စနေနေ့ ရုံးပိတ်ရက် အားလပ်ချိန်လေးမှာ ကျနော်တို့ ဘဝတွေ သံသရာထဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် အဓိက အဟန့်အတားဖြစ်နေတဲ့ အယူမှား၊ အမြင်မှား (ဒိဋ္ဌိ) သုံးမျိုးအကြောင်းကို ဆွေးနွေးတင်ပြချင်ပါတယ်။ ကျနော် ရေးတဲ့စာတွေရဲ့ မဟာဗျူဟာကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သောတာပန် ခရီးသည်တွေအဖို့ ပထမဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံး ဖြတ်ကျော်ရမယ့် တံခါးဟာ ဒီအမြင်မှားတွေကို ဖယ်ရှားနိုင်ရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့မှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ သဿတဒိဋ္ဌိ နဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိကြီး သုံးခုအကြောင်းကို ပညတ်၊ ပရမတ် ခွဲခြားပြီး ရှင်းလင်းတင်ပြသွားပါမယ်။
၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါဟု စွဲလမ်းသောအယူ)
ပထမဆုံးအနေနဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အကြောင်းကို ကြည့်ရအောင်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ ကျနော်တို့ ရနေတဲ့ ဒီခန္ဓာငါးပါးအပေါ်မှာ “ငါ” ပဲ၊ “သတ္တဝါ” ပဲလို့ အခိုင်အမာ ယူဆထားတဲ့ အယူဖြစ်ပါတယ်။ လောကဇာတ်ခုံပေါ်မှာ ပညတ်နယ်ပယ်အရ နာမည်တွေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ် ဆက်ဆံနေကြပေမယ့်၊ ပရမတ်အမြင်နဲ့ သေချာစစ်ဆေးကြည့်တဲ့အခါ ဒီခန္ဓာငါးပါးထဲမှာ “ငါ” ဆိုတာ လုံးဝ ရှာမတွေ့ပါဘူး။
ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ဖြိုခွဲကြည့်လိုက်ရင် ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ရုပ်တရားတွေနဲ့ အာရုံကို သိတတ် ခံစားတတ်တဲ့ နာမ်တရား အစုအဝေးမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်တယ်၊ ကြားတယ်၊ စားတယ်၊ သွားတယ် ဆိုတာတွေဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်တွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်တွေအပေါ်မှာ “ငါ မြင်တယ်”၊ “ငါ သွားတယ်” လို့ အထင်မှားပြီး စွဲလမ်းနေသရွေ့ အတ္တရဲ့ ထောင်ချောက်ထဲကနေ ဘယ်တော့မှ ရုန်းထွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတာ တကယ်မရှိဘဲ ဖန်တီးထားတဲ့ ပညတ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်းကို ဉာဏ်နဲ့ ထွင်းဖောက်သိမြင်မှသာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲသည်ဟု စွဲလမ်းသောအယူ)
ဒုတိယတစ်ခုကတော့ သဿတဒိဋ္ဌိ လို့ခေါ်တဲ့ မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အယူပါ။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ သေရင် “ငါ” ပဲ နောက်ဘဝကို ကူးပြောင်းသွားတယ်၊ ဒီဝိညာဉ်ကပဲ နောက်ခန္ဓာကို ဝင်စားတယ် ဆိုတဲ့ အယူမျိုးပါ။ ဒီအယူဟာ ဘာကြောင့် မှားယွင်းနေလဲဆိုတော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရုပ်နာမ်တွေဟာ အမြဲတမ်း ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက်နဲ့ အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတာသာ ရှိပြီး အခိုင်အမာ ရပ်တည်နေတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ တကယ့်ပရမတ်မှာ မရှိလို့ပါပဲ။
သေတယ်၊ ဘဝအသစ်ကို ရတယ် ဆိုတာဟာလည်း တကယ်တော့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက် အစဉ်တန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတာသက်သက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က လူဟာ ဒီနေ့လူ မဟုတ်သလို၊ ဒီဘဝကနေ နောက်တစ်ဘဝကို ပြောင်းရွှေ့သွားတဲ့ အရာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ အကြောင်းတရားရှိလို့ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောသက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအမှန်တရားကို မမြင်ဘဲ “ငါ” ဟာ အမြဲတမ်း ရှင်သန်နေတယ်လို့ ယူဆခြင်းဟာ သဿတဒိဋ္ဌိရဲ့ မှားယွင်းမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်စဲသည်ဟု စွဲလမ်းသောအယူ)
တတိယအယူမှားကတော့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပါ။ သူကတော့ သေရင် ပြီးပြတ်သွားပြီ၊ နောက်ဘဝဆိုတာ မရှိတော့ဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အယူဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခေတ်မှာ တော်တော်များများ လက်ခံချင်ကြတဲ့ အယူအဆတစ်ခုပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဒီအယူဟာလည်း လုံးဝ မှားယွင်းပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရုပ်နာမ်ဆိုတာ သင်္ခါရတရားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားတွေပါ။
