လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် “ဘာသာမဲ့” (Atheist သို့မဟုတ် Free-thinker) ဟူသော စုဖွဲ့မှုသည် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာ၌ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပါသည်။ အစဉ်အလာအရ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ပြီး အမှန်တရားကို ကိုယ်ပိုင်ဆင်ခြင်တုံတရား၊ သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများနှင့် ရှာဖွေလိုသူများကို ဘာသာမဲ့များဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဘာသာမဲ့တစ်ယောက်၏ အတွေးအခေါ်သည် မျက်ကန်းယုံကြည်မှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး သဘာဝတရား၏ အမှန်တရားကိုသာ ရှာဖွေလိုသောကြောင့်၊ ယင်းအတွေးအခေါ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော အနတ္တဝါဒ သို့ ကူးပြောင်းရန် အကောင်းဆုံးသော ကနဦးအခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

ဤဆောင်းပါးတွင် ဘာသာမဲ့တို့၏ အတွေးအခေါ်နောက်ခံ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် အရာရာတွင် အတ္တမရှိကြောင်း သိမြင်သည့် အနတ္တဝါဒသို့ မည်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားနိုင်ပုံနှင့် ထိုသိမြင်မှုမှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ လမ်းညွှန်ချက်များကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးသော စစ်မှန်သည့် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ (အရိယာအဖြစ်သို့ ဦးတည်မည့်သူများ) မည်သို့ ဖြစ်လာနိုင်ပုံကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ တင်ပြသွားပါမည်။

၁။ ဘာသာမဲ့ခြင်း၏ နောက်ခံနှင့် ဆင်ခြင်တုံတရား

ဘာသာမဲ့တစ်ဦး ဖြစ်လာရခြင်း၏ ပဓာနအကြောင်းရင်းမှာ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်မြော်မြင်လိုမှု နှင့် အထောက်အထားအခြေပြုမှု ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အစဉ်အလာဘာသာတရားအများစုတွင် ပါရှိသော ဖန်ဆင်းရှင်ဝါဒ၊ အနန္တတန်ခိုးရှင်ဝါဒ သို့မဟုတ် အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ယုံကြည်ရမည့် ဒოგမာ (Dogma) များကို ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသူများက လက်မခံနိုင်ကြတော့ပေ။

ဘာသာမဲ့တို့၏ အဓိက လက္ခဏာများ

• မျက်ကန်းယုံကြည်မှုကို ငြင်းဆန်ခြင်း: သက်သေပြ၍မရသော ထာဝရအရာများ သို့မဟုတ် ဖန်ဆင်းရှင်များကို မကိုးကွယ်လိုခြင်း။

• သဘာဝနိယာမကို အခြေပြုခြင်း: လောကတွင် ဖြစ်ပျက်သမျှသည် အကြောင်းနှင့် အကျိုး၊ သဘာဝတရား၏ နိယာမများအတိုင်းသာ လည်ပတ်နေသည်ဟု ယူဆခြင်း။

• ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့်ကို တန်ဖိုးထားခြင်း: ကံကြမ္မာကို မိမိကိုယ်တိုင်သာ ဖန်တီးခွင့်ရှိပြီး မည်သည့်အရှင်သခင်၏ လက်ခုပ်ထဲက ရေမျှသာ မဖြစ်လိုခြင်း။

ဤကဲ့သို့သော အတွေးအခေါ်ရှိသူများသည် အမှန်တရားကို အလွန်ဆာလောင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် လောကကို ပကတိအတိုင်း မြင်လိုကြသည်။ သို့သော် အချို့သော ဘာသာမဲ့များသည် ဘာသာတရားအားလုံးကို စုပြုံ၍ ဆန့်ကျင်တတ်ကြသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ စစ်မှန်သော သဘာဝတရား အမှန်တရားကိုပါ လွတ်သွားတတ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမသည် ယုံကြည်မှုကို အခြေခံသည်မဟုတ်ဘဲ “ကိုယ်တိုင် လာရောက်လေ့လာပြီး လက်တွေ့ကျင့်ကြံကြည့်ပါ” (ဧဟိပဿိက) ဟူသော သိပ္ပံနည်းကျ အမြင်မျိုးရှိသည်ကို သဘောပေါက်သွားသောအခါ လမ်းကြောင်းသစ်တစ်ခု ပွင့်လာရော့သည်။

