ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်ကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် လောကီရေးရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် လုံးဝ ရောထွေးမှုမရှိဘဲ၊ အင်မတန် သန့်စင်မြင့်မားသည့် လွတ်မြောက်မှု လမ်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် ဘာသာရေးဟူသော ခေါင်းစဉ်အောက်၌ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ကိစ္စရပ်များကို ရောထွေးလုပ်ဆောင်လာကြသည်ကို ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ မြင်တွေ့နေရပါသည်။ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးကိုသာ ဦးတည်သော မြတ်စွာဘုရား၏ လမ်းစဉ်တွင် ဤကဲ့သို့သော လောကီရေးရာ အရှုပ်အထွေးများအတွက် နေရာ လုံးဝ မရှိပါ။ ဤဆောင်းပါးတွင် သာသနာတော်ကို နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးစသည့် ကာမဂုဏ်အာရုံများမှ အပြီးအပိုင် ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် ရဟန်းတော်များ၏ အမှန်တကယ် ထမ်းဆောင်ရမည့် တခုတည်းသော တာဝန်အကြောင်းကို ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ နိုင်ငံရေး နှင့် ကာမဂုဏ် အာရုံများ

ဗုဒ္ဓသာသနာသည် နိုင်ငံရေးနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှု လုံးဝ မရှိပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်အခါက သာကီဝင်မင်းများနှင့် ကောလိယမင်းတို့ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို လုရာမှ စစ်ဖြစ်မည့်ဆဲဆဲ အချိန်ရောက်မှသာ ကြွရောက်ကာ တားဆီးခဲ့ဖူးသည့် သာဓကတစ်ခုသာ ရှိပါသည်။ ထိုသို့ ဝင်ရောက်တားဆီးခြင်းသည်လည်း နိုင်ငံရေး ဝင်လုပ်ခြင်း၊ ဘက်လိုက်ခြင်း လုံးဝ မဟုတ်ဘဲ၊ သတ္တဝါများ အသက်သေကျေ ပျက်စီးမည့် ဘေးမှ ကင်းဝေးစေရန် “တစ်ခွန်းတည်းနှင့် အမှန်ကိုပြောသော ဂုဏ်ကျေးဇူး” ဖြင့် အရှိတရားကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

နိုင်ငံ ဆိုသည်မှာ တကယ်တော့ “ကာမ” (လိုချင်တပ်မက်မှုများ ပြည့်နှက်နေသည့် နေရာ) ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ပို၍ တိတိကျကျ ဆိုရလျှင် နိုင်ငံဆိုသည်မှာ “ကာမ အကြီးစားကြီး” တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော် အကျိုး၊ နိုင်ငံရေးဟူသော ခေါင်းစဉ်များအောက်တွင် အာဏာ၊ အရှိန်အဝါ၊ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ အနိုင်အရှုံး ဟူသော ကာမဂုဏ် အာရုံများကသာ အဓိက မောင်းနှင်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကာမကို စွန့်လွှတ်ရန် ဟောကြားသော ဗုဒ္ဓသာသနာနှင့် ကာမကို အခြေခံသော နိုင်ငံရေးသည် မည်သို့မျှ ပေါင်းစပ်၍ မရနိုင်သော ဆန့်ကျင်ဘက် အရာများသာ ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အတ္တ ကို အခြေခံသော ပရဟိတ

ယနေ့ခေတ်တွင် ဘာသာရေးကို အခြေခံပြီး မိမိအကျိုး (အတ္တဟိတ)၊ အများအကျိုး (ပရဟိတ) ဟူသော စကားလုံးများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲလာကြပါသည်။ ဤစကားလုံးနှစ်ခုသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဟု ထင်ရသော်လည်း၊ တကယ်တမ်း သေချာစွာ စိစစ်ကြည့်လျှင် ပရဟိတ (အများအကျိုး ဆောင်ရွက်သည်) ဆိုခြင်းမှာလည်း “ငါ လုပ်ပေးနေသည်၊ ငါတို့အဖွဲ့ လုပ်နေသည်” ဟူသော “အတ္တ” ကိုပင် ပုံစံပြောင်း၍ ပွားများနေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

