ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အမြဲတမ်း သုံးစွဲနေတဲ့ စကားလုံးလေး တစ်လုံးရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးပါပဲ။ “ငါ စားတယ်”၊ “ငါ သွားတယ်”၊ “ငါ တွေးတယ်”၊ “ငါ ခံစားရတယ်” စသဖြင့် အရာရာတိုင်းမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အမာခံ ဗဟိုချက်တစ်ခု ရှိနေတယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ အခိုင်အမာ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ငယ်ငယ်တုန်းက “ငါ” နဲ့ အခု ကြီးလာတဲ့ အချိန်က “ငါ” ဟာ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်တွေ၊ အသိအမြင်တွေ ပြောင်းလဲသွားပေမယ့် အတွင်းထဲမှာတော့ မပြောင်းလဲဘဲ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတဲ့၊ ခိုင်မာတဲ့ “ငါ” တစ်ကောင်တစ်ယောက် ရှိနေတယ်လို့ ထင်မှတ်တတ်ကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဝိပဿနာ အားထုတ်သူတွေအနေနဲ့ ဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ အရာကို ယုတ္တိဗေဒ သဘောတရားအရ စဉ်းစားတွေးခေါ်ရုံ သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အစဉ်ကို အနီးကပ် လက်တွေ့ စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်းအားဖြင့် အမှန်တရားကို ရှာဖွေကြည့်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တကယ်ပဲ မပြောင်းလဲဘဲ ခိုင်မြဲနေတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ ရှိနေသလား၊ သို့မဟုတ် အကြောင်းအကျိုးတွေအရ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေရဲ့ စုစည်းမှုသက်သက်သာ ဖြစ်နေသလား ဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

၁။ ရုပ်ခန္ဓာကို အနီးကပ် လေ့လာခြင်း

ပထမဆုံးအနေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကြီးကို စောင့်ကြည့် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။ မှန်ထဲမှာ မြင်နေရတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ရုပ်သွင်ပြင်ဟာ တစ်သမတ်တည်း ရှိနေတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း အနီးကပ် လေ့လာကြည့်တဲ့အခါ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေတဲ့ သဘောတရားတွေကိုသာ တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အသက်ရှူခြင်း ဖြစ်စဉ် – ဝင်လေ ထွက်လေကို သတိကပ်ပြီး စောင့်ကြည့်တဲ့အခါ ဝင်လေဟာ ဝင်ပြီးတာနဲ့ ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ ထွက်လေက အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ တစ်ခဏလေးအတွင်းမှာပဲ ဖြစ်ပေါ်လာလိုက်၊ ချုပ်ငြိမ်းသွားလိုက်နဲ့ အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေပါတယ်။

ရုပ်တရားတို့ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု – ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပေါ်လာတဲ့ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေဟာလည်း ဘယ်တော့မှ ငြိမ်သက်နေတာ မရှိပါဘူး။ ထိုင်နေတဲ့ အချိန်မှာပဲ ညောင်းညာမှုတွေ ပေါ်လာလိုက်၊ ပြင်ထိုင်လိုက်တဲ့အခါ သက်သာသွားလိုက်၊ နောက်တစ်နေရာမှာ နာကျင်မှုတွေ ထပ်ပေါ်လာလိုက်နဲ့ အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲနေပါတယ်။

ဒီလို အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေတဲ့၊ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်တရားတွေ အစုအဝေးကြီးထဲမှာ “ဒါဟာ ငါ့ရဲ့ ကိုယ်ပါ”၊ “ဒါကို ငါ ပိုင်ပါတယ်” လို့ တည်မြဲတဲ့ အရာတစ်ခုအနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားစရာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိဘူးဆိုတာကို လက်တွေ့ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။