၂။ ဘာသာမဲ့အတွေးအခေါ်မှ အနတ္တဝါဒသို့ ကူးပြောင်းခြင်း

ဘာသာမဲ့တစ်ယောက်အနေဖြင့် အရာရာကို ဖန်ဆင်းထားသည့် ထာဝရအတ္တ သို့မဟုတ် မပြောင်းလဲသော စိုးပိုင်သူ (Soul/Creator) မရှိကြောင်း လက်ခံပြီးသား ဖြစ်သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်ဘာသာမဲ့အများစုသည် မိမိတို့၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်အစဉ်ကိုတော့ “ငါ”၊ “ငါ့ဥစ္စာ” အဖြစ် စွဲလမ်းနေဆဲ ဖြစ်တတ်သည်။ ဤနေရာတွင် ဗုဒ္ဓ၏ အနတ္တဝါဒ (Non-Self Philosophy) နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးရန် လိုအပ်လာပါသည်။

(က) ရုပ်နှင့် နာမ်ကို စနစ်တကျ လေ့လာခြင်း

ဘာသာမဲ့တစ်ဦးအား ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရကို ချပြရာတွင် ပုံပြင်များ၊ အံ့ဖွယ် ဖြစ်ရပ်များနှင့် ချပြ၍မရနိုင်ပေ။ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်အစဉ်၏ ဖြစ်ပျက်မှုကိုသာ အခြေခံရမည် ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ “ငါ” ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်နေသောအရာကို အသေးစိတ် စနစ်တကျ လေ့လာခြင်း ပြုလုပ်ကြည့်သောအခါ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းသာ တွေ့ရမည်။

၁။ ရုပ်တရား (Physical Matter): ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆံပင်၊ မွေးညှင်း၊ အရေပြားမှစ၍ ဆဲလ်များ၊ အက်တမ်များအထိ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေပြီး တည်မြဲခြင်းမရှိပေ။

၂။ နာမ်တရား (Mental Processes): ခံစားမှု (ဝေဒနာ)၊ မှတ်သားမှု (သညာ)၊ စေ့ဆော်မှု (သင်္ခါရ) နှင့် သိမှုအစဉ် ဝိဉာဏ် (Consciousness) တို့ ဖြစ်သည်။

ဘာသာမဲ့တို့ လက်ခံထားသော သိပ္ပံနည်းကျ ဆဲလ်များအမြဲသေဆုံးပြီး အသစ်လဲလှယ်နေမှု သဘောတရားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ရုပ်တရား အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေမှု (အနိစ္စ) နှင့် ထပ်တူကျနေသည်။ စိတ်အစဉ်ကို ကြည့်ပြန်လျှင်လည်း ခဏချင်း စိတ်ကူးများ ပြောင်းလဲနေပြီး စက္ကန့်မလပ် ဖြစ်ပျက်နေသော ဝိဉာဏ်အစဉ်သာ ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် မည်သည့် ထာဝရ ဝိညာဉ်မျှ မရှိကြောင်း သိပ္ပံနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ နှစ်ဦးစလုံးက လက်ခံကြသည်။

(ခ) စိုးပိုင်၍မရသော သဘော (အနတ္တ) ကို မြင်ခြင်း

သိပ္ပံပညာနှင့် ဘာသာမဲ့အတွေးအခေါ်သည် လောကကြီးတွင် အက်တမ်များနှင့် စွမ်းအင်များသာ ရှိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း “ငါ” ဆိုသော စွဲလမ်းမှုကို အမြစ်ပြတ် မချေဖျက်နိုင်သေးပေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာကမူ ဤထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပြသသည်။

