အနတ္တရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို လက်တွေ့ကျကျ ဆင်ခြင်ကြည့်မယ်ဆိုရင် – “ငါ၊ သူတပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မရှိဘူး။ အသက်လိပ်ပြာ ခိုင်ခိုင်မာမာ မရှိဘူး။ ဘာကိုမှ ပိုင်ဆိုင်မထားဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်သလို သူ့သဘော သူဆောင်နေတာ သက်သက်ပဲ” လို့ နားလည်ရပါမယ်။ ဒီအချက်တွေထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ “မပိုင်ဘူး” ဆိုတာရယ်၊ “သူ့သဘော သူဆောင်နေတယ်” ဆိုတာရယ်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်ဖို့ပါပဲ။ အဲဒီနှစ်ချက်ကို တကယ် သိသွားတာနဲ့ “ငါ၊ သူတပါး” မရှိဘူး ဆိုတာ အလိုလို ထင်ရှားလာပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို သိမြင်ဖို့အတွက် ပထမဆုံး ခြေလှမ်းကတော့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အပါအဝင် အရာအားလုံးကို “ရုပ်” နဲ့ “နာမ်” တရားတွေ အဖြစ် ကွဲကွဲပြားပြား မြင်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။

ရုပ်တရားကို တကယ် ပိုင်သလား?

မြတ်စွာဘုရားရှင်က “ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယော ဆိုတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါး (မဟာဘုတ်) နဲ့၊ အဲဒီ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို မှီပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အရာမှန်သမျှဟာ ရုပ်တရားတွေချည်းပဲ” လို့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ ဒီရုပ်တရားတွေဟာ ဘယ်သူကမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အမေ့ဗိုက်ထဲ စတင်ကတည်းက ပဋိသန္ဓေစိတ်ကလေးနဲ့ အတိတ်ကံကြောင့် အကြောင်းပြုပြင်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ အစကတည်းက ဘယ်သူမှ ပိုင်ဆိုင်တဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ အသေးစိတ် သိချင်ရင်တော့ အဘိဓမ္မာ (ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း) တွေမှာ လေ့လာနိုင်ပေမယ့်၊ လက်တွေ့ အားထုတ်သူတွေ အနေနဲ့ကတော့ “ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ အရာမှန်သမျှ ရုပ်ပဲ” လို့ သိထားရင် လုံလောက်ပါတယ်။

မွေးလာပြီးနောက်ပိုင်းမှာလည်း ဒီရုပ်ခန္ဓာကြီး ဆက်လက် ကြီးထွားရှင်သန်ဖို့အတွက် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား လေးပါးက အမြဲ ပြုပြင် ထောက်ပံ့ပေးနေရပါတယ်။ ဒီတော့ ဒီရုပ်ကြီးကို “ငါ” လုံးဝ မပိုင်ဘူး ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။

တချို့က “ငါ ထမင်းစားလိုက်ရင် ဗိုက်ပြည့်သွားတာပဲ၊ ဒါ ငါ ပိုင်လို့ပေါ့” လို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ထမင်းစားတယ် ဆိုတာ “စားချင်တဲ့စိတ်” က ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကို လှုပ်ရှားခိုင်းလိုက်တာ (ပြုပြင်လိုက်တာ) သက်သက်ပါ။ ဒါဆို အဲဒီ “စားချင်တဲ့စိတ်” ကိုရော တကယ် ပိုင်သလား၊ ဆက်ကြည့်ရအောင်ပါ။

နာမ်တရားကိုရော တကယ် ပိုင်သလား?

စိတ်ဆိုတာ နာမ်တရားပါ။ နာမ်တရားက အကောင်အထည် လုံးဝမရှိဘဲ၊ အာရုံကို သိတတ်တဲ့ သဘောသက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ နာမ်အစုအဝေး (နာမ်ခန္ဓာ) ကို ခွဲကြည့်ရင် –

ခံစားမှု (ဝေဒနာ)

မှတ်သားမှု (သညာ)

စေ့ဆော် ပြုလုပ်မှု (သင်္ခါရ)

သိမှု (ဝိညာဏ်) ဆိုပြီး လေးမျိုး ရှိပါတယ်။

ကိလေသာတွေ အပါအဝင် ဒီနာမ်တရား အားလုံးကို “ငါ” ပိုင်သလားလို့ မေးစရာ ရှိလာပါတယ်။ ခုနက “ထမင်းစားချင်စိတ်” ဥပမာကိုပဲ ပြန်ကြည့်ရအောင်။ ထမင်းစားချင်စိတ် ဖြစ်လာတဲ့အခါ “ငါ ထမင်းစားချင်လိုက်တာ” လို့ အတွေးပေါ်လာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအတွေးဟာ “ငါ” က ဖန်တီးလိုက်လို့ ပေါ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။

အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲကြည့်လိုက်ရင် – “ငါ” လို့ ထင်တာက ‘ဒိဋ္ဌိ’ ပါ။ “စားချင်တယ်” ဆိုတာက ‘တဏှာ (လောဘ)’ ပါ။ ဒီ ဒိဋ္ဌိနဲ့ တဏှာ ဆိုတဲ့ ကိလေသာတရားတွေဟာ ဘယ်ကလာသလဲဆိုရင်၊ ထမင်းဟင်းကို မျက်စိနဲ့ သွားမြင်လိုက်လို့ (အဆင်းနဲ့ မျက်စိ တိုက်မိလို့) ဖြစ်လာတဲ့ ‘ခံစားမှု (ဝေဒနာ)’ နဲ့ ‘မြင်စိတ် (ဝိညာဏ်)’ ကြောင့် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ သို့မဟုတ် ဗိုက်ထဲက ဆာလောင်တဲ့ ‘ဒုက္ခဝေဒနာ’ ကို အရင်က ထမင်းစားဖူးတဲ့ အတွေ့အကြုံ ‘မှတ်သားမှု (သညာ)’ နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ပေါ်လာတာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဆိုလိုတာက “ငါ” ဆိုတဲ့ အထင်မှားမှု (ဒိဋ္ဌိ) ဟာ ဝေဒနာကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အကျိုးတရား သက်သက်ပါ။ ဘယ်သူမှ မပိုင်ပါဘူး။ “စားချင်မှု” (တဏှာ) ကလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးတရားပါပဲ။ အဲဒီ ဝေဒနာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ တဏှာ တွေ အားလုံးဟာ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက်တွေ (ဒွါရ) နဲ့ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့ စတဲ့ အာရုံတွေ တိုက်မိရာကနေ “သူ့သဘော သူဆောင်ပြီး” အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်သွားကြတာပါ။

လွတ်မြောက်ရာလမ်း (မဂ္ဂင်တရား)

ဒီလိုမျိုး ရုပ်တွေ၊ နာမ်တွေက ဘယ်သူမှ ပြုလုပ်ဖန်တီးသူ မရှိဘဲ၊ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး အကြောင်းအကျိုး ဆက်တိုက် လည်ပတ်နေတာကို မြင်သွားပြီဆိုရင် “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘူး၊ “အသက်လိပ်ပြာ” ဆိုတာလည်း မရှိဘူး ဆိုတာ ရှင်းလင်းသွားပါပြီ။

ဒီလို သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်ယန္တရားကြီး အကြောင်းကို ဘုရားပွင့်လာမှသာ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း သိခွင့်ရတာပါ။ ဘုရားအဆုံးအမနဲ့ ကြုံိုက်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် အခုလို ဓမ္မစာပေတွေကို ဖတ်ရှုဆင်ခြင်မိလို့၊ “သြော်… ငါ၊ သူ ဆိုတာ တကယ်မရှိဘူးပဲ။ ရုပ်နဲ့ နာမ်ဟာ အမြဲ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ မမြဲတဲ့တရား (အနိစ္စ) ပဲ။ ငါ လုံးဝ မပိုင်ဘူး၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့တရား (အနတ္တ) ပဲ။ ဒီလို အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေမှုကြီးဟာ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခ (ဒုက္ခ) သက်သက်ပဲ” လို့ မှန်မှန်ကန်ကန် သိမြင်လာတဲ့အခါ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂင် ပေါ်လာတဲ့အခါ)၊ ဒီရုပ်နာမ် ဒုက္ခကြီးကနေ လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ အစစ်အမှန် ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သံသရာတစ်လျှောက်လုံး အသားကျလာတဲ့ ကိလေသာ အစွဲအလမ်းတွေက အလွန် ကြီးမားတဲ့အတွက်၊ တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ် သိရုံနဲ့တော့ မရသေးပါဘူး။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားကို အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင် (ဝိပဿနာ ရှုပွား) နေမှသာ ရပါမယ်။

အာရုံတစ်ခုနဲ့ တိုက်မိလို့ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) ပေါ်လာတိုင်း၊ အရင်လို “ငါ ခံစားရတယ်၊ ငါ လိုချင်တယ်” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိနဲ့ တဏှာ နောက်ကို မလိုက်တော့ဘဲ၊ “ဒါဟာ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတဲ့ သဘောတရား သက်သက်ပဲ” လို့ အမှန်မြင်တဲ့ မဂ္ဂင်ဉာဏ်နဲ့ အစားထိုးနိုင်လေလေ၊ ကိလေသာတွေ ပါးရှားသွားလေလေ ဖြစ်ပါမယ်။ အဲဒီလို ရှုပွားဖန် များလာလို့ ကိလေသာတွေ အလွန်တရာ ပါးလျသွားပြီး၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကို အပြည့်အဝ ထိုးထွင်းသိမြင်သွားတဲ့ တစ်ခဏမှာတော့ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဆိုတဲ့ လောကုတ္တရာတရားတွေ ပေါ်ပေါက်လာပြီး တကယ့် လွတ်မြောက်မှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ် အမှာစကား

ဒီနေရာမှာ အထူး သတိပြုစေချင်တာက ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတွေထဲမှာ “ဒါကတော့ဖြင့် ဝိပဿနာ မရှုကောင်းဘူး၊ မရှုအပ်ဘူး” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ဉာဏ်မီသလောက်၊ သိနိုင်သလောက် ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်အားလုံးကို သတိကပ်ပြီး ရှုမှတ်ရမှာပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ခန္ဓာရဲ့ ဖြစ်ပျက်အားလုံးကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ရှုမြင်ပြီးမှသာ ကျွန်တော်တို့အတွက် လမ်းပြ ဟောကြားပေးခဲ့တာပါ။

ဘုရားရှင်ရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နဲ့မှသာ သိနိုင်တဲ့ အလွန် သိမ်မွေ့နက်နဲတဲ့ တရားတွေကိုတော့ ကျွန်တော်တို့ ရှုလို့ ရနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီလို တရားမျိုးတွေကိုတော့ သဒ္ဓါတရား ရှေ့ထားပြီး ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ကိုသာ ကြည်ညိုယုံကြည်လိုက်ပါ။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ဉာဏ်နဲ့ သိနိုင်တဲ့၊ ရှုနိုင်တဲ့ တရားမှန်သမျှကိုတော့ “မရှုကောင်းဘူး” လို့ ကန့်သတ်မထားဘဲ၊ အရှိကို အရှိအတိုင်း နားလည်သဘောပေါက်အောင် ဆက်လက် ရှုပွားသွားကြဖို့ တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။