၂။ စိတ်နဲ့ ဝိဉာဏ်ကို အနီးကပ် လေ့လာခြင်း

ရုပ်ခန္ဓာထက် ပိုပြီး ဆန်းကြယ်၊ ပိုပြီး မြန်ဆန်တာကတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့က စိတ်ဆိုတာကို အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတဲ့ အရာတစ်ခုလို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တမ်း စောင့်ကြည့် လေ့လာကြည့်တဲ့အခါမှာ မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ နံခြင်း၊ အရသာသိခြင်း၊ ထိတွေ့ခြင်း၊ တွေးတောခြင်း ဆိုတဲ့ အာရုံတွေကို သိရှိတဲ့ ဝိဉာဏ် အစဉ်တန်းကြီးဟာ တစ်ခုပြီးတစ်ခု အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ပြန်လည် ချုပ်ငြိမ်းသွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

မျက်စိကနေ အဆင်းတစ်ခုကို မြင်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ မြင်တဲ့ ဝိဉာဏ် ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်တဲ့ ဝိဉာဏ် ပေါ်လာချိန်မှာ ကြားတဲ့ ဝိဉာဏ် မရှိပါဘူး။ နားကနေ အသံတစ်ခုကို ကြားလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ကြားတဲ့ ဝိဉာဏ် ပေါ်လာပြီး၊ မြင်တဲ့ ဝိဉာဏ်က ချုပ်ငြိမ်းသွားပါပြီ။ ထို့အတူပဲ အတိတ်က အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ပြန်တွေးလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ တွေးတောသိမြင်တဲ့ ဝိဉာဏ် ပေါ်လာပါတယ်။

ဒီ ဝိဉာဏ်တွေဟာ အာရုံနဲ့ ဒွါရ (မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်) တို့ တိုက်မိတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာသာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်ပေါက်လာတာ ဖြစ်ပြီး၊ ချက်ချင်းဆိုသလို ပြန်လည် ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ ရေတံခွန်က ရေတွေဟာ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေတဲ့အတွက် တစ်ဆက်တည်း ရှိနေတဲ့ ရေပြင်ကြီးလို့ ထင်ရသလို၊ ဝိဉာဏ်တွေရဲ့ အလွန် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ် ချုပ်ငြိမ်းနေမှုကြောင့်သာ တစ်သမတ်တည်း တည်ရှိနေတဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အသိတစ်ခု အနေနဲ့ အထင်မှားနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အနိစ္စ နှင့် အနတ္တကို လက်တွေ့ ရှုမြင်ခြင်း

ဝိပဿနာ အားထုတ်တယ်ဆိုတာ ဒီ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ရုပ်သဘော၊ နာမ်သဘော (ဝိဉာဏ်) တွေကို အရှိကို အရှိအတိုင်း၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာပဲ သတိကပ်ပြီး လိုက်လံ လေ့လာနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အနိစ္စကို မြင်ခြင်း – အာရုံတစ်ခု ပေါ်လာတိုင်း၊ အဲဒီအာရုံဟာ ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ငြိမ်းသွားတယ် ဆိုတာကို အကြိမ်ကြိမ် အခါခါ မြင်လာတဲ့အခါ၊ ဘယ်အရာမှ မမြဲဘူး ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို နှလုံးသားထဲကနေ နက်နက်နဲနဲ သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။ စာအုပ်ထဲက ဖတ်လို့ သိတဲ့ အသိမဟုတ်ဘဲ၊ မိမိရဲ့ ဉာဏ်နဲ့ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ သိမြင်တဲ့ အသိ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

အနတ္တကို သဘောပေါက်ခြင်း – ဒီလို ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက်နဲ့ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ပြောင်းလဲနေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေထဲမှာ ဘယ်သူကမှ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်လို့ မရဘူး၊ ဘယ်သူကမှ အမိန့်ပေး စေခိုင်းလို့ မရဘူး ဆိုတာကို မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ “မနာစေနဲ့” လို့ တားလို့ မရသလို၊ “ဒီအတွေး မတွေးနဲ့” လို့လည်း စိတ်ကို ချုပ်ကိုင်ထားလို့ မရပါဘူး။ ဒီလို အစိုးမရတဲ့ သဘော၊ အနှစ်သာရကင်းမဲ့တဲ့ သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိတဲ့ သဘောကို မြင်လာခြင်းဟာ အနတ္တကို လက်တွေ့ မြင်လာခြင်းပါပဲ။