ခန္ဓာကိုယ်ကို “မအိုပါနဲ့၊ မနာပါနဲ့၊ မသေပါနဲ့” ဟု အမိန့်ပေး၍ မရသကဲ့သို့၊ စိတ်ကိုလည်း “အမြဲတမ်း ပျော်ရွှင်နေပါ၊ ဒေါသမဖြစ်ပါနဲ့” ဟု စိုးပိုင်၍ မရပေ။ ယင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မလိုက်ဘဲ မိမိဘာသာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်ပြီး အကြောင်းကုန်လျှင် ချုပ်ပျောက်သွားသော သဘာဝတရား သက်သက်သာ ဖြစ်သည်။ ဤစိုးပိုင်၍ မရခြင်း၊ အနှစ်သာရ မရှိခြင်းကို အနတ္တ ဟု ခေါ်သည်။

ဘာသာမဲ့တစ်ဦးသည် ဤအနတ္တသဘောကို ကိုယ်တိုင်ဆင်ခြင်မိလာသောအခါ မိမိတို့ ရှာဖွေနေသော လွတ်လပ်မှုနှင့် အမှန်တရားသည် ဗုဒ္ဓ၏ ဒေသနာတော်များတွင် အပြည့်အဝ ရှိနေကြောင်း စတင်သိရှိလာမည် ဖြစ်သည်။

၃။ အနတ္တဝါဒမှသည် စစ်မှန်သော ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ ဖြစ်လာခြင်း

အရာရာသည် အနတ္တ (ငါ မဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သဘာဝတရားသက်သက်) ဟု သဘောပေါက်သွားသော ဘာသာမဲ့တစ်ယောက်သည် အစဉ်အလာအရ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မိဘကမွေးဖွားလာ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်ရသူထက် ပိုမိုခိုင်မာသော သဒ္ဓါတရား (ပညာဦးဆောင်သော သဒ္ဓါ) ကို ရရှိသွားတတ်သည်။ ထိုအခါ သာမန်နာမည်ခံမျှမဟုတ်ဘဲ စစ်မှန်သော ဥပါသကာ (အမျိုးသား) နှင့် ဥပါသိကာ (အမျိုးသမီး) များ ဖြစ်လာကြသည်။

(က) ဥပါသကာ/ဥပါသိကာ ၏ အဓိပ္ပာယ်အစစ်အမှန်

“ဥပါသကာ” သို့မဟုတ် “ဥပါသိကာ” ဆိုသည်မှာ ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ပြီး သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ လမ်းစဉ်ကို လျှောက်လှမ်းနေသူ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် မိမိသန္တာန်တွင် အရိယာသူတော်စင် ဖြစ်လာရေးအတွက် နှလုံးသွင်း ကျင့်ကြံနေသူများကို ဆိုလိုသည်။

ဘာသာမဲ့တစ်ဦးသည် အနတ္တလမ်းစဉ်မှတစ်ဆင့် စစ်မှန်သော ဆည်းကပ်သူ ဖြစ်လာပုံအဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

၁။ ဆင်ခြင်ခြင်း

ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို ကိုယ်တိုင်ဆင်ခြင်လေ့လာခြင်း။

မျက်ကန်းစွဲများ လျော့ကျလာခြင်း။

၂။ အသိအမှတ်ပြုခြင်း

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကပင် ဤသဘာဝတရားကို သိပ္ပံနည်းကျ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်ကို အံ့ဩချီးကျူးမိခြင်း။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာအပေါ် ဉာဏ်ဖြင့်ယုံကြည်မှု (အာကာရဝတီသဒ္ဓါ) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။

၃။ ကျင့်ကြံခြင်း

လောကီစည်းစိမ်နှင့် အတ္တစွဲများနောက်သို့ မလိုက်တော့ဘဲ ဝိပဿနာတရားကို လက်တွေ့အားထုတ်ခြင်း။