ဗုဒ္ဓသာသနာသည် “အနတ္တဝါဒ” ဖြစ်ပါသည်။ အရာရာကို အစိုးမရ၊ ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ် ဟု မြင်အောင်ကြည့်ရန် ဆုံးမထားသော လမ်းစဉ် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အများအကျိုး (ပရဟိတ) လုပ်နေရုံဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနာ၏ အနှစ်သာရနှင့် အကျုံးမဝင်ပါ။ လူမှုရေး အကူအညီများ ပေးခြင်းသည် လောကီကုသိုလ်တစ်ခု အနေဖြင့် ကောင်းမွန်သော်လည်း၊ ထိုလုပ်ရပ်များသည် သံသရာမှ လွတ်ကြောင်း လမ်းစဉ် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သဘောပေါက်ပြီး၊ အတ္တမဟုတ်မှန်း သိလျက်နှင့်ပင် မိမိ၏ လွတ်မြောက်ရေး ပန်းတိုင်အတွက် ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ ဟူသော အဓိပတိတရားလေးပါးကို ထိရောက်စွာ အသုံးချကာ ဝိပဿနာအားထုတ်ခြင်းကသာလျှင် မြတ်စွာဘုရား အလိုကျ အလုပ်ဖြစ်ပါသည်။

၃။ ကာမမှ ထွက်ခွာလာသော ဘိက္ခု (ရဟန်း)

သာသနာတော်တွင် “ဘိက္ခု” (ရဟန်း) ဟူသည်မှာ သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်များ မဟုတ်ပါ။ ရဟန်း ဆိုသည်မှာ လိုချင်တပ်မက်မှု ပြည့်နှက်နေသော ကာမ အသိုင်းအဝိုင်းထဲမှနေ၍ အပြီးအပိုင် ရုန်းထွက်လာသူများ ဖြစ်ပါသည်။ ကာမကို စွန့်လွှတ်ထားသူများ ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ၊ ရဟန်းတော်များသည် ကာမဂုဏ်၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော “ငွေကြေး” ကိုင်တွယ်သုံးစွဲခြင်းကို အထူးပင် ရှောင်ရှားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ငွေကြေး ဆိုသည်မှာ လောကီရေးရာ အာရုံအားလုံးကို ဝယ်ယူဖန်တီးနိုင်သော အရာဖြစ်သဖြင့်၊ ငွေကို ကိုင်တွယ်နေသမျှ ကာမမှ ထွက်ခွာသည် မမည်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများအတွက် ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များကို အလွန် စနစ်တကျ၊ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ဖြင့် စီရင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါသည်။ ထိုဝိနည်းများသည် ရဟန်းတော်များအား ချုပ်ချယ်ရန် မဟုတ်ဘဲ၊ ကာမအာရုံများမှ ကင်းဝေးစေပြီး သံသရာမှ လွတ်ကြောင်း ဝိပဿနာတရားကို အပူအပင်ကင်းစွာ ကျင့်ကြံနိုင်ရန်အတွက် အဆင်အပြေဆုံး ဖြစ်အောင် ချမှတ်ပေးထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းများသည် တစ်နေ့လျှင် ဆွမ်းတစ်နပ်တည်း ဘုဉ်းပေးခြင်း၊ ဆွမ်းခံစားခြင်း အစရှိသော ဝိနည်းများကို တိတိကျကျ လိုက်နာခြင်းအားဖြင့် တရားအားထုတ်ရာတွင် အထူးပင် အကျိုးများလှပါသည်။ ဤကဲ့သို့ လောကီရေးရာများမှ ကင်းစင်ပြီး ဝိနည်းကို လေးစားလိုက်နာသော ရဟန်းတော်များကို တွေ့မြင်ရပါက မကြည်ညိုသေးသူများ ကြည်ညိုလာမည် ဖြစ်ပြီး၊ ကြည်ညိုပြီးသူများမှာလည်း တိုး၍ ကြည်ညိုလာမည်မှာ မလွဲဧကန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ ရဟန်းတို့၏ တခုတည်းသော တာဝန်

