ယနေ့ခေတ်ကာလမှာ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ တရားဟောစကားတွေ၊ တရားစာအုပ်တွေ၊ ဆောင်းပါးတွေကို အချိန်မရွေး နေရာမရွေး အလွယ်တကူ လက်လှမ်းမီ နားထောင် ဖတ်ရှုနိုင်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကောင်းမွန်တဲ့ အချက်တစ်ခု ဖြစ်ပေမယ့်၊ အခြားတစ်ဖက်မှာတော့ အလွန်သတိထားရမယ့် အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါတို့ နားထောင်နေတဲ့၊ ဖတ်ရှုနေတဲ့ စကားလုံးတွေထဲမှာ လက်တွေ့ကျင့်စဉ် ဘယ်လောက်ပါသလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ကို ကိုယ်တိုင် အားမထုတ်ဘဲ၊ စာပေကျမ်းဂန်တွေထဲက အလွတ်ကျက်မှတ်ထားတဲ့ အသိဉာဏ် သက်သက်နဲ့ ပြောဆိုနေတဲ့ တရားစကားတွေမှာ ကြီးမားတဲ့ ဟာကွက်တွေ ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီဟာကွက်တွေကို မြင်အောင် မကြည့်နိုင်ဘူးဆိုရင်၊ နားထောင်တဲ့သူတွေဟာ အသိဉာဏ် ပွင့်လင်းလာဖို့ထက် စကားလုံးတွေ၊ အယူအဆတွေရဲ့ လှည့်စားမှုနောက်ကို မျောပါသွားပြီး တကယ့် လွတ်မြောက်ရေးလမ်းကြောင်းကနေ သွေဖည်သွားနိုင်ပါတယ်။

စာတွေ့အသိနှင့် ခန္ဓာအသိကြားက ကြီးမားသော ကွာဟချက်

လက်တွေ့ကျင့်စဉ်မပါတဲ့ တရားစကားတွေရဲ့ ပထမဆုံးနဲ့ အကြီးမားဆုံး ဟာကွက်ကတော့ စာတွေ့အသိနဲ့ ခန္ဓာအသိကို ရောထွေးပစ်လိုက်ခြင်းပါပဲ။ ဥပမာအားဖြင့် “ခန္ဓာငါးပါးဟာ မမြဲဘူး၊ ဆင်းရဲတယ်၊ အစိုးမရဘူး” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကို ပြောဆိုကြပါတယ်။ ပြောတဲ့သူကလည်း အလွတ်ရသလို၊ နားထောင်တဲ့သူကလည်း ခေါင်းညိတ် သဘောတူကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ့် လက်တွေ့မှာ ဒေါသထွက်စရာတစ်ခုခုနဲ့ ကြုံလာတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် လိုချင်တပ်မက်စရာ လောဘအာရုံတစ်ခုနဲ့ တိုက်မိတဲ့အခါ အဲဒီ “မမြဲဘူး” ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ဘာမှ အသုံးမဝင်တော့ပါဘူး။

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ လက်တွေ့ မကျင့်သုံးဖူးသူရဲ့ စကားလုံးတွေမှာ ခန္ဓာပေါ် တိုက်ရိုက် ဉာဏ်ရောက်သွားစေမယ့် “လမ်းပြမြေပုံ” မပါဝင်လို့ပါပဲ။ စာအုပ်ထဲက စကားလုံးတွေက ဒေါသကို “မကောင်းဘူး” လို့ပဲ ပြောနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ကသာ ဒေါသဖြစ်လာတဲ့အခါ အဲဒီဒေါသကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအနေနဲ့ မကြည့်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရားတစ်ခုအနေနဲ့ တိုက်ရိုက် လေ့လာဖို့ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်တာပါ။ ဒေါသဖြစ်ရင် “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ မယူဆဘဲ၊ ဒေါသဆိုတဲ့ စိတ်အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကို အရှိကိုအရှိတိုင်း လက်ခံပြီး သတိနဲ့ စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်း ဟာ လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ရဲ့ အနှစ်သာရ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်တွေ့မပါတဲ့ စကားတွေက ဒီအလုပ်ကို လုပ်ဖို့ တွန်းအားမပေးနိုင်ပါဘူး။

ဝိဉာဏ်ကို လေ့လာခြင်း မပါဝင်မှု

နောက်ထပ် ထင်ရှားတဲ့ ဟာကွက်တစ်ခုကတော့ စိတ်ကို အပြင်ဘက်ကနေ ဝေဖန်သုံးသပ်နေခြင်းပါပဲ။ တကယ့်လက်တွေ့မှာ သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိက အဆင်းကို မြင်လိုက်တဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်၊ နားက အသံကို ကြားလိုက်တဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ ကြားသိစိတ် စတဲ့ သိစိတ်တွေဟာ ဝိဉာဏ်သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်တွေ့ ဝိပဿနာအားထုတ်သူဟာ အဲဒီ ဝိဉာဏ်ရဲ့ လျင်မြန်လှတဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို အနီးကပ် မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့် လေ့လာပါတယ်။

