အုပ်ချုပ်သူများနှင့် ပြည်သူများကြား ပေါင်းကူးပေးရသူများ၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေး လမ်းညွှန်ပေးရသူများ အဖြစ်သို့ အခြေအနေအရ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရပါသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ထိုကြားညှပ်လာသော လောကီ တာဝန်များကိုပင် မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကျ သာသနာ့တာဝန်များဟု အထင်မှားလာကြပြီး၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးဟူသော မူလရည်မှန်းချက်မှာ မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်လုမတတ် ဖြစ်သွားခဲ့ရပါသည်။

၂။ မီးလောင်နေသော အိမ်ထဲမှ ကယ်ဆယ်ရေးသမား (ဥပမာ)

ဤအခြေအနေကို ပိုမို ထင်ရှားစွာ သဘောပေါက်စေရန် ဥပမာတစ်ခုဖြင့် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။

အထပ်မြင့် အဆောက်အအုံကြီး တစ်ခုတွင် ပြင်းထန်လှသော မီးကြီး လောင်ကျွမ်းနေသည် ဆိုပါစို့။ အထဲတွင် လူများ ပိတ်မိနေပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် အလွန် ကျွမ်းကျင်သော အထူး ကယ်ဆယ်ရေးသမား တစ်ဦးသည် မီးလောင်ပြင်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားပါသည်။ ထိုကယ်ဆယ်ရေးသမား၏ တစ်ခုတည်းသော တာဝန်၊ တစ်ခုတည်းသော ရည်ရွယ်ချက်မှာ အဆောက်အအုံ၏ ထွက်ပေါက်ကို အမြန်ဆုံး ရှာဖွေပြီး မိမိကိုယ်တိုင်ရော၊ မိမိနောက်မှ လိုက်လာသူများကိုပါ မီးဘေးမှ လွတ်မြောက်အောင် အပြင်သို့ ခေါ်ထုတ်သွားရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော် ထိုကယ်ဆယ်ရေးသမားသည် ထွက်ပေါက်ကို မရှာဘဲ၊ မီးလောင်နေသော အခန်းများအတွင်း ဝင်ကာ “ဒီဆိုဖာက နေရာမကျဘူး ဟိုဘက်ရွှေ့ရအောင်၊ ဒီနံရံက ဆေးရောင် မလှဘူး ပြန်သုတ်ရအောင်၊ မင်းတို့ မိသားစုတွေ ရန်မဖြစ်ကြနဲ့ ညီညီညွတ်ညွတ် နေကြ” ဟု ပြောဆိုကာ ပရိဘောဂများကို လိုက်လံ ပြင်ဆင်နေမည်၊ လူမှုရေး ပြဿနာများကို လိုက်လံ ဖြေရှင်းပေးနေမည် ဆိုလျှင် မည်သို့ ဖြစ်မည်နည်း။ မီးက ဆက်လောင်နေမည် ဖြစ်ရာ၊ အချိန်တန်လျှင် ကယ်ဆယ်ရေးသမားရော၊ အထဲက လူများပါ အားလုံး မီးလောင်ကျွမ်း၍ သေပွဲဝင်ကြရမည်မှာ အသေအချာပင် ဖြစ်ပါသည်။

ကျနော်တို့ လည်ပတ်နေရသော သံသရာကြီးသည် ထိုမီးလောင်နေသော အိမ်ကြီးနှင့် အတိအကျ တူညီပါသည်။ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ ကွဲကွာခြင်း၊ ပူဆွေးခြင်း ဟူသော မီးတောက်များ အဆက်မပြတ် လောင်ကျွမ်းနေပါသည်။ ရဟန်းတော်များ ဆိုသည်မှာ ထိုမီးလောင်ပြင်ထဲမှ ထွက်ပေါက်ကို ရှာဖွေရန် ဝင်ရောက်လာသော ကယ်ဆယ်ရေးသမားများနှင့် တူပါသည်။ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သည့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မရှာဘဲ၊ လောကီ လူမှုရေး ပြဿနာများ၊ စီးပွားရေး တရားများ၊ အိမ်ထောင်ရေး ဆုံးမစာများကို ဝင်ရောက် စွက်ဖက် ဆုံးဖြတ်ပေးနေခြင်းသည် မီးလောင်နေသော အိမ်ထဲတွင် ပရိဘောဂ လိုက်ပြင်နေခြင်းနှင့် ထပ်တူကျနေပါသည်။ လောကီရေးရာများကို မည်မျှပင် ပြုပြင်ပေးနေပါစေ သံသရာ၏ မီးတောက်များက ငြိမ်းသွားမည် မဟုတ်ဘဲ၊ နောက်ဆုံးတွင် မိမိကိုယ်တိုင်ပါ သံသရာစက်ရဟတ်ထဲ၌ ပြန်လည် နစ်မွန်းသွားရမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။