စစ်မှန်သော ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ ဖြစ်လာခြင်း။

(ခ) အတ္တဗဟိုပြုဝါဒကို ကျော်လွန်ခြင်း

ဘာသာမဲ့အများစုသည် မိမိကိုယ်ကို ဗဟိုပြု၍ လောကကို ဆုံးဖြတ်တတ်ကြသည်။ သို့သော် အနတ္တကို မြင်လာသောအခါ “ငါ” ဟူသောအစွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရသော လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာနများသည် ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများသာ ဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်လာသည်။

မိမိကိုယ်တိုင်က အရိယာဖြစ်အောင် ကြိုးစားခြင်းသည်သာ လောကကြီးအတွက် အကောင်းဆုံးသော ပံ့ပိုးမှုဖြစ်ပြီး၊ မိမိသန္တာန်တွင် ကိလေသာငြိမ်းအေးအောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည်သာ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဘဝပန်းတိုင်ဖြစ်ကြောင်း နားလည်သွားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းတို့သည် သာမန်အယူဝါဒ ငြင်းခုံပွဲများမှ ထွက်ခွာပြီး မိမိခန္ဓာကို စက္ကန့်မလပ် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ရှုမှတ်သည့် ဝိပဿနာအလုပ်ကို လုပ်ဆောင်လာကြတော့သည်။

၄။ ဝိပဿနာနှင့် ခေတ်သစ်လူသားတို့၏ လွတ်မြောက်ရာလမ်း

ဘာသာမဲ့တစ်ဦးအနေဖြင့် အနတ္တဝါဒကို သဘောကျရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်သေးဘဲ လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ဖြစ်သော ဝိပဿနာကျင့်စဉ် သို့ ကူးပြောင်းရပါမည်။ ခေတ်သစ်လူသားများအနေဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှု၊ သောကများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် မိမိတို့၏ ရုပ်-နာမ် ဖြစ်ပျက်မှုကို သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ကုထုံးဖြစ်သလို၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း လမ်းစလည်း ဖြစ်သည်။

• သတိပဋ္ဌာန်လမ်းစဉ်: ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ ဟူသော ရှုကွက်များတွင် မိမိစိတ်ကို ထားရှိကာ ရုပ်နာမ်တို့၏ အနတ္တသဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် အားထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

• အရိယာဖြစ်တည်မှုသို့ ဦးတည်ခြင်း: တရားအားထုတ်ခြင်းဖြင့် အဆင့်ဆင့်သော အသိဉာဏ်များ ပွင့်လင်းလာကာ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် သို့ ဆိုက်ရောက်ကာ စစ်မှန်သော အရိယာသူတော်စင်များ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ဘာသာမဲ့ဖြစ်ခြင်းသည် အမှန်တရားကို ရှာဖွေရန်အတွက် ကနဦးတံခါးချပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ထိုအတွေးအခေါ်မှတစ်ဆင့် သဘာဝတရား၏ ပကတိအမှန်တရားဖြစ်သော အနတ္တဝါဒ သို့ ကူးပြောင်းဆိုက်ရောက်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓ၏ လမ်းညွှန်ချက်သည် မည်သည့် ဖန်ဆင်းရှင်ကိုမျှ အမှီမပြုဘဲ ကိုယ်တိုင်လွတ်မြောက်နိုင်သော လမ်းစဉ်ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်သွားချိန်တွင် စစ်မှန်ပြီး အသိဉာဏ်မြင့်မားသော ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ များ ဖြစ်လာကြမည် ဖြစ်သည်။

ဤကဲ့သို့ အစဉ်အလာအရ မဟုတ်ဘဲ အသိဉာဏ်ဖြင့် သဘောပေါက်နားလည်ကာ လက်တွေ့ကျင့်ကြံသူများပြားလာခြင်းသည်သာ လူ၊ ရဟန်း အရိယာသူတော်စင်များ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက် အဓိကကျသော အကြောင်းတရား ဖြစ်ပေတော့သည်။