ဒီလို အနိစ္စနဲ့ အနတ္တကို အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်း သိမြင်လာတဲ့အခါ၊ အစကတည်းက ကျွန်တော်တို့ အခိုင်အမာ တွယ်တာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အယူအဆကြီးဟာ တဖြည်းဖြည်း ပြိုကျလာပါတော့တယ်။ တကယ်တော့ “ငါ” ဆိုတာ မရှိပါလား၊ အကြောင်းအကျိုးတွေ ဆက်စပ်ပြီး အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ် ချုပ်ငြိမ်းနေတဲ့ ရုပ်တရားနဲ့ ဝိဉာဏ် အစဉ်တန်းကြီးသာ ရှိပါလား ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို လက်ခံလာနိုင်ပါတယ်။

၄။ အရိယာမဂ်ဖိုလ်ဆီသို့ လျှောက်လှမ်းခြင်း

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ဟာ လူ၊ ရဟန်း အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဖြစ်ပါတယ်။ အရိယာ ဖြစ်ဖို့ဆိုတဲ့ နေရာမှာ အခြေခံ အကျဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံး အဆင့်ကတော့ သောတာပန် ဖြစ်ဖို့ပါပဲ။ သောတာပန် ဖြစ်ဖို့အတွက် အဓိက ဖယ်ရှားရမယ့် အရာကတော့ ခန္ဓာငါးပါးအပေါ်မှာ “ငါ”၊ “ငါ့ဟာ”၊ “ငါ့လိပ်ပြာ” လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ဖယ်ရှားဖို့အတွက် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းကတော့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့အတိုင်း ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ် (ဝိဉာဏ်) ရဲ့ ဖြစ်ပေါ် ချုပ်ငြိမ်းနေမှုတွေကို မနားမနေ သတိကပ်ပြီး အနီးကပ် လေ့လာနေဖို့ပါပဲ။ ပြင်ပက အာရုံတွေနောက်ကို လိုက်မနေဘဲ၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းမှာပဲ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားတွေကိုသာ အဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေရပါမယ်။

အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာရင် “ငါ တွေးနေတယ်” လို့ မယူဆဘဲ၊ “တွေးတဲ့ ဝိဉာဏ်လေး ပေါ်လာတယ်၊ ပြီးတော့ ချုပ်သွားတယ်” လို့ သဘောသက်သက်သာ လေ့လာပါ။

နာကျင်မှု ပေါ်လာရင် “ငါ နာနေတယ်” လို့ မယူဆဘဲ၊ “ဖောက်ပြန်တဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်၊ ပြောင်းလဲသွားတယ်” လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်းသာ လေ့လာပါ။

ဒီလို ဇွဲမလျှော့ဘဲ အဆက်မပြတ် လေ့လာနေမယ် ဆိုရင် တစ်နေ့မှာ ဉာဏ်အမြင်တွေ ရင့်ကျက်လာပြီး၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အထင်မှားမှုကြီး လုံးဝ ကင်းစင်သွားတဲ့၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီကို မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရိယာ ဆိုတာ အထူးအဆန်း ပုဂ္ဂိုလ်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိရဲ့ ခန္ဓာနဲ့ ဝိဉာဏ် အစဉ်ကို အမှန်အတိုင်း ရှုမြင်နိုင်စွမ်းရှိတဲ့၊ အမှန်တရားကို လက်တွေ့ သိမြင်သွားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

မိတ်ဆွေများခင်ဗျာ… ယနေ့ နေ့လည် ၁ နာရီ အချိန်ကစပြီး မိမိရဲ့ ခန္ဓာနဲ့ စိတ်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရာရာတိုင်းကို ဘက်လိုက်မှုကင်းကင်းနဲ့ အရှိကို အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့် လေ့လာကြည့်ကြပါ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တ အကျဉ်းထောင်ထဲကနေ ရုန်းထွက်ပြီး၊ အနိစ္စ နဲ့ အနတ္တ အမှန်တရားကို မျက်မှောက်ပြုကာ၊ အရိယာမဂ်ဖိုလ်ဆီသို့ တည့်မတ်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ တိုက်တွန်း အားပေးလိုက်ရပါတယ်။