၃။ လူမှုရေးတာဝန်များကို ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် ပါဠိတော်၏ လမ်းညွှန်ချက်

ဒါဆိုလျှင် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် လိုအပ်သော ကိုယ်ကျင့်တရားများ၊ လူမှုရေး စံနှုန်းများကို မည်သူက တာဝန်ယူရမည်နည်း။ ဤမေးခွန်းအတွက် အဖြေမှာ အလွန် ရှင်းလင်းပါသည်။ လူမှုရေး စံနှုန်းများ၊ ဥပဒေများ၊ စည်းမျဉ်းများကို လူမှုရေးပညာရှင်များ၊ ဥပဒေပညာရှင်များနှင့် လောကီရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူ လူဝတ်ကြောင် (ပါရဂူ) များကသာ တာဝန်ယူ စီမံရမည် ဖြစ်ပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် လူဝတ်ကြောင်များ လိုက်နာရမည့် သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ် ကဲ့သို့သော လောကီရေးရာ လူမှုရေး ကျင့်ဝတ်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်မှာ မှန်ပါသည်။ သို့သော် ထိုတရားများကို ရဟန်းတော်များက တစ်သက်လုံး လိုက်လံ အကောင်အထည် ဖော်ပေးနေရန် မဟုတ်ပါ။ လူဝတ်ကြောင် ပညာရှင်များက ထိုပါဠိတော်လာ လူမှုရေး စံနှုန်းများကို ထုတ်နုတ်ပြီး ဥပဒေများ၊ လူမှုရေး စည်းမျဉ်းများအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း လိုက်နာကြရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းတော်များအတွက် မြတ်စွာဘုရား၏ တိုက်ရိုက် လမ်းညွှန်ချက်မှာ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ကဲ့သို့သော ကျင့်စဉ်များ ဖြစ်ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတော်များကို “ရွာလယ်ခေါင်သို့ သွား၍ လူမှုရေး အရှုပ်အရှင်းများကို ဖြေရှင်းလော့” ဟု တစ်ခါမျှ မဟောခဲ့ပါ။ “တောကျောင်းသို့ လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ လည်းကောင်း၊ ဆိတ်ငြိမ်သော အိမ်လွတ်သို့ လည်းကောင်း သွား၍ တရားအားထုတ်လော့” ဟုသာ တိတိကျကျ လမ်းညွှန်ခဲ့ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များသည် မိမိနှင့် မသက်ဆိုင်သော၊ မိမိ၏ မူလရည်မှန်းချက်ကို နှောင့်နှေးစေသော လောကီ လူမှုရေး တာဝန်များကို လူဝတ်ကြောင်များထံ အပြည့်အဝ လွှဲပြောင်းပေးပြီး မိမိ၏ လွတ်မြောက်ရေး အလုပ်ကိုသာ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ ဉာဏ်ဖြင့် စစ်ထုတ်ခြင်း (ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် လေ့လာမှု)

နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော် ကြားညှပ်လာခဲ့သော ထိုလူမှုရေး အစဉ်အလာများကို မည်သို့ ဖယ်ရှားမည်နည်း။ အာဏာဖြင့် ဖယ်ရှား၍ မရပါ။ စကားအခြေအတင် ငြင်းခုံနေ၍လည်း မရပါ။ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ အစဉ်အမြဲ ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် တိုက်ရိုက် လေ့လာသော ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ဖြင့်သာ အလိုအလျောက် စစ်ထုတ် ဖယ်ရှားနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

လူမှုရေး ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနေသရွေ့ မိမိ၏ စိတ်ထဲတွင် “သူက မှန်တယ်၊ ငါက မှားတယ်”၊ “ဒါက ကောင်းတယ်၊ ဒါက ဆိုးတယ်” ဆိုသည့် ပညတ် အမည်နာမများ လွှမ်းမိုးနေမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ အကောင်အထည်များ၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါများ ရှိနေသည်ဟု ထင်မှတ်နေသရွေ့ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ရှိနေသရွေ့) ပကတိ အရှိတရားကို မည်သို့မျှ မမြင်နိုင်ပါ။

တကယ့် လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ဆိုသည်မှာ လောကီ ပညတ်ချက်များ အားလုံးကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမှန်တကယ် ပြသနေသည့် အရှိတရားကိုသာ စူးစိုက် လေ့လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