ဤနေရာတွင် အလွန် အရေးကြီးသော၊ အများစု အထင်လွဲမှားနေသော အချက်တစ်ချက်ကို တိတိကျကျ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ ယနေ့ခေတ် ရဟန်းတော်များစွာသည် သာသနာကြီး အဓွန့်ရှည်တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းရမည်၊ လူဝတ်ကြောင်များ အရိယာဖြစ်အောင် တရားပြသ လမ်းညွှန်ရမည် ဟူသော အကြောင်းပြချက်များဖြင့် စာပေပို့ချခြင်း၊ အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ လူမှုရေး ကိစ္စများတွင် ပါဝင်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နေကြပါသည်။

သို့သော် အမှန်တရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆိုရလျှင် ရဟန်းတော်များတွင် သာသနာတော်ကြီးကို အဓွန့်ရှည်တည်တံ့အောင် လုပ်ဆောင်ရန် တာဝန် လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့အတူ လူဝတ်ကြောင်များကို အရိယာဖြစ်အောင် လမ်းညွှန်ပြသပေးရန် တာဝန်လည်း လုံးဝ (လုံးဝ) မရှိပါ။

ရဟန်းတော်များ၏ တာဝန်သည် တစ်ခုတည်းသာ ရှိပါသည်။ ထိုတခုတည်းသော တာဝန်မှာ “မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်သော အရိယာ၊ အနည်းဆုံး သောတာပန်ဖြစ်အောင် အားထုတ်ရန်” ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ကိုရင်ဝတ်စဉ်က သင်္ကန်းတောင်းရာတွင် ရွတ်ဆိုခဲ့သော “သဗ္ဗဒုက္ခ နိဿရဏ နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ…” (ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ထွက်မြောက်၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်အလို့ငှာ) ဟူသော ကတိစကားအတိုင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးကိုသာ နံပါတ် (၁) ဦးစားပေး အနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤတခုတည်းသော တာဝန်ကို မျက်ကွယ်ပြု၍၊ မိမိကိုယ်တိုင် အရိယာ မဖြစ်သေးဘဲလျက် အခြားသော စာပေကျမ်းဂန်ကိစ္စ၊ လောကီကိစ္စများဖြင့် အချိန်ကုန်နေခြင်းသည် ဘုရားရှင်၏ အလိုကျ လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာမှ လွတ်အောင် မလုပ်နိုင်သေးသရွေ့ အခြား မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝင်မပါဘဲ ဝိပဿနာတရားကိုသာ မနားမနေ အားထုတ်နေကြရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများကို ဖယ်ရှားခြင်း

ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို အမှန်တကယ် သန့်စင်အောင် ပြုလုပ်မည်ဆိုလျှင် စာပေကျက်မှတ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံတွင် ပါဝင်သော မြတ်စွာဘုရား၏ တိုက်ရိုက် ဟောကြားချက် (မူလတရားတော်) များကိုသာ သင်ယူကျက်မှတ်သင့်ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ပုထုဇဉ်ဆရာများက ၎င်းတို့၏ အယူအဆများ ထည့်သွင်း ရေးသားထားသော အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ များကို သတ္တိရှိရှိ ဖယ်ရှားပစ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို အရာရာတိုင်း ကြိုတင်သိရှိ စီမံနေသော “ဖန်ဆင်းရှင်” သဖွယ် ပုံဖျက်ထားတတ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန္တာဖြစ်သဖြင့် မည်သည့်အရာကိုမျှ ပူပန်နေခြင်း၊ လိုက်လံစီမံနေခြင်းမျိုး မရှိတော့ပါ။ ဤကဲ့သို့ ပုံဖျက်ထားသော၊ ဘုရားမဟောသည်များကို ဟောသယောင် ထည့်သွင်းထားသော အဋ္ဌကထာများကို ဖယ်ရှားပြီး၊ ပိဋကတ်တော် အစစ်အမှန်ကိုသာ အခြေခံမှသာလျှင် ဗုဒ္ဓသာသနာသည် ယုတ္တိဗေဒကျကျ တွေးခေါ်နိုင်သော လူတိုင်း၊ နိုင်ငံတိုင်း လက်ခံနိုင်သည့် သာသနာတစ်ရပ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ ဝိနည်း၏ အနှစ်သာရ နှင့် တာဝန်သိမှု

