မိတ်ဆွေ… ကျွန်တော်တို့ဟာ အမှန်တရားနဲ့ နီးနီးလေးတင် ရှိနေလျက်နဲ့ အင်မတန် ဝေးကွာနေကြတာပါ။ လူတော်တော်များများဟာ လောဘနဲ့ ဒေါသကိုတော့ မကောင်းမှန်း သိကြတယ်၊ ရှောင်ဖို့လည်း ကြိုးစားကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း ကျွန်တော်တို့ကို အပါယ်ငရဲဆီ တွန်းပို့နေတဲ့ တကယ့် တရားခံကတော့ “မောဟ” ဆိုတဲ့ အမှန်မသိမှု ငရဲမျိုးစေ့ပါပဲ။ မောဟကို အကုန်မပယ်နိုင်သေးရင်တောင်မှ၊ ဒိဋ္ဌိ (အမြင်မှား) နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ) ကွာသွားတဲ့ “သောတာပန်” အဆင့်ကို ရောက်သွားရင်၊ လောဘ ဒေါသတွေ ရှိနေသေးရင်တောင်မှ အပါယ်ကိုတော့ ဘယ်တော့မှ မကျတော့ပါဘူး။ အဲဒါကြောင့်လည်း “ဒိဋ္ဌိ” ကို အပါယ်မျိုးစေ့လို့ ခေါ်ကြတာပါ။

၁။ မှန်ထဲက အရိပ်နှင့် “ငါ” ဟူသော အမြင်မှား

ဒိဋ္ဌိဆိုတာ ရှင်းရှင်းလေးပါ။ “ငါပဲ၊ သူပဲ၊ သတ္တဝါပဲ” လို့ တကယ်မရှိတာကို အရှိလုပ်ပြီး ထင်မြင်ယူဆနေတာပါပဲ။ ရှင်ပုဏ္ဏမထေရ်မြတ်ကြီးရဲ့ ဥပမာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ လူတစ်ယောက် မှန်ရှေ့မှာ ရပ်လိုက်တဲ့အခါ မှန်ထဲမှာ “အရိပ်” ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီအရိပ်ဟာ နဂိုကတည်းက ရှိနေတာလားဆိုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ “ကိုယ်” ဆိုတဲ့ အဆင်းရုပ်ကို အကြောင်းပြုပြီး ပေါ်လာရတာပါ။

အဲဒီလိုပါပဲ… “ငါ၊ သူ” ဆိုတာဟာလည်း နဂိုကတည်းက ရှိနေတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာငါးပါးအပေါ်မှာမှ “ငါ” ဆိုပြီး မှားယွင်းစွာ စွဲယူထားတာပါ။

ရုပ်အပေါ်မှာ “ငါ့ရုပ်က လှတယ်၊ ငါ အိုလာပြီ” လို့ စွဲယူတယ်။

ဝေဒနာ (ခံစားမှု) ပေါ်မှာ “ငါ နာတယ်၊ ငါ ပူတယ်” လို့ စွဲယူတယ်။

သညာ (မှတ်သားမှု) ပေါ်မှာ “ငါ မှတ်မိတာပဲ” လို့ စွဲယူတယ်။

သင်္ခါရ (ပြုလုပ်မှု) ပေါ်မှာ “ငါ ပြုလုပ်တယ်” လို့ စွဲယူတယ်။

ဝိညာဉ် (သိမှု) ပေါ်မှာ “ငါ သိတာ၊ ငါ တတ်တာ” လို့ စွဲယူတယ်။

မှန်ထဲက အရိပ်ဟာ ကိုယ်ကိုမှီပြီး ပေါ်သလိုပဲ၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အထင်မှားဟာလည်း ဒီခန္ဓာငါးပါးကို မှီပြီး ပေါ်လာတာပါ။ ဒါကိုပဲ အမှန်ကိုမမြင်တဲ့ “မောဟ” လို့ ခေါ်ပါတယ်။