သေခြင်း (စုတိစိတ်) ဆိုတာဟာလည်း သင်္ခါရတရားတစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီ စုတိစိတ်ဆိုတဲ့ သင်္ခါရတရားချုပ်ငြိမ်းသွားတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး ပဋိသန္ဓေဆိုတဲ့ သင်္ခါရတရားဟာ ချက်ချင်း အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ပြတ်စဲသွားတယ်ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ မချုပ်ငြိမ်းသေးသရွေ့ အကျိုးတရား ဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာအသစ်ဟာ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သေရင် ပြီးပြီလို့ ယူဆတာဟာ အကြောင်းအကျိုး (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) သဘောကို နားမလည်တဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြစ်သွားပါတယ်။
ဒိဋ္ဌိသုံးပါးကို လက်တွေ့ဘဝ ဥပမာများနှင့် လေ့လာခြင်း
ဒီဒိဋ္ဌိ သုံးမျိုးစလုံးဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အထင်အမြင်မှားမှုအပေါ်မှာပဲ အခြေခံပြီး ကွဲထွက်သွားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် လက်တွေ့ဘဝ ဥပမာလေးတွေနဲ့ ကြည့်ရအောင်။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဥပမာ – ကျနော်တို့ နေမကောင်းဖြစ်တဲ့အခါ “ငါ နေမကောင်းဘူး”၊ “ငါ့ ခေါင်းကိုက်တယ်” လို့ ယူဆကြတယ်။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ရုပ်တရား (ခေါင်းကိုက်ခြင်း ဝေဒနာ) နဲ့ အဲဒီဝေဒနာကို ခံစားသိရှိနေတဲ့ နာမ်တရား သက်သက်ပဲ ရှိတာပါ။ မှန်ကြည့်တဲ့အခါ “ငါ လှတယ်” လို့ ထင်တာ၊ သူများက ဆဲတဲ့အခါ “ငါ့ကို ဆဲတယ်” လို့ ဒေါသထွက်တာတွေဟာ ရုပ်နာမ် အစုအဝေးကို “ငါ” လို့ အထင်မှားပြီး သိမ်းပိုက်ထားတာပါပဲ။ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ရင် ရုပ်နဲ့ နာမ်ကလွဲပြီး အခိုင်အမာပြစရာ “ငါ” ဆိုတာ ဘယ်နေရာမှာမှ ရှာတွေ့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပမာ – လူတစ်ယောက်က အင်္ကျီအဟောင်းကို ချွတ်ပြီး အင်္ကျီအသစ်ကို လဲဝတ်သလိုမျိုး၊ သေသွားတဲ့အခါ ဝိညာဉ်လိပ်ပြာက နောက်ခန္ဓာကိုယ်အသစ်ထဲကို ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သွားတယ်လို့ ယုံကြည်တာဟာ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်တွေ့ ပရမတ်နယ်မှာ ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်ဟာ တစ်စက္ကန့်အတွင်းမှာတင် ကြိမ်ဖန်များစွာ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတာပါ။ မနက်က ဒေါသထွက်နေတဲ့စိတ်ဟာ အခု မရှိတော့ပါဘူး။ ကလေးဘဝက ရုပ်ခန္ဓာကြီးဟာလည်း အခု လူကြီးဘဝမှာ မရှိတော့ပါဘူး။ အရာအားလုံးဟာ ခဏလေးအတွင်းမှာ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာဖြစ်လို့ တစ်သံသရာလုံးစာ အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေတဲ့ “ငါ” သို့မဟုတ် “ဝိညာဉ်” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။
ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဥပမာ – “ဘဝဆိုတာ တစ်ခါပဲ ရတာမို့ စိတ်ကြိုက်သာ နေလိုက်” ဆိုတဲ့ အယူအဆမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် လောကဓံတွေ၊ ဒုက္ခတွေ များလွန်းလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေလိုက်ရင် အားလုံး ပြီးပြတ်သွားမယ်လို့ ထင်တာမျိုးဟာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပါပဲ။ တကယ်တော့ သေဆုံးခြင်း (စုတိစိတ်) ဆိုတာ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် တစ်ခုရဲ့ အဆုံးသတ်သက်သက်ပါ။ ဥပမာ- ဖယောင်းတိုင် တစ်တိုင်ကနေ နောက်တစ်တိုင်ကို မီးကူးညှိလိုက်တဲ့အခါ မီးတောက်ဟာ အတူတူပဲလား ဆိုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ပထမမီးတောက်ကြောင့် ဒုတိယမီးတောက် ဖြစ်လာရတာပါ။ အဲဒီလိုပဲ ကျနော်တို့သန္တာန်မှာ တဏှာ ဆိုတဲ့ လောင်စာဆီတွေ ရှိနေသရွေ့တော့ စုတိစိတ်ချုပ်ပြီးတာနဲ့ ပဋိသန္ဓေစိတ်ဆိုတာ အကြောင်းအကျိုးဆက်ပြီး ချက်ချင်း အစားထိုး ဝင်ရောက်လာဦးမှာပါ။ ဘာမှ ပြီးပြတ်မသွားပါဘူး။
ဒါကြောင့် မိတ်ဆွေတို့အနေနဲ့ ဒီဒိဋ္ဌိသုံးမျိုးကို လက်တွေ့ဘဝ အဖြစ်အပျက်တွေနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ ပညတ်ဖြစ်တဲ့ “ငါ” ကို ပယ်ခွာပြီး ပရမတ်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်ကိုသာ အရှိကို အရှိတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်နိုင်မယ်ဆိုရင် သောတာပန်ခရီးသည်များအဖြစ် ပထမဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံး ခြေလှမ်းကို လှမ်းနိုင်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
ထက်အောင်