ဝိနည်းတော်၏ အဆင့်မြင့်မားမှုကို အာပတ်ဖြေသည့် စနစ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။ အာပတ်ဖြေသည် ဆိုရာတွင် ယခုခေတ် အချို့ နားလည်ထားသလို အပြစ်များ အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားခြင်း မဟုတ်ပါ။ အမှန်တကယ်မှာ မိမိ ကျူးလွန်မိသော အမှားအယွင်းကို အခြားရဟန်းတစ်ပါးထံတွင် ပွင့်လင်းစွာ ဝန်ခံပြီး၊ “နောက်နောင် ဤကဲ့သို့သော အပြစ်မျိုးကို ထပ်မံ မကျူးလွန်တော့ပါ” ဟု တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှု အပြည့်ဖြင့် ကတိပြု လျှောက်ထားရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို အမြဲတမ်း သတိကပ်၍ ပြုပြင်နေသော အလွန် သန့်ရှင်းမြင့်မားသည့် ကျင့်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

(မှတ်ချက် – ရဟန်းတစ်ပါးပါး ဝိနည်း ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ခြင်းသည် ထိုရဟန်းနှင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့ အကြားတွင်သာ သက်ဆိုင်သော ကိစ္စဖြစ်ပါသည်။ လူဝတ်ကြောင်များအနေဖြင့် မိမိနှင့် မသက်ဆိုင်သော ထိုကိစ္စများကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရန်၊ ဝေဖန်ပြစ်တင်ရန် အကြောင်းမရှိပါ။ ထိုသို့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းသည် မိမိ၏ လွတ်မြောက်ရေးလမ်းစဉ်အတွက် အထောက်အကူ မဖြစ်ပေ။)

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော် ကျနော်တို့ မျှော်လင့်သော ဗုဒ္ဓသာသနာသည် နိုင်ငံရေး၊ လူမျိုးရေး၊ စီးပွားရေး စသည့် လောကီ ကာမဂုဏ် အာရုံများ လုံးဝ ကင်းစင်သော သာသနာ ဖြစ်ရပါမည်။ ဘာသာစကား ပေါင်းစုံကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓသာသနာ၏ အနှစ်သာရများကို မပျက်ယွင်းစေဘဲ၊ လက်ရှိ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုများမှ ခွဲထွက်ကာ အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ပိဋကတ်တော် အစစ်အမှန်များကိုသာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ဖြန့်ဝေရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းတော်များအနေဖြင့်လည်း နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး ကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နေခြင်းများကို အပြီးတိုင် ရပ်တန့်ကာ၊ လောကီကိစ္စများကို စွန့်လွှတ်၍ မိမိကိုယ်တိုင် သောတာပန် အရိယာဖြစ်ရေး ဟူသော တခုတည်းသော တာဝန်ကိုသာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးစား အားထုတ်ကြရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ ရဟန်းများကလည်း မိမိတာဝန်ကို မိမိကျေပွန်အောင် ထမ်းဆောင်၍ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်း၊ လူဝတ်ကြောင်များကလည်း ဝိပဿနာတရားကို ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ ကျင့်ကြံ၍ အရိယာများ ဖြစ်လာခြင်း ဟူသော “လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး” မဟာဗျူဟာသည်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော် အမှန်တကယ် ရှင်သန်ထွန်းလင်းရေးအတွက် တစ်ခုတည်းသော အဖြေ ဖြစ်ပါကြောင်း လေးနက်စွာ ရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။