ဝိပဿနာလမ်းကြောင်းပေါ်ကို စတင်လျှောက်လှမ်းပြီ ဆိုတာနဲ့ မဖြစ်မနေ အရင်ဆုံး ဖြတ်သန်းရမယ့် တံခါးပေါက် နှစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိတဲ့ဉာဏ်ရယ်၊ အရာရာဟာ အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဖြစ်လာတယ်လို့ ဆက်စပ်မြင်တဲ့ ဉာဏ်ရယ်ပါပဲ။

ဒီဉာဏ်နှစ်ခုဟာ အခြေခံအကျဆုံး ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဒီအခြေခံ မခိုင်ရင် နောက်ပိုင်း ဘာတွေပဲ ဆက်အားထုတ် အားထုတ် အကုန်ယိုင်လဲသွားတတ်ပါတယ်။ ပါဠိစာပေတွေ၊ သီအိုရီတွေ ခဏဘေးဖယ်ထားပြီး လက်တွေ့ဘဝမှာ ဒါတွေကို ဘယ်လို တည့်တည့်ကြည့်မလဲ ဆိုတာကို အရှင်းဆုံး ပြောပြချင်ပါတယ်။

၁။ တကယ်ရှိတာ “ရုပ်” နဲ့ “နာမ်” ပဲ ရှိတယ်

ပထမဆုံးအနေနဲ့ “ငါ” လို့ ထင်နေတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ဆန်းစစ်ကြည့်ရအောင်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို လက်နဲ့ သွားကိုင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

ကိုင်လိုက်တဲ့ ပစ္စည်းကလည်း အကောင်အထည်ရှိတဲ့ “ရုပ်” ပါ။

သွားကိုင်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ လက်ကလည်း “ရုပ်” ပါပဲ။

လက်ကနေ သွားထိလိုက်တဲ့အခါ၊ အာရုံကြောတွေကနေတဆင့် လျှပ်စစ်လှိုင်းလေးတွေလို ဦးနှောက်ဆီကို အချက်ပြလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ အာရုံကြောတွေ၊ ဦးနှောက်တွေ ဆိုတာလည်း အကောင်အထည်ရှိတဲ့ (သိပ္ပံနည်းကျ ဓာတ်ခွဲလို့ရတဲ့) “ရုပ်” တွေချည်းပါပဲ။

ဒါဆို “နာမ်” ဆိုတာက ဘာလဲ။ ဦးနှောက်ဆီ ရောက်သွားတဲ့အခါ “သြော်… ထိသွားပါလား၊ ပူတယ်၊ အေးတယ်၊ နူးညံ့တယ်” ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ “အသိ (သိစိတ်)” လေး ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ သိလိုက်တဲ့ သဘောလေးကသာ အကောင်အထည် လုံးဝမရှိတဲ့ “နာမ်” ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်က နှလုံးမှာဖြစ်တာလား၊ ဦးနှောက်မှာဖြစ်တာလား ဆိုတာတွေ ငြင်းနေစရာ မလိုပါဘူး။ နှလုံးဖြစ်စေ၊ ဦးနှောက်ဖြစ်စေ အကုန်လုံးက အသားတုံးတွေ၊ “ရုပ်” တွေပါပဲ။ သိတတ်တဲ့ သဘောလေးကသာ “နာမ်” ပါ။

ဒါကို သေချာစောင့်ကြည့်လိုက်ရင် ကျနော်တို့မှာ တကယ်တမ်း ရှိနေတာဟာ အကောင်အထည်ရှိတဲ့ “ရုပ်” နဲ့ အကောင်အထည်မရှိတဲ့ “နာမ်” ဒီနှစ်ခု အပြန်အလှန် အလုပ်လုပ်နေတာ သက်သက်ပါပဲ။ “ငါလုပ်နေတာ၊ သူလုပ်နေတာ၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ” ဆိုတာတွေဟာ နာမည်တပ် ခေါ်ဝေါ်ထားတဲ့ ပညတ်ချက် အခေါ်အဝေါ်တွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရှိတရားကို အရှိအတိုင်း ကြည့်လိုက်ရင် “ရုပ် နဲ့ နာမ်” သက်သက်ပဲ ရှိတယ်ဆိုတာ ရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်။

၂။ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်လာတယ်

ရုပ်နဲ့ နာမ်ပဲ ရှိတယ်ဆိုတာ သိသွားပြီဆိုရင်၊ “ဒါဆို ဒီရုပ်နာမ်တွေက သူ့အလိုလို ဖြစ်လာတာလား၊ ဘယ်သူက ဖန်ဆင်းထားတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်း လာပါလိမ့်မယ်။ ဒီလောကကြီးမှာ ဘယ်အရာမှ သူ့အလိုလို ဖြစ်မလာပါဘူး။ အရာအားလုံးဟာ “အကြောင်း” ရှိလို့ “အကျိုး” ဖြစ်လာတာချည်းပါပဲ။ ဒါကို လက်တွေ့ ပြန်ကြည့်ရအောင်။

