လောကကြီးမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရာအားလုံးဟာ အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာတာ မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတရားနဲ့ အကျိုးတရားတို့ရဲ့ တိကျတဲ့ ယန္တရားအတိုင်း လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ လူဝတ်ကြောင် (ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ) တွေနဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေကြားက ဆက်ဆံရေးဟာလည်း ဒီအကြောင်းအကျိုး ယုတ္တိဗေဒ (Logic) သဘောတရားအတိုင်း တိုက်ရိုက် အချိုးကျနေပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်မှာ ဗုဒ္ဓရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် အနှစ်သာရတွေ မှေးမှိန်ပြီး ပြင်ပ အကာအကွယ်တွေ၊ ရုပ်ဝတ္ထု အဆောက်အအုံတွေနောက်ကို လိုက်နေကြတယ်လို့ ဆိုကြတဲ့အခါ၊ ဒါဟာ အလိုလို ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ဘဲ လူဝတ်ကြောင်တွေရဲ့ လှူဒါန်းမှု ပုံစံ၊ မျှော်လင့်ချက် ပုံစံတွေက အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးပေးနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။တကယ်လို့သာ လူဝတ်ကြောင်တွေဘက်ကနေ မိမိတို့ရဲ့ လှူဒါန်းမှု ပုံစံ (Donation Pattern) ကို ပကတိ အရှိတရားနဲ့ အညီ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြောင်းလဲလိုက်မယ်ဆိုရင်၊ ရဟန်းတော်တွေရဲ့ ဦးတည်ချက်ဟာလည်း အလိုအလျောက် ချက်ချင်းဆိုသလို ပြောင်းလဲသွားမှာ အသေအချာပါပဲ။ ဒီဖြစ်စဉ် ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ ဆိုတာကို အကန်းယုံ ယုံကြည်မှုတွေ ဖယ်ခွာပြီး ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း လေ့လာကြည့်ကြရအောင်ပါ။လက်ရှိ လှူဒါန်းမှုပုံစံနှင့် လွဲချော်နေသော ဦးတည်ချက်ယနေ့ခေတ် လူအများစုရဲ့ လှူဒါန်းမှုတွေ နောက်ကွယ်မှာ ကြီးမားတဲ့ မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချမှု (Misconception) တစ်ခု ကိန်းအောင်းနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ကြီးမား ခမ်းနားတဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုတွေကို လှူဒါန်းလေလေ၊ ပွဲလမ်းသဘင်တွေကို စည်ကားအောင် ကျင်းပလေလေ ကုသိုလ် ပိုရလေလေ” ဆိုတဲ့ အယူအဆပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို လှူဒါန်းမှုတွေ လုပ်တဲ့အခါ “ငါ လှူနိုင်တယ်”၊ “ငါ့ နာမည် ကမ္ပည်းထိုးရမယ်”၊ “ဒါဟာ ငါ့ကျောင်း၊ ငါ့ဘုရား” ဆိုတဲ့ “ငါ” ဟူသော အတ္တအစွဲက ကြီးစိုးနေတတ်ပါတယ်။ဒီလို လူဝတ်ကြောင်တွေဘက်ကနေ ရုပ်ဝတ္ထု ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှုနဲ့ ပွဲလမ်းသဘင်တွေကိုသာ တောင်းဆိုလာတဲ့အခါ (Demand)၊ ရဟန်းတော်တွေ အနေနဲ့လည်း အဲဒီ တောင်းဆိုမှုကို ဖြည့်ဆည်းပေးရတဲ့ အခြေအနေ (Supply) ကို အလိုလို ရောက်ရှိသွားပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ရဟန်းတော်တွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ မူလ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာ အလုပ်ကို အချိန်ပြည့် အားထုတ်ဖို့ထက်၊ အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရေး ကြီးကြပ်သူတွေ၊ ပွဲလမ်းသဘင် စီစဉ်သူတွေ အဖြစ်ကို ဦးတည်ချက် ပြောင်းလဲသွားကြရပါတယ်။ အချိန်တွေ၊ ခွန်အားတွေ အားလုံးဟာ အုတ်၊ သဲ၊ ကျောက် ဆိုတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေ ကြားမှာပဲ ကုန်ဆုံးသွားပြီး၊ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဝိဉာဏ်ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို အနီးကပ် လေ့လာဖို့ အချိန် မရှိတော့လောက်အောင် ဖြစ်သွားရပါတယ်။အရှိတရားကို မြင်သော လှူဒါန်းမှုသို့ ပြောင်းလဲခြင်းဒီအခြေအနေကို ပြောင်းလဲဖို့ဆိုရင် အပြင်ကနေ ဘယ်သူကမှ အတင်းအကျပ် ညွှန်ကြားလို့ မရပါဘူး။ လူဝတ်ကြောင် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတွေ ကိုယ်တိုင်က ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာပေါ်မှာ ဉာဏ်သက်ဝင်ပြီး၊ ပကတိ အရှိတရားကို မျက်မှောက်ပြုကာ မိမိတို့ရဲ့ လှူဒါန်းမှု ပုံစံကို လုံးဝ ပြောင်းလဲပစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။အမှန်တကယ် ဗုဒ္ဓ လမ်းညွှန်ခဲ့တဲ့ အနှစ်သာရဆိုတာ ပြင်ပ အဆောက်အအုံတွေ တည်ဆောက်ခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိတို့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ ဒွါရခြောက်ပါးကနေ အာရုံတွေနဲ့ တိုက်မိတိုင်း ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ဝိဉာဏ် လေးတွေရဲ့ သဘာဝကို အရှိကို အရှိတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်း ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိ ဝိဉာဏ်လေး ဖြစ်ပေါ်လာတယ်၊ ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ပျောက်သွားတယ်။ ကြားသိ ဝိဉာဏ်လေး ဖြစ်ပေါ်လာတယ်၊ ချက်ချင်း ပျက်သွားတယ်။ ဒီလို အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ သဘာဝတရားသက်သက်မှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပြုလုပ်သူ၊ ခံစားသူ လုံးဝ မရှိဘူးဆိုတာကို ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ သိမြင်အောင် ကြိုးစားခြင်းဟာ တကယ့် ဝိပဿနာ အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။လူဝတ်ကြောင်တွေ အနေနဲ့ ဒီအရှိတရားကို သဘောပေါက်သွားတဲ့အခါ၊ မိမိတို့ရဲ့ ချွေးနှဲစာတွေကို ရုပ်ဝတ္ထုတွေ အလှဆင်တဲ့ နေရာမှာ အသုံးမချတော့ဘဲ၊ တကယ့်ကို ဒီဝိပဿနာ အလုပ်ကို နေ့စဉ် မပျက်မကွက် အားထုတ်နေတဲ့၊ အရိယာ ဖြစ်အောင် မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားနေတဲ့ ရဟန်းတော်တွေကိုသာ ရွေးချယ်ပြီး အာရုံစိုက် ထောက်ပံ့လာကြပါလိမ့်မယ်။အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့ခြင်းဒီလို လှူဒါန်းမှု ပုံစံ ပြောင်းလဲတဲ့ နေရာမှာလည်း စိတ်ကူးသက်သက်နဲ့ မရဘဲ၊ လူဝတ်ကြောင်များဘက်မှ အဓိပတိတရားလေးပါး ကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချပြီး စနစ်တကျ ပြောင်းလဲရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။• ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ): မိမိတို့ရဲ့ လှူဒါန်းမှုဟာ လောကီ စည်းစိမ်တွေ ပြန်ရဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများစွာ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုတဲ့ ကြီးမြတ်တဲ့ ပန်းတိုင်အတွက်သာ ဖြစ်ရမယ် ဆိုတဲ့ ဖြူစင်ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒကို တည်ဆောက်ရပါမယ်။• စိတ္တာဓိပတိ (ခိုင်မာသော စူးစိုက်မှု): လူအများ လှူတိုင်း လိုက်လှူတဲ့ အကန်းယုံ ယုံကြည်မှုတွေနောက် မပါသွားဘဲ၊ တကယ့် ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာ အလုပ်ကို အားထုတ်နေတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ်မှာသာ မိမိတို့ရဲ့ ပံ့ပိုးမှုကို အပြည့်အဝ စူးစိုက်ထားရပါမယ်။• ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လ): စစ်မှန်သော ကျင့်ကြံသူများကို ရှာဖွေရာတွင် လည်းကောင်း၊ ထိုသူတို့၏ ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး စသည့် အခြေခံ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရာတွင် လည်းကောင်း မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ပံ့ပိုးပေးရပါမယ်။• ဝီမံသာဓိပတိ (ဉာဏ်ဖြင့် လေ့လာဆန်းစစ်ခြင်း): မိမိ ထောက်ပံ့နေသော အရာများသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေးသို့ အမှန်တကယ် ဦးတည်နေသလား၊ သို့မဟုတ် “ငါလှူသည်” ဟူသော အတ္တကိုသာ ပွားများစေသလား ဆိုသည်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် အမြဲတမ်း စစ်ဆေး ဆန်းစစ်နေရပါမယ်။ရဟန်းများ၏ ဦးတည်ချက် အလိုအလျောက် ပြောင်းလဲသွားခြင်းလူဝတ်ကြောင်တွေဘက်က အထက်ပါအတိုင်း ဝီမံသာ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ဝိပဿနာ အလုပ်ကိုသာ အဓိကထား ပံ့ပိုးလာတဲ့အခါ (Demand ပြောင်းသွားတဲ့အခါ)၊ ရဟန်းတော်တွေရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် ဂေဟစနစ် (Ecosystem) တစ်ခုလုံးဟာ ချက်ချင်း ပြောင်းလဲသွားပါတော့တယ်။ရဟန်းတော်များ အနေနဲ့ အဆောက်အအုံတွေ တည်ဆောက်ဖို့၊ ပွဲလမ်းသဘင်တွေ လုပ်ဖို့ ဖိအားပေးခံရခြင်းတွေ ကင်းဝေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒကာ၊ ဒကာမတွေကလည်း သူတို့ဆီကနေ အပြင်ပန်း ခမ်းနားမှုတွေကို မမျှော်လင့်တော့ဘဲ၊ ခန္ဓာပေါ်က ဝိဉာဏ်ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို အရှိအတိုင်း လေ့လာနေတဲ့ ဉာဏ်ပညာကိုသာ လိုလားကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြသလာတဲ့အခါ၊ ရဟန်းတော်တွေ အတွက် အကြီးမားဆုံးသော တွန်းအား ဖြစ်လာပါတော့တယ်။ဒီလို အခြေအနေမှာ ရဟန်းတော်တွေဟာ စာပေ သင်ကြားခြင်း သက်သက် (ဂန္ထဓုရ) နဲ့ အချိန်ကုန်နေခြင်း၊ သို့မဟုတ် ပြင်ပ ဝေယျာဝစ္စများဖြင့် လုံးပန်းနေခြင်းတို့မှ အလိုအလျောက် ဆုတ်ခွာလာပြီး၊ ဘုရားရှင် အလိုတော်ကျ ဖြစ်တဲ့ မိမိခန္ဓာကို ဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်မပြတ် လေ့လာ ရှုမှတ်ခြင်း (ဝိပဿနာဓုရ) ဆီသို့ ဦးတည်ချက် လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားပါလိမ့်မယ်။ သူတို့ရဲ့ နေ့စဉ် အချိန်ဇယားတွေဟာ အစည်းအဝေးတွေ၊ စီမံကိန်းတွေ အစား၊ သတိကပ်၍ ဝိဉာဏ်၏ အဖြစ်အပျက်ကို ထိုးထွင်း လေ့လာခြင်း အလုပ်တွေနဲ့သာ ပြည့်နှက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။အရိယာများစွာ ပေါ်ထွန်းလာမည့် အေးချမ်းသော လူ့အဖွဲ့အစည်းဒီလို အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်သွားတဲ့အခါ ရရှိလာမယ့် အကျိုးတရားကတော့ အင်မတန်မှ ကြီးမားလှပါတယ်။ ဒကာ၊ ဒကာမတွေက ဝိပဿနာကို တန်ဖိုးထားလို့ ပံ့ပိုးတယ်၊ ရဟန်းတော်တွေကလည်း အဲဒီ ပံ့ပိုးမှုကို အပြည့်အဝ ယူပြီး ဝိပဿနာကိုသာ အားစိုက်ထုတ်ကြတယ်။ ဒီအပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုတဲ့ စနစ်ကြီး လည်ပတ်လာပြီဆိုရင်၊ မကြာခင် အချိန်အတွင်းမှာပဲ “ငါ” ဆိုတဲ့ မှားယွင်းစွာ တွေးထင်မှုတွေကို ခွာချနိုင်တဲ့၊ ပကတိ အရှိတရားကို မျက်မှောက်ပြုထားတဲ့ အရိယာ ရဟန်းတော်တွေ သိန်းနဲ့ချီပြီး ပေါ်ထွက်လာတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။အရိယာ ရဟန်းတော်တွေ အများအပြား ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုလုံးအတွက် အကြီးမားဆုံးသော ကာကွယ်မှုကြီး ဖြစ်လာပါတယ်။ အရိယာတို့ရဲ့ ဖြူစင်တဲ့၊ အတ္တကင်းတဲ့၊ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အဆုံးအမတွေဟာ လူဝတ်ကြောင်တွေဆီကို ပြန်လည် စီးဆင်းလာတဲ့အခါ၊ ကျနော်တို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ဟာ ဒေါသတွေ၊ မာနတွေ၊ လိုချင်တပ်မက်မှုတွေ အလိုလို လျော့ပါးသွားပြီး ပိုမို ကောင်းမွန် အေးချမ်းတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီး အဖြစ်ကို မလွဲမသွေ ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။နိဂုံးအချုပ်အားဖြင့် ဆိုရရင်၊ လောကကြီးကို ပြောင်းလဲချင်တယ်၊ သာသနာကို အနှစ်သာရ ရှိရှိ ထိန်းသိမ်းချင်တယ် ဆိုရင် ပြင်ပက အရာတွေကို လိုက်လံ ပြုပြင်နေမယ့်အစား၊ မိမိတို့ရဲ့ လက်ရှိ လုပ်ဆောင်နေတဲ့ လုပ်ရပ်တွေရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကို ဉာဏ်နဲ့ အရင်ဆုံး သုံးသပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ လူဝတ်ကြောင် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာများ၏ လှူဒါန်းမှု ပုံစံသည် ရဟန်းတော်များ၏ ဦးတည်ချက်ကို အဆုံးအဖြတ် ပေးနေသော အဓိက သော့ချက်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ထို့ကြောင့် အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှု အကန်းယုံ နောက်သို့ မလိုက်ဘဲ၊ မိမိတို့၏ ထောက်ပံ့မှုတိုင်းကို ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ ဟူသော အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် တည့်မတ်ပါ။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း နေ့စဉ် ဝိဉာဏ်၏ အဖြစ်အပျက်ကို လေ့လာရင်း၊ ဝိပဿနာဓုရကိုသာ အပြည့်အဝ အားစိုက်ထုတ်နေသော ရဟန်းတော်များကိုသာ ရွေးချယ် ထောက်ပံ့ပါ။ သို့မှသာ ရဟန်းတော်များ၏ ဦးတည်ချက်သည် အရှိတရား လမ်းကြောင်းပေါ်သို့ အလိုအလျောက် ရောက်ရှိလာပြီး၊ ကျနော်တို့အားလုံး မျှော်မှန်းထားသော လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုသည့် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပန်းတိုင်ဆီသို့ အမှန်တကယ် လျှောက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။