ကျနော့်အနေနဲ့ တရားစကားတွေ ဆွေးနွေးတဲ့အခါတိုင်း သတိထားမိတဲ့ အချက်လေး တစ်ချက်ရှိပါတယ်။ တရားအားထုတ်ဖို့၊ သံသရာက လွတ်မြောက်ဖို့ ဆိုတဲ့ ကိစ္စကြီးကို နက်ဖြန်မှ၊ သန်ဘက်ခါမှ၊ ကျောင်းကိစ္စလေး ပြီးမှ၊ စာဝါလေး ပြီးမှ ဆိုပြီး အချိန်ဆွဲနေတတ်ကြတာပါပဲ။ တကယ်တော့ ခရီးရှည်ကြီးတစ်ခုကို သွားဖို့အတွက် အရေးအကြီးဆုံးက ကိုယ့်ရှေ့က “ပထမဆုံး ခြေလှမ်း” ကို စတင် လှမ်းရဲဖို့ပါပဲ။

အရှင်ဘုရားတို့ ရှင်သာမဏေပြုကတည်းက “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲက လွတ်မြောက်လို၍” ဆိုပြီး ကတိပေးကာ သင်္ကန်းတောင်းခဲ့ကြတာ မှတ်မိကြဦးမယ် ထင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နှစ်တွေသာ ကြာလာတယ်၊ စာသင်၊ စာချဆိုတဲ့ ဂန္ထဓုရ အလုပ်တွေထဲမှာပဲ လုံးပန်းနေမိတော့ တကယ့် ပထမဆုံး ခြေလှမ်းကို မလှမ်းဖြစ်ကြတော့ပါဘူး။ ဒကာ၊ ဒကာမတွေက သံသရာက လွတ်အောင် ကြိုးစားမယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လှူဒါန်းထားတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါးကို ဘုန်းပေးသုံးဆောင်ပြီး တရားမအားထုတ်ဘူး ဆိုရင် ဒါဟာ အကြွေးယူထားပြီး ပြန်မဆပ်တဲ့ လူယုတ်မာ အဖြစ်ကို ရောက်သွားနိုင်တယ်လို့ မြတ်စွာဘုရားက သတိပေးထားပါတယ်။

ဒါဆိုရင် ပထမဆုံး ခြေလှမ်းကို ဘယ်လို စလှမ်းမလဲ။ ရိပ်သာသွားဖို့ ချက်ချင်း ပြင်ရမလား၊ ပိဋကတ်စာအုပ်တွေ ထပ်ဖတ်ရမလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ ပထမဆုံး ခြေလှမ်းဟာ အခု လက်ရှိ ဖြစ်နေတဲ့ “သိစိတ်” (ဝိဉာဏ်) ကလေးကို စတင် သတိထားကြည့်လိုက်ဖို့ပါပဲ။ ကျနော်တို့တွေဟာ တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာနဲ့ စိတ်ကို ငြိမ်အောင်၊ ကောင်းအောင် အတင်းလုပ်ယူဖို့ ကြိုးစားတတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီလို စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာဟာ “ငါ လုပ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (အတ္တအစွဲ) ကို ပိုပြီး အားကောင်းစေပါတယ်။

ဝိပဿနာရဲ့ အစဟာ အရှိကို အရှိအတိုင်း လက်ခံကြည့်ရှုခြင်းပါပဲ။ ခန္ဓာမှာ ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာရင် “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ ကိုယ်နဲ့ မဆက်စပ်လိုက်ပါနဲ့။ “ဪ… ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု အနေနဲ့ပဲ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဘက်မလိုက်ဘဲ ကြည့်နေလိုက်ရင် အဲဒီစိတ်ကလေးဟာ သူ့အကြောင်းကုန်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပျက်သွားတာကို လက်တွေ့ မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်လိုက်ရတဲ့ ခဏဟာ အရှင်ဘုရားတို့ ဝိပဿနာလမ်းကြောင်းပေါ်ကို တကယ့် ပထမဆုံး ခြေလှမ်း စတင် လှမ်းလိုက်နိုင်တာပါပဲ။

တချို့က “အနတ္တ” ဆိုတာ အစိုးမရဘူး၊ ဒါကြောင့် ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှ လုပ်လို့မရဘူး ဆိုပြီး အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) ဘက်ကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လုံးဝ မှားယွင်းတဲ့ ကောက်ချက်ချမှုပါ။ မဂ်ဖိုလ်ရမှုဆိုတာ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါရဲ့ အစွမ်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ “ဆန္ဒ”၊ မဆုတ်မနစ်တဲ့ “ဝီရိယ”၊ စူးစိုက်တဲ့ “စိတ္တ” နဲ့ ပညာနဲ့ ဆင်ခြင်တဲ့ “ဝီမံသာ” ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချပြီး ဒီခြေလှမ်းကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လှမ်းရပါမယ်။

သံသရာက လွတ်မြောက်ရေးဆိုတာ အဝေးကြီးမှာ ရှိတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီနေ့ပဲ စတင်လိုက်ပါ။ အခု စာဖတ်နေတဲ့ အချိန်မှာပဲ ကိုယ့်စိတ်မှာ ပေါ်လာတဲ့ တွေးတောမှု၊ သိမှု (ဝိဉာဏ်) ကလေးတွေကို ချက်ချင်း စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်တိုင်း ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ်ကလေးတွေကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေခြင်းဟာ ကျနော်တို့အားလုံး မျှော်မှန်းထားတဲ့ သောတာပတ္တိမဂ်ဆီကို သွားရာလမ်းရဲ့ အခိုင်မာဆုံးသော ပထမဆုံး ခြေလှမ်းပါပဲ။