လက်တွေ့ကျင့်စဉ်မပါဘဲ ပြောနေတဲ့ တရားတွေမှာတော့ ဒီလို ဝိဉာဏ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ခု အစားထိုး ပြောင်းလဲသွားတဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို လက်တွေ့ ခြေရာခံဖို့ မညွှန်ပြနိုင်ပါဘူး။ စိတ်ကို “ကောင်းအောင်ထားရမယ်”၊ “ဖြူစင်အောင်ထားရမယ်” လို့ ယေဘုယျဆန်ဆန် သွန်သင်မှုတွေလောက်မှာပဲ ရပ်တန့်နေတတ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ စိတ်ကို အတင်းအကျပ် ကောင်းအောင် လုပ်ယူနေတာထက်၊ စိတ်ရဲ့ အစဉ်အဆက် ပြောင်းလဲမှုကို လက်တွေ့ရှုမြင်ပြီး အစွဲအလမ်းတွေကို လျှော့ချပစ်တာကသာ တကယ့် လွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိဉာဏ်ရဲ့ လှည့်စားမှုကို အဆုံးသတ်ဖို့ဆိုတာ ဝိဉာဏ်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာခြင်း ဖြင့်သာ ရနိုင်တာကို လက်တွေ့မပါတဲ့ စကားတွေက မီးမောင်းမထိုးပြနိုင်ပါဘူး။

အနတ္တသဘောကို အဆိုးမြင်ဝါဒအဖြစ် လွဲမှားစေခြင်း

လက်တွေ့မပါတဲ့ ဟောပြောမှုတွေရဲ့ အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဟာကွက်ကတော့ “အနတ္တ” သဘောတရားကို လွဲမှားစွာ ပုံဖော်မိခြင်းပါပဲ။ စာပေတွေထဲကနေ အနတ္တကို ယူငင်ဟောပြောတဲ့အခါ နားထောင်သူတွေဘက်က “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး”၊ “ငါ့ပိုင်တာ ဘာမှမရှိဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) တစ်ခုအနေနဲ့ ကောက်ယူသွားတတ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ လက်မှိုင်ချဝါဒဆီကို ဦးတည်သွားစေပါတယ်။

တကယ်တမ်း ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အားထုတ်နေသူအတွက်ကတော့ အနတ္တဆိုတာ အကြီးမားဆုံးသော ခွန်အားဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မဖြစ်တဲ့ နာမ်ရုပ် ဖြစ်စဉ်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်လိုက်တဲ့အခါ၊ လောကဓံရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေအောက်မှာ တုန်လှုပ်မှုကင်းကင်းနဲ့ ရပ်တည်နိုင်စွမ်း ရှိလာပါတယ်။ ပြဿနာတွေကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်တော့ဘဲ တည်ငြိမ်စွာ ဖြေရှင်းလာနိုင်ပါတယ်။ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာချပြီး မိမိရဲ့ လုပ်ငန်းတာဝန်တွေကို အကောင်းဆုံး ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း ရှိလာပါတယ်။ ဒါဟာ လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ကနေ ရလာတဲ့ အနတ္တရဲ့ စွမ်းအားဖြစ်ပြီး၊ စကားလုံးသက်သက်နဲ့ ဟောပြောနေသူတွေက ဒီလက်တွေ့ ခွန်အားကို စာဖတ်သူ၊ နားထောင်သူတွေဆီ လက်ဆင့်မကမ်းနိုင်ကြပါဘူး။

အဓိပတိတရားလေးပါး၏ အားနည်းမှု

လက်တွေ့ကျင့်စဉ် မပါတဲ့အခါ အောင်မြင်မှုရဲ့ သော့ချက်ဖြစ်တဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါး ဟာလည်း မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ စကားလုံးလှလှတွေနဲ့ သံသရာရဲ့ ဆင်းရဲပုံကို ပြောပြနိုင်ပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ဆန္ဒ (ဆန္ဒာဓိပတိ) ကို နိုးကြားလာအောင် မလုပ်နိုင်ပါဘူး။

ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်မှာ နာမ်နဲ့ရုပ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေမှုကို မျက်ခြည်မပြတ် ကြည့်ဖို့ဆိုတာ အပျင်းထူမှုနဲ့ တွေဝေမှုတွေကို တွန်းလှန်နိုင်တဲ့ ဝီရိယာဓိပတိ မရှိဘဲ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ပြင်ပအာရုံတွေနောက် လိုက်မသွားဘဲ စိတ်ကို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ထားတဲ့ စိတ္တာဓိပတိ နဲ့၊ မိမိရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို ဉာဏ်နဲ့ အမြဲစစ်ဆေးနေတဲ့ ဝီမံသာဓိပတိ တို့ဟာ လက်တွေ့ စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်မှာသာ အပြည့်အဝ အသက်ဝင်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအဓိပတိတရားလေးပါးနဲ့သာ ပြည့်စုံမယ်ဆိုရင် လူ၊ ရဟန်း မည်သူမဆို အရိယာဖြစ်ရေး ပန်းတိုင်ကို ပြည့်ဝနိုင်ပါတယ်။ လက်တွေ့မပါတဲ့ ဟောပြောမှုတွေကတော့ ဒီအင်အားစုတွေကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲ ဆိုတာကို လမ်းညွှန်ပြသနိုင်စွမ်း မရှိကြပါဘူး။

အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်စေခြင်း

လက်တွေ့မပါတဲ့ တရားစကားတွေရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးကတော့ နားထောင်သူ လူဝတ်ကြောင် (ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ) တွေကို အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုတွေထဲမှာပဲ ဆက်လက် ပိတ်လှောင်ထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ယတြာတွေ၊ နေ့နံတွေ၊ အခမ်းအနားတွေနောက်ကို လိုက်နေတာတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မတားမြစ်နိုင်ဘဲ၊ ဒါန၊ သီလ အဆင့်လောက်မှာပဲ ရပ်တန့်နေစေပါတယ်။

ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ဖြစ်တဲ့ ရဟန်း အရိယာ သိန်းနဲ့ချီ ပေါ်ထွန်းရေး မဟာဗျူဟာ အောင်မြင်ဖို့ဆိုရင် လူဝတ်ကြောင်တွေကိုယ်တိုင်က အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုသက်သက်ကနေ ခွဲထွက်ပြီး အနှစ်သာရကို ဦးစားပေး ထောက်ပံ့တတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တရားအားထုတ်တဲ့ ရဟန်းတွေကို အဓိကထားပြီး ပံ့ပိုးရပါမယ်။ လူတွေက ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တန်ဖိုးထားမှသာ ရဟန်းတွေဟာလည်း စာပေသင်ကြားခြင်း သက်သက်ထက် လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ဘက်ကို ပိုမို အာရုံစိုက်လာကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်တွေ့မပါတဲ့ ဟောပြောမှုတွေက လူတွေကို ဒီလို တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုမျိုး လုပ်ဖို့ ခွန်အားမပေးနိုင်ပါဘူး။

ဟာကွက်များကို ဉာဏ်ဖြင့် အကဲဖြတ်ခြင်း

ဒါကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့အနေနဲ့ နေ့စဉ် ကြားနေ၊ ဖတ်နေရတဲ့ တရားစကားတွေကို အကန်းယုံ ယုံကြည်လက်ခံနေမယ့်အစား၊ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး ဟာကွက်တွေကို မြင်အောင် ကြည့်တတ်ဖို့ လိုအပ်လာပါပြီ။ “ဒီစကားလုံးတွေက ငါ့ကို ခန္ဓာကိုယ်ပေါ် ဉာဏ်ရောက်ဖို့ တွန်းအားပေးနေသလား၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ကူးယဉ် အတွေးတွေထဲမှာပဲ မျောပါသွားစေသလား” ဆိုတာကို အမြဲတမ်း ပြန်လည် ဆန်းစစ်ရပါမယ်။ “ဒီဟောပြောချက်က သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) ကို လက်တွေ့ လေ့လာဖို့ လမ်းညွှန်နေသလား၊ ဒါမှမဟုတ် အပြင်ပန်း အကျင့်စရိုက်တွေကိုပဲ ပြင်ခိုင်းနေသလား” ဆိုတာကို ခွဲခြား သိမြင်ရပါမယ်။

ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ အစစ်အမှန်ဆိုတာ စာအုပ်တွေထဲမှာ အသေသိမ်းဆည်းထားရမယ့် အရာမဟုတ်ဘဲ၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ သွားရင်း လာရင်း၊ ကားစီးရင်း၊ လမ်းလျှောက်ရင်း၊ အလုပ်လုပ်ရင်းနဲ့ စိတ်အစဉ်ကို မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာနေရမယ့် အသက်ဝင်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒိဋ္ဌိ နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ဆိုတာ စကားလုံးတွေနဲ့ ငြင်းခုံနေရုံနဲ့ ပြုတ်မသွားပါဘူး၊ လက်တွေ့ စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်နဲ့ နေ့စဉ် ဖယ်ရှားမှသာ ပြုတ်နိုင်တာပါ။

နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင်၊ လက်တွေ့ကျင့်စဉ်မပါဘဲ ပြောနေတဲ့ တရားစကားတွေရဲ့ ဟာကွက်တွေကို မြင်အောင်ကြည့်နိုင်မှသာလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ လမ်းလွဲတွေကနေ ရှောင်ရှားနိုင်ပြီး မှန်ကန်တဲ့ ဝိပဿနာ လမ်းကြောင်းပေါ်ကို တည့်တည့်မတ်မတ် လျှောက်လှမ်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရိယာရဟန်းများ ပေါ်ထွန်းရေးနှင့် မိမိကိုယ်တိုင် သောတာပန်ဖြစ်ရေး ရည်မှန်းချက်အတွက်၊ စာတွေ့အသိသက်သက် ကနေ ရုန်းထွက်ပြီး နေ့စဉ်ဘဝ ခန္ဓာကိုယ်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာခြင်း ဆီသို့ ယနေ့ပဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ခြေလှမ်း စတင်လိုက်ကြပါစို့။