ရဟန်းတော်များ၏ သာသနာ့ဘောင် နေ့စဉ်ဘဝတွင် သံဃာအချင်းချင်း ဖြစ်စေ၊ ဒါယကာ ဒါယိကာမများနှင့် ဖြစ်စေ မလွဲမသွေ ဆက်ဆံပြောဆိုကြရပါသည်။ ထိုသို့ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရသောအခါ လောက၏ ဓမ္မတာဖြစ်သော လောကဓံတရား (၈) ပါးထဲမှ “ပသံသာ (ချီးမွမ်းခြင်း)” နှင့် “နိန္ဒာ (ကဲ့ရဲ့ခြင်း)” ဟူသော လောကဓံလေလှိုင်း နှစ်ခု၏ ရိုက်ခတ်မှုကို အနည်းနှင့်အများ ဆိုသလို အမြဲတမ်း ခံကြရစမြဲ ဖြစ်ပါသည်။

“ဆရာတော်က တရားဟော သိပ်ကောင်းတာပဲ၊ အကျင့်သိက္ခာနဲ့ ပြည့်စုံတယ်၊ ကျောင်းထိုင် ပီသတယ်” စသဖြင့် မိမိ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းသော စကားများကို ကြားရသောအခါ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ ရင်ဘတ်ထဲတွင် ဖောင်းပွလာကာ “ငါ တော်တယ်၊ ငါ ဟုတ်တယ်” ဟူသော “မာန (ထောင်လွှားခြင်း)” နှင့် ကျေနပ်သာယာသော “လောဘ” တို့ ဖျတ်ကနဲ ဝင်ရောက်လာတတ်ပါသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မိမိ၏ အားနည်းချက်ကို ထောက်ပြသော စကား၊ သို့မဟုတ် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့သော စကားများကို ကြားရသောအခါတွင်မူ “သူက ဘာမို့လို့ ငါ့ကို ဒီလိုပြောရတာလဲ” ဟူ၍ ရင်ထဲတွင် ပူလောင်ရှုံ့တွသွားကာ မကျေနပ်သော “ဒေါမနဿ (စိတ်ဆင်းရဲခြင်း)” နှင့် “ဒေါသ (အမျက်ထွက်ခြင်း)” များ ဟုန်းကနဲ တောက်လောင်လာတတ်ပါသည်။

စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤကဲ့သို့ ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းများကို ခံရချိန်တွင် ပြင်ပအာရုံနောက်သို့ လိုက်၍ ခံစားမနေဘဲ၊ ထိုစကားများကြောင့် လှုပ်ခတ်သွားသော “မာန” နှင့် “ဒေါသ” စိတ်တို့ကို မိမိ၏ “ငါ” ဟူသော အတ္တစွဲကို ဖြိုခွင်းရန်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်စေရန်အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ပြင်ပစကားသံမှသည် အတွင်းစိတ်၏ လှုပ်ခတ်မှုဆီသို့ ဉာဏ်ကို လှည့်ခြင်း (ကိလေသာကို ဖမ်းယူခြင်း)

ချီးမွမ်းစကား သို့မဟုတ် ကဲ့ရဲ့စကားများကို ကြားလိုက်ရသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်၊ သာမန်အားဖြင့် စိတ်သည် ထိုစကားကို ပြောသော “ပုဂ္ဂိုလ်” နှင့် ထိုစကား၏ “အဓိပ္ပာယ် (ဇာတ်လမ်း)” နောက်သို့ ပြေးထွက်သွားတတ်ပါသည်။ ချီးမွမ်းလျှင် ပြောသူကို သဘောကျသွားပြီး၊ ကဲ့ရဲ့လျှင် ပြောသူကို မုန်းတီးသွားတတ်ပါသည်။

ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်နေသော ရဟန်းသည် ထိုအချိန်တွင် ဇာတ်လမ်းနောက်သို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားဘဲ၊ မိမိသန္တာန်၌ လှုပ်ခတ်သွားသော ထို “ကျေနပ်နေသော မာနစိတ်” နှင့် “မကျေနပ်သော ဒေါသစိတ်” ဆီသို့ ဉာဏ်ကို ချက်ချင်း နောက်ပြန်လှည့်၍ ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။

“သြော်… ချီးမွမ်းခံရလို့ ဘဝင်မြင့်သွားတဲ့ မာနစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား… ကဲ့ရဲ့ခံရလို့ ရှုံ့တွပူလောင်သွားတဲ့ ဒေါသစိတ်လေး ဝင်လာပါလား” ဟု မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ချက်ချင်း သိလိုက်ရပါမည်။ ပြောသူ၏ စကားကို အာရုံမပြုတော့ဘဲ၊ မိမိရင်ဘတ်ထဲမှ တုံ့ပြန်လိုက်သော ကိလေသာ၏ လှုပ်ခတ်မှုကို ကွဲကွဲပြားပြား မြင်အောင် ကြည့်ခြင်းသည် လောကဓံကို အံတုမည့် စိတ္တာနုပဿနာ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ပထမခြေလှမ်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “မာနစိတ်” သို့မဟုတ် “ဒေါသစိတ်” ပေါ်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်ကြီးများသည် အလိုလိုနေရင်း လွတ်လပ်စွာ ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုတုံ့ပြန်မှု စိတ်များသည် တိကျလှသော “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ပြင်ပမှ လာသော စကားသံ (သဒ္ဒါရုံ – အကြောင်းတရား) သည် နားအကြည် (သောတဒွါရ) နှင့် တိုက်ခိုက်မိသောကြောင့် ကြားသိစိတ် (သောတဝိဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ဤသည်မှာ ရုပ်နှင့် နာမ် တိုက်ခိုက်မှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ထိုအသံကို ကြားပြီးနောက် အတိတ်က သင်ယူမှတ်သားထားခဲ့သော ဘာသာစကား မှတ်ဉာဏ် (သညာ – အကြောင်းတရား) က “ဤအသံသည် ချီးမွမ်းခြင်း ဖြစ်သည်၊ ဤအသံသည် ဆဲဆိုကဲ့ရဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်” ဟု ဘာသာပြန် အဓိပ္ပာယ်ဖော်လိုက်ပါသည်။

ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖော်မှုအပေါ်တွင် “ငါ့ကို ချီးမွမ်းတယ်၊ ငါ့ကို ကဲ့ရဲ့တယ်” ဟု အတ္တကို ရှေ့တန်းတင်ကာ မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းလိုက်မှု (အယောနိသော မနသိကာရ – အကြောင်းတရား) ပါဝင်လာပါသည်။

ဤအကြောင်းတရားများ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာလျှင်၊ ဖောင်းပွသည့် “မာန” သို့မဟုတ် ပူလောင်သည့် “ဒေါမနဿ” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ ထိုပြောဆိုသော စကားသည် မိမိ နားမလည်သော နိုင်ငံခြားဘာသာစကား တစ်ခုခုဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ ထိုအသံသည် မိမိအတွက် ဆူညံသံ သက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ မာနလည်း တက်လာမည် မဟုတ်၊ ဒေါသလည်း ထွက်လာမည် မဟုတ်ပါ။ ဤသည်ကို သေချာစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ဤမာနနှင့် ဒေါသဆိုသည်မှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသော အရာကြီးများ မဟုတ်ဘဲ၊ အသံနှင့် သညာ၊ အယောနိသော မနသိကာရတို့ ဆုံစည်းမှုကြောင့် ပေါ်လာပြီး လျင်မြန်စွာ ချုပ်ပျောက်သွားမည့် “နာမ်ဓမ္မ” အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုစကားများကို ကြားနေရသော အချိန်အခိုက်အတန့်အတွင်း၌ “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “သူ” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာမန်အားဖြင့် “ငါ ဂုဏ်တက်သွားပြီ၊ ငါ အစော်ကားခံရတယ်၊ သူက ငါ့ကို အထင်သေးတယ်” ဟု မိမိကိုယ်ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် အခိုင်အမာ စွဲလမ်းနေတတ်ပါသည်။ သို့သော် တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးခွဲကြည့်သောအခါ အသံလာရာ အရပ်မှ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုသည်မှာ “ရုပ်နာမ်အစုအဝေး” သက်သက် ဖြစ်ပြီး၊ လာတိုက်သော အသံမှာလည်း “ရုပ်တရား (သဒ္ဒရုပ်)” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအသံကို ကြားသောအရာမှာ “သောတဝိဉာဏ်” ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအထဲတွင် “ငါ” လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့ပြင် ဝမ်းသာနေသောအရာ၊ စိတ်ဆိုးနေသောအရာ သည်လည်း “မာန၊ ဒေါသနှင့် ယှဉ်သော နာမ်တရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

လူသားတို့ အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “ချီးမွမ်းခံရသော ဆရာတော်၊ ကဲ့ရဲ့ခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပြောဆိုသူ၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ “ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး တုံ့ပြန် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ့ကို ချီးမွမ်းတယ်” ဟူသော ဖောင်းပွမှုနှင့် “ငါ့ကို ကဲ့ရဲ့တယ်” ဟူသော ပူလောင်မှုတို့သည် လေပူဖောင်းကို အပ်ဖြင့် ဖောက်လိုက်သကဲ့သို့ ချက်ချင်း ကင်းစင်ငြိမ်းအေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ စိတ်သာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အရာ၊ မိမိ အစိုးရသော အရာ (အတ္တ) ဖြစ်မည်ဆိုပါက “ဘယ်သူပဲ ကဲ့ရဲ့ကဲ့ရဲ့ လုံးဝ ဒေါသ မထွက်စေနဲ့၊ ဘယ်သူ ချီးမွမ်းချီးမွမ်း ဘဝင်မမြင့်စေနဲ့” ဟု အမိန့်ပေး စေခိုင်းထား၍ ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် စိတ်သည် မိမိစကားကို နားမထောင်ဘဲ၊ အလိုမကျစရာ စကားနှင့် တိုက်မိသည်နှင့် ဒေါသစိတ်က လွတ်လပ်စွာ ဝင်ရောက်လာပါသည်။ ချီးမွမ်းစကားနှင့် တိုက်မိလျှင်လည်း မာနက အလိုအလျောက် ထောင်တက်လာပါသည်။

ဤသည်မှာ စိတ်သည် အစိုးမရသော သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိသော သဘော (အနတ္တသဘော) ဖြစ်ကြောင်းကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတူပင်၊ တစ်ဖက်လူ၏ နှုတ်မှ ထွက်လာသော စကားများသည်လည်း သူ၏ နားလည်မှု၊ စေတနာ၊ အကဲဖြတ်မှု အပေါ်တွင်သာ မူတည်နေသဖြင့် “ငါ့ကို အမြဲတမ်း ချီးမွမ်းနေရမည်” ဟု မိမိက သွားရောက် ချုပ်ကိုင်၍ မရသော အနတ္တသဘောတရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက အမြဲတမ်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို လောကဓံလေလှိုင်းများ ကြားထဲတွင်ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “ကဲ့ရဲ့တာလည်း အသံရုပ်ပဲ၊ ဒေါသထွက်တာလည်း စေတသိက်ပဲဆိုတော့၊ သူတို့ ဘာပြောပြော ဂရုစိုက်စရာ မလိုဘူး၊ ကိုယ့်အမှားကိုလည်း ပြင်စရာ မလိုဘူး” သို့မဟုတ် “ချီးမွမ်းတာလည်း အနတ္တပဲဆိုတော့ သူတို့ကို ကျေးဇူးတင်စရာ မလိုဘူး” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့်၊ ထင်ရာစိုင်းသည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Arrogance) မျိုးသို့ လုံးဝ (လုံးဝ) မရောက်သွားစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် အပြုသဘောဆောင်သော ဝေဖန်မှုများကို လျစ်လျူရှုမည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် ခေါင်းမာခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ လောကဓံကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် “ငါ့ကို ချီးမွမ်းတယ်၊ ငါ့ကို စော်ကားတယ်” ဟူသော “အတ္တ” နှင့် ထိုမှ ပေါက်ဖွားလာသော “မာန၊ ဒေါသ” ကိုသာ ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အတ္တကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ၊ ထိုနေရာတွင် “ပညာ” နှင့် “မေတ္တာ၊ ဥပေက္ခာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။

အကယ်၍ ကဲ့ရဲ့စကားသည် အမှန်တကယ် မိမိ၏ အားနည်းချက်ဖြစ်နေပါက၊ ဒေါသဖြင့် မတုံ့ပြန်ဘဲ “ငါ့အမှားကို ပြင်ဆင်ရန် ထောက်ပြပေးသော ဆရာပင် ဖြစ်သည်” ဟု ပညာဖြင့် နှလုံးသွင်းကာ ပြုပြင်ရပါမည်။ မှားယွင်းသော စွပ်စွဲချက် ဖြစ်ပါကလည်း ဒေါသဖြင့် မတုံ့ပြန်ဘဲ မေတ္တာ၊ ဥပေက္ခာဖြင့် လျစ်လျူရှုရပါမည်။