၂။ ပရမတ်အရှိနှင့် ပညတ်အရိပ်များ

တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့အားလုံးရဲ့ “တကယ့်အရှိ” ကို ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ ရပ်ပြီး ကြည့်လိုက်ရင်… အမည်နာမတွေရော၊ အတ္တဆိုတဲ့ အစွဲတွေရော အားလုံး ဖယ်လိုက်တဲ့အခါ တကယ်ရှိနေတာက ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်) ဆိုတဲ့ တရားတွေပဲ ရှိပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီခန္ဓာငါးပါးက ပုံဖော်ပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ ကျွန်တော်တို့က တကယ်မရှိတဲ့ “အရိပ်” တွေပေါ်မှာပဲ အခြေခံပြီး ဘယ်သူ၊ ဘယ်ဝါ၊ ဘာလုပ်ခဲ့တယ် ဆိုတာမျိုးတွေနဲ့ ပြောဆိုဆက်ဆံကြတယ်။ ကွန်ပျူတာတစ်လုံးမှာ စခရင်ပေါ်က စာတွေ၊ ရုပ်ပုံတွေ အဓိပ္ပာယ်တွေကို ဖယ်လိုက်ရင် တကယ်ရှိနေတာက Transistors တွေနဲ့ 1, 0 ဆိုတဲ့ Digital signals တွေပဲ ရှိသလိုမျိုးပါပဲ။ သတ္တဝါဆိုတာရဲ့ တကယ့်အရှိဟာ ခန္ဓာငါးပါးပါ။ အဲဒီအပေါ်က အရိပ်တွေကိုမှ နာမည်တွေတပ်ပြီး “သတ္တလောက” အနေနဲ့ မြင်နေကြတာပါ။ အဲဒီ အရိပ်တွေကိုသာ ပယ်လိုက်ရင်တော့ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ပျက်နေတဲ့ “သင်္ခါရလောက” ကိုပဲ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

၃။ သင်္ခါရလောက၏ ဖြစ်ပျက်အမှန်တရား

သတ္တလောကဆိုတာ အရိပ်တွေ၊ ပညတ်ချက်တွေသာ ဖြစ်ပြီး တကယ်ရှိ အမှန်ရှိ မဟုတ်ပါဘူး။ အတည်ယူရမယ့် တကယ့်အရှိကတော့ အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်တဲ့ အကျိုးတရား (သင်္ခါရတရား) တို့ရဲ့ “ဖြစ်ပျက်” သဘောပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသင်္ခါရတရားတွေကို စေ့စေ့ကြည့်လိုက်ရင် –

မြင်တယ်… မြင်ပြီး ပျက်ပါတယ်။

ကြားတယ်… ကြားပြီး ပျက်ပါတယ်။

သိတယ်၊ ခံစားတယ်၊ မှတ်သားတယ်… အားလုံးဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်ပါတယ်။

ဘယ်အရာမှ တည်မြဲတယ်လို့ မရှိဘဲ အမြဲတမ်း ပျက်စီးနေတာမို့ “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ” (သင်္ခါရတရားအားလုံး မမြဲ) လို့ ဟောခဲ့တာပါ။

အရာအားလုံးဟာ ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ သဘောသက်သက်သာမို့ “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ” (ဖြစ်သမျှသည် ဆင်းရဲ/စက်ဆုပ်စရာ) ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တရားတွေထဲမှာ ငါ၊ သူ၊ အတ္တ ဆိုတဲ့ ပိုင်စိုးမှု၊ တည်မြဲမှု မရှိတာကြောင့် “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (တရားအားလုံး အတ္တမဟုတ်) လို့ ဘုရားရှင်က အတိအလင်း ဟောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်

အလွယ်ပြောရရင်တော့… မှန်ထဲက အရိပ်ကို အစစ်အမှန်လို့ ထင်မှတ်ပြီး လှည့်စားမခံပါနဲ့တော့။ အဲဒီအရိပ် (ပညတ်) ကို ဖယ်ခွာပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ တကယ်ရှိနေတဲ့ အရှိတရား (ပရမတ်) ကို ဉာဏ်နဲ့ သိအောင် ကြိုးစားခြင်းအားဖြင့် “မောဟ” အမှောင်ထုထဲကနေ လွတ်မြောက်ကာ “အမောဟ” အလင်းတိုင်ကို စိုက်ထူနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းလိုက်ရပါတယ်။