လက်ကြီးက ဘာလို့ သွားထိ (လှုပ်ရှား) တာလဲ။ (အကျိုး-ရုပ်) -> “ထိမယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်က ခိုင်းလိုက်လို့ပါ။ (အကြောင်း-နာမ်)

အဲဒီ “ထိချင်တဲ့စိတ်” က ဘာလို့ ပေါ်လာတာလဲ။ -> အရင်က “ဒါလေးက ကောင်းတယ်” လို့ မှတ်ထားဖူးလို့ပါ။ (သညာ – နာမ်)

အဲဒီလို ဘာလို့ သွားမှတ်မိတာလဲ။ -> မျက်စိကနေ သွားမြင်လိုက်လို့ပါ။ (အလင်းတန်းတွေ မျက်လုံးကို လာဟပ်လို့ပါ။)

ဒီလို ရုပ်နဲ့ နာမ်တွေ ဆက်တိုက် အလုပ်လုပ်နိုင်အောင် ဘယ်အရာက တွန်းအားပေးနေတာလဲ။ -> နောက်ကွယ်မှာ ခန္ဓာကြီးကို တပ်မက်တဲ့ “တဏှာ” က မောင်းနှင်နေလို့ပါ။

ဒီလို နောက်ကြောင်းပြန် လိုက်ကြည့်လိုက်ရင်၊ ကွင်းဆက်တစ်ခုနဲ့ တစ်ခုဟာ ဒိုမီနို (Domino) တုံးလေးတွေ ပြိုကျသွားသလို၊ အကြောင်းတစ်ခုကြောင့် အကျိုးတစ်ခု အဆက်မပြတ် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လည်ပတ်နေတာကို တွေ့ရပါမယ်။ ဘယ်သူကမှ ကြိုးဆွဲနေတာ မဟုတ်သလို၊ “ငါ” က လုပ်နေတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ “အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ သဘာဝတရား သက်သက်ပါပဲ။

၃။ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲ (ဒိဋ္ဌိ) ဘယ်လို ကွာကျမလဲ

ဒီအချက်နှစ်ချက်ကို သေချာမြင်သွားရင် ဒိဋ္ဌိ (ငါလို့ အထင်မှားမှု) ပြုတ်ဖို့ အရမ်းလွယ်သွားပါပြီ။ ဒိဋ္ဌိကွာဖို့ အဆင့်နှစ်ဆင့်ပဲ ရှိပါတယ်။

ပထမအဆင့် (ငါ မရှိဘူးလို့ သိခြင်း) – မနေ့က ‘ငါ’ နဲ့ ဒီနေ့ ‘ငါ’ အတူတူပဲလို့ ထင်နေတာဟာ အတ္တ (ငါ/သူ) ပါပဲ။ တကယ်တမ်း စောင့်ကြည့်လိုက်တော့ ရုပ်တွေ နာမ်တွေက တစ်စက္ကန့်လေးတောင် မငြိမ်ဘဲ အမြဲ အသစ်အသစ် ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာကို မြင်လာပါမယ်။ ဒီတော့ ခိုင်မြဲတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘူးဆိုတာ ထင်ရှားသွားပါတယ်။

ဒုတိယအဆင့် (သူ့သဘောသူ ဆောင်နေကြောင်း သိခြင်း) – “ငါမှ မရှိရင်၊ ဘယ်သူက ဒီရုပ်နာမ်တွေကို ခိုင်းစေ စီမံနေတာလဲ” လို့ မေးစရာရှိပါတယ်။ ရှေ့မှာ ပြောခဲ့သလိုပါပဲ၊ အရာအားလုံးက “အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ အကျိုးဖြစ်လာတာ” သက်သက်ပါ။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်မိလို့ မြင်စိတ်ပေါ်တယ်။ ကောင်းတယ် ဆိုးတယ်လို့ ခံစားရတယ် (ဝေဒနာ)၊ မှတ်မိတယ် (သညာ)၊ ပြီးတော့ လိုချင်သွားတယ်၊ မုန်းသွားတယ် (သင်္ခါရ)။ ဒီဖြစ်စဉ်တွေ အားလုံးမှာ “ငါ” ဝင်လုပ်နေတာ တစ်ခုမှ မပါပါဘူး။ အကြောင်းရှိလို့ သူ့သဘောသူ ဆောင်ပြီး ဖြစ်နေတာပါ။

ချုပ်လိုက်ရရင်၊ “ငါ ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘူး (ရုပ်နာမ်အစုအဝေး သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်)” ဆိုတာရယ်၊ “ဘယ်အရာကိုမှ ‘ငါ’ က စီမံခိုင်းစေနေတာ မဟုတ်ဘူး (အကြောင်းအကျိုးအရ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာ)” ဆိုတာရယ်ကို တကယ် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်သွားပြီ ဆိုရင်ပဲ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

အရိယာ သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အဝေးကြီး သွားရှာရမယ့် ကိစ္စမဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဒီအလုပ်လုပ်ပုံ ယန္တရားကြီးကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်သွားဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။