ချီးမွမ်းစကား ကြားရသောအခါတွင်လည်း မာနဖြင့် ဖောင်းပွမနေဘဲ “ဤသည်မှာ သီလ၊ သမာဓိ စသည့် ကုသိုလ်အကြောင်းတရားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရားသက်သက်သာ ဖြစ်သည်၊ ကုသိုလ်တရားများကို ဆက်လက် တည်ဆောက်ရဦးမည်” ဟု ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ရပါမည်။

အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လုပ်ရပ်ကို ပစ်ပယ်ခြင်း မဟုတ်၊ ပြဿနာ၏ နောက်ကွယ်မှ “မာနနှင့် ဒေါသ” ကို ဖယ်ရှားပြီး “ပညာ၊ မေတ္တာ၊ ဥပေက္ခာ” ဖြင့် အစားထိုး တုံ့ပြန်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် ကဲ့ရဲ့ခြင်းများ ကြုံရချိန်တွင် မာနနှင့် ဒေါမနဿများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက် ခြယ်လှယ်မသွားစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို လောကဓံနှင့် ကြုံရတိုင်း အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ ချီးမွမ်းစကား၊ ကဲ့ရဲ့စကားများကို ကြားသည်နှင့် “ဤစကားများကြောင့် ငါ၏ စိတ်ကို ဖောင်းပွခံ၊ ပူလောင်ခံမည် မဟုတ်။ ဤလောကဓံလှိုင်းများကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိလေသာစိတ်ကို ဖြတ်တောက်ပြီး၊ ဤအချိန်ကိုပင် စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ခွင်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ စကားသံကို ကြားနေစဉ်နှင့် ကြားပြီးနောက် အတွေးများ ဆက်နေစဉ် တစ်လျှောက်လုံး၊ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော ကျေနပ်မှု မာန၊ မကျေနပ်မှု ဒေါသ ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားကာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် တစ်ဖက်လူ၏ မျက်နှာသွင်ပြင်၊ စကား၏ အဓိပ္ပာယ် ဇာတ်လမ်းများဆီသို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားစေဘဲ၊ ထိုစကားကို အကြောင်းပြု၍ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာသော မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ မာနတက်မှု၊ ဒေါသထွက်မှုပေါ်၌သာ စိတ်ကို စူးစိုက်လေ့လာရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော မာနယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်၊ ဒေါသယှဉ်သည့် စေတသိက်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ လာတိုက်သော အသံသည်လည်း ရုပ်ဓမ္မ သက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု လှုပ်ခတ်နေစဉ် အခိုက်အတန့်တိုင်း၌ အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် ကဲ့ရဲ့ခြင်း ဆိုသည်မှာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ကျင်လည်နေသမျှ၊ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဆက်ဆံနေရသမျှ ရှောင်လွှဲ၍မရသော ဓမ္မတာတရားများ ဖြစ်ပါသည်။ အမှတ်တမဲ့ နေပါက ထိုလောကဓံတရားများသည် မာနနှင့် ဒေါသ (ကိလေသာ) ကို အလွယ်တကူ ကြီးထွားစေနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိသည့် အရာများ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ဤအချိန်သည် မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော၊ စိန်ခေါ်မှု အပြည့်အဝရှိသော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။

ပြင်ပ အသံအာရုံနှင့် ဇာတ်လမ်းနောက်သို့ လိုက်၍ ခံစားမနေဘဲ၊ ထိုအာရုံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော “မာနစိတ်နှင့် ဒေါသစိတ် (ဝိဉာဏ်)” ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုစိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို လောကဓံ၏ အလယ်ဗဟို၌ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို မပြုပြင်သော အဆိုးမြင်ဝါဒ သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ပညာ၊ သတိ၊ မေတ္တာ ရှေ့ဆောင်ကာ အမှားကို ပြင်၊ အမှန်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့ ရှောင်လွှဲမရသော ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း ကိစ္စရပ်များကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်သန်ရေးအတွက် အသုံးချတတ်မည် ဆိုပါက၊ ကျနော်တို့ အထူး မျှော်မှန်းထားသည့် “တကယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး” ဆိုသည့် မွန်မြတ်လှသော သာသနာ့ပန်းတိုင်ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။ ပသံသာနှင့် နိန္ဒာကို အတ္တကင်းစင်စွာဖြင့် ပညာဖြင့် ရင်ဆိုင်နိုင်သော ရဟန်းသည်သာလျှင် လေပြင်းမုန်တိုင်းကြား၌ မတုန်မလှုပ် ရပ်တည်နိုင်သော ကျောက်တောင်ကြီးပမာ မဟာပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်ပါသတည်း။