• ရုပ်တရားကို လေ့လာခြင်း: ခန္ဓာကိုယ်၌ ပူလာခြင်း၊ အေးလာခြင်း၊ တင်းမာလာခြင်း၊ နာကျင်လာခြင်း စသည့် ဖောက်ပြန်မှုများ ပေါ်လာသောအခါ၊ ယင်းတို့ကို “ငါ့ကိုယ်ကြီး နာတယ်” ဟု အမည်မတပ်ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာသော ဖောက်ပြန်သည့် ရုပ်သဘာဝ သက်သက်အဖြစ်သာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုဘဲ လေ့လာ စောင့်ကြည့်ရပါမည်။

• ဝိဉာဏ် ကို လေ့လာခြင်း: ထို့အတူပင် မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း အစရှိသော ဒွါရများနှင့် အာရုံများ တိုက်ခိုက်မိသောအခါ ပေါ်ပေါက်လာသည့် မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ် အစရှိသော သိမှုသဘောတရား (ဝိဉာဏ်) များကိုလည်း သတိကပ်၍ ကြည့်ရပါမည်။ ထို ဝိဉာဏ် ကလေးများသည် မည်သူကမျှ ဖန်ဆင်းထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားသည့် သဘာဝတရားများ သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မျက်ခြည်မပြတ် ခြေရာခံရပါမည်။

ဤသို့ ဖောက်ပြန်တတ်သော ရုပ်နှင့်၊ သိတတ်သော ဝိဉာဏ် တို့၏ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေသည့် အရှိတရားကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်လာသောအခါ၊ “ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ” ဆိုသည်မှာ လုံးဝ မရှိကြောင်း ကိုယ်တွေ့ သဘောပေါက်သွားပါမည်။ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မရှိမှန်း သိသွားသော ဉာဏ်ပေါ်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါများကို အခြေခံထားသည့် လူမှုရေး အရှုပ်အရှင်းများ၊ လောကီရေးရာ ပြဿနာများနှင့် ထိုအရာများအပေါ် တွယ်တာနေမှုများသည် နေရောင်ကြုံသော နှင်းပေါက်များကဲ့သို့ အလိုအလျောက် ပျောက်ကွယ် ကွာကျသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ ဉာဏ်ဖြင့် စစ်ထုတ်ခြင်း၏ အမြင့်မားဆုံးသော အသီးအပွင့်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ နိဂုံးချုပ်နှင့် လက်တွေ့ အသုံးချရန်

ချုပ်၍ ဆိုရလျှင် ယနေ့ခေတ် သံဃာတော်များ အနေဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ အမြစ်တွယ်နေခဲ့သော လူမှုရေး ခေါင်းဆောင်၊ ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းပေးသူ ဆိုသည့် ကြားညှပ် အစဉ်အလာများမှ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဖောက်ထွက်ရန် အချိန်တန်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ လောကီရေးရာ စံနှုန်းများကို ဥပဒေပညာရှင်များနှင့် လူဝတ်ကြောင် ပါရဂူများထံသို့ အပြည့်အဝ လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်ပါ။ မိမိတို့သည် သံသရာမှ ထွက်ပြေး လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးစားနေသူများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခံယူပါ။

ယခု ဤစာကို ဖတ်ရှုနေသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများ၊ ရဟန်းရှင်လူများ အနေဖြင့်လည်း ယခု ချက်ချင်း လက်တွေ့ အလုပ်ကို စတင်လိုက်ပါ။ မိမိ လက်ရှိ ထိုင်နေသော၊ ရပ်နေသော ဣရိယာပုတ်တွင် ခန္ဓာကိုယ်၌ ပေါ်လာသော ထိတွေ့မှုတစ်ခု၊ ဖောက်ပြန်မှု တစ်ခုခုကို ချက်ချင်း သတိထား လေ့လာကြည့်ပါ။ ထိုဖောက်ပြန်မှုအပေါ် သိလိုက်သော ဝိဉာဏ် ကလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားသည်ကို အရှိအတိုင်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း ကင်းကင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်ပါ။

ထိုသို့ လေ့လာနေသော စက္ကန့်ပိုင်းလေးသည် လောကီ လူမှုရေး ကြိုးပန်းမှုများမှ ရုန်းထွက်ပြီး၊ သံသရာ စက်ရဟတ်ကြီးကို ရပ်တန့်ပစ်နေသော အချိန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ မိမိခန္ဓာကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ပြုပြင်သော လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ဖြင့်သာ မှားယွင်းသော အစဉ်အလာများကို အမြစ်ဖြတ်ကာ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ဖြောင့်တန်းစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကြောင်း လေးနက